Uzasadnienie
Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z dnia 17 maja 2001 r. utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w Warszawie z dnia 28 marca 2001 r., którą to decyzją - wydaną na podstawie art. 26 pkt 10 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej /Dz.U. nr 72 poz. 802 ze zm./ w związku z art. 27 ust. 1 tej ustawy - zwolniono Hannę K. ze służby.
W uzasadnieniu decyzji podano m.in., iż zgodnie z art. 26 pkt 10 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej /Dz.U. nr 72 poz. 802 ze zm./ funkcjonariusza celnego można zwolnić ze służby w przypadku zaistnienia ważnej przyczyny, która powoduje, że dalsze pozostawanie funkcjonariusza celnego w służbie nie gwarantuje należytego wykonywania obowiązków służbowych. Zwolnienie musi zostać poprzedzone zasięgnięciem opinii związku zawodowego. Zwolnienie w takim przypadku jest fakultatywne i zależy od decyzji Dyrektora Urzędu Celnego, który ocenia, czy zaistniała ważna przyczyna uzasadniająca zwolnienie i czy dalsze pozostawanie funkcjonariusza celnego w służbie nie gwarantuje należytego wykonywania obowiązków służbowych. Pozostawione przez Prokuraturę Okręgową w Warszawie bardzo poważne zarzuty oraz zastosowanie środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania /który jest stosowany tylko wtedy, gdy zebrane w sprawie dowody wskazują na duże prawdopodobieństwo popełnienia przestępstwa/ spowodowało, iż zainteresowana utraciła zaufanie Dyrektora Urzędu. Kwestia zaufania, co podkreślił Dyrektor w swojej decyzji, ma kluczowe znaczenie w przypadku funkcjonariuszy celnych, bowiem wykonują oni swoje obowiązki służbowe z upoważnienia i w imieniu Dyrektora Urzędu Celnego. Z uwagi na szczególny charakter tej służby, która jest służbą publiczną i została powołana w celu zapewnienia zgodnej z prawem realizacji polityki celnej państwa ustawa określiła szereg wymogów, co do postawy funkcjonariusza celnego i jego postępowania. Między innymi w art. 2 pkt 5 ustawa stawia wymóg posiadania przez funkcjonariusza celnego nieposzlakowanej opinii. Wszczęcie postępowania karnego o popełnienie przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego spowodowało utratę nieposzlakowanej opinii i dalsze pozostawanie w służbie nie gwarantuje należytego wykonywania obowiązków służbowych.
Fakt, że postępowanie karne prowadzone przez Prokuraturę nie zostało jeszcze zakończone mogło mieć znaczenie dla wszczętego postępowania dyscyplinarnego i skutkować jego zawieszeniem, jednakże nie stanowi to przeszkody dla zwolnienia ze służby na mocy art. 26 pkt 10 ustawy o Służbie Celnej. Należy podkreślić, że przepis ten nie dotyczy przypadku skazania funkcjonariusza celnego prawomocnym wyrokiem sądu za przestępstwo popełnione umyślnie, bowiem w takim przypadku funkcjonariusza celnego obligatoryjnie zwalnia się ze służby na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 3 ustawy. Powołany w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji przepis dotyczy innych przypadków, w których zwolnienie może nastąpić, jeżeli zajdą ku temu ważne przyczyny. Utrata nieposzlakowanej opinii, którą musi posiadać każdy funkcjonariusz celny /zgodnie z art. 2 ustawy/ jest takim przypadkiem.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Hanna K. domagała się uchylenia powyższej decyzji zarzucając, iż decyzja ta narusza art. 2, art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 42 ust. 1 Konstytucji RP, art. 7, art. 8, art. 9 i art. 77 Kpa a nadto art. 26 pkt 10 ustawy o Służbie Celnej.
Zdaniem skarżącej wydana w tej sprawie decyzja była przedwczesna, gdyż oparto się jedynie na fakcie jej tymczasowego aresztowania, który obecnie został uchylony a nie przeprowadzono wyczerpującego postępowania dowodowego o jakim mowa w art. 77 Kpa. Poza tym nie zasięgnięto w tej sprawie opinii związków zawodowych.
Prezes Głównego Urzędu Ceł w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie powołując się na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Podstawę materialnoprawną zwolnienia skarżącej ze służby stanowił przepis art. 26 pkt 10 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej /Dz.U. nr 72 poz. 802 ze zm./. Zgodnie z tym przepisem funkcjonariusza celnego można zwolnić ze służby w wypadku zaistnienia innej, niż określone w pkt 1-9, ważnej przyczyny, jeżeli dalsze pozostawanie w służbie nie gwarantuje należytego wykonywania obowiązków służbowych.
Użycie w tym przepisie sformułowania "można zwolnić" oznacza, że zwolnienie ze służby na podstawie tego przepisu ma charakter fakultatywny i pozostawione zostało tzw. uznaniu administracyjnemu. Organ administracyjny, działając w granicach uznania administracyjnego, zanim podejmie rozstrzygnięcie i zdecyduje w jakim zakresie uczyni użytek ze swych uprawnień, ma obowiązek wyjaśnić wnikliwie i wszechstronnie stan faktyczny sprawy, a przed wydaniem decyzji /art. 7, art. 10 par. 1 oraz art. 77 Kpa/ rozpatrzyć stan faktyczny sprawy w świetle wszystkich przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie w sprawie.
Tymczasem w niniejszej sprawie Dyrektor Urzędu Celnego takiego postępowania nie przeprowadził i ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że Prokuratura Okręgowa w Warszawie przedstawiła skarżącej zarzuty poświadczenia nieprawdy z art. 271 par. Kk w związku z art. 286 par. 1 Kk i z art. 294 par. 1 Kk oraz zastosowała wobec niej środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania.
Otóż sam fakt wszczęcia postępowania karnego nie może jeszcze świadczyć o tym, iż skarżąca popełniła czyn, o który jest podejrzana. Organ administracyjny nie dokonał zaś samodzielnych ustaleń pozwalających na przyjęcie, że skarżąca popełniła czyn uniemożliwiający dalsze jej pozostawanie w Służbie Celnej, czy też aby utraciła - jak to określono w zaskarżonej decyzji - przymiot nieposzlakowanej opinii wymaganej od funkcjonariusza Służby Celnej.
Jeżeli zaś chodzi o popełnienie czynu stanowiącego przestępstwo w rozumieniu kodeksu karnego, to należy w tym miejscu przypomnieć, iż zgodnie z art. 42 ust. 3 Konstytucji RP każdego uważa się za niewinnego dopóki jego wina nie zostanie stwierdzona prawomocnym wyrokiem sądu.
Na aprobatę zasługuje troska Dyrektora Urzędu Celnego oraz Prezesa Głównego Urzędu Ceł, o to by funkcjonariusze celni spełniali wymogi ustawowe od pełnienia służby, w tym cieszyli się nieposzlakowaną opinią o jakiej mowa w art. 2 pkt 5 omawianej ustawy o Służbie Celnej, lecz nie można przy tym pomijać, że na tle tej ustawy zwiększonym obowiązkom funkcjonariuszy celnych: odpowiada wzmożona ochrona trwałości ich stosunku służbowego. Stąd też jeżeli przeciwko funkcjonariuszowi wszczęto postępowanie karne, to należy wykorzystać instytucję zawieszania funkcjonariusza w pełnieniu obowiązków służbowych /art. 23 ustawy o Służbie Celnej/, a jeżeli chodzi o uzasadnione podejrzenie, że funkcjonariusz popełnił czyn stanowiący naruszenie obowiązków służbowych, to należy zastosować środki przewidziane w rozdziale 12 ustawy o Służbie Celnej, dotyczącym odpowiedzialności dyscyplinarnej funkcjonariuszy celnych.
Tymczasem w niniejszej sprawie postępowanie dyscyplinarne przeciwko skarżącej zostało zawieszone do czasu zakończenia postępowania karnego. Tak więc kierownik urzędu wstrzymał się z przeprowadzeniem postępowania dyscyplinarnego i ewentualnym wymierzeniem skarżącej jednej z kar dyscyplinarnych przewidzianych w art. 63 ustawy o Służbie Celnej a mimo to bez przeprowadzenia niezbędnych ustaleń - uznał, iż zachodzi "ważna przyczyna" uzasadniająca zwolnienie skarżącej na podstawie art. 26 pkt 10 ustawy o Służbie Celnej.
Sąd nie podzielił natomiast zarzutu skarżącej, iż przed zwolnieniem jej ze służby nie zasięgnięto opinii związku zawodowego funkcjonariuszy celnych, gdyż w aktach sprawy znajduje się opinia tych związków z dnia 19 marca 2001 r.
Mając na względzie powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku na mocy art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o NSA /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.