Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2003 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] kwietnia 2003 r., którą to decyzją wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) odmówiono p. U. P. przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu decyzji podano m.in., iż do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Ponieważ p. U. P. orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] marca 2002 r. została uznana za częściowo niezdolną do pracy, to nie spełnia wymogu całkowitej niezdolności do pracy, o którym mowa w art. 83 ww. ustawy, a to wyklucza możliwość przyznania jej tego świadczenia.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego p. U. P. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, iż wprawdzie lekarz orzecznik ZUS w orzeczeniu z dnia [...] marca 2002 r. stwierdził, iż jest ona częściowo niezdolna do pracy, to biegły sądowy w opinii z dnia [...] czerwca 2002 r. uznał, iż nie ma zawodu, w którym mogłaby ona podjąć pracę. Opinię tę podzielił Sąd Apelacyjny w L., który w uzasadnieniu wyroku z dnia [...] października 2002 r. stwierdził, iż jest ona całkowicie niezdolna do pracy od dnia 31 października 1999 r.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wyjaśnił, iż podstawą decyzji było orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, a inne orzeczenia lekarskie mogą mieć charakter wyłącznie pomocniczy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Stąd, właściwym do rozpoznania niniejszej sprawy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, bowiem na obszarze tego Sądu znajduje się siedziba Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - art. 13 § 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Stosownie do art. 134 § ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów, stwierdzić należy iż skarga zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ww. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Przyznanie tego świadczenia ustawa pozostawia Prezesowi ZUS. Przepis ten posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu może przyznać(...)" je w drodze wyjątku, a to oznacza, iż podejmowana w tym trybie decyzja ma charakter uznaniowy.
Podkreślić należy, iż pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji Prezesa ZUS nie oznacza, iż ma on całkowitą swobodę w tym względzie.
Z treści powołanego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Ustawa uzależnia przyznanie tego świadczenia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich wymaganych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.
Wskazać należy, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podejmując decyzję na podstawie art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w ramach uznania administracyjnego jest zobowiązany do przestrzegania przepisów postępowania administracyjnego, a zwłaszcza przepisu art. 7 kpa, a więc podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i szerszy interes obywatela.
Jest także zobowiązany do wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny całości materiału dowodowego zgodnie z art. 77 § 1 i 80 kpa oraz do uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia według wymogów określonych w art. 107 pkt 3 kpa.
W rozpatrywanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie przestrzegał tych reguł procesowych.
Z akt sprawy wynika, iż p. U.P. orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS O/R. z dnia [...] marca 2002 r. została uznana za częściowo niezdolną do pracy od grudnia 2001 r. do marca 2004 r. z powodu [...] w częściowej remisji.
We wniosku z dnia 10 lutego 2003 r. skierowanym do Prezesa ZUS o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku skarżąca podniosła, iż stan jej zdrowia uległ pogorszeniu, gdyż w świetle opinii lekarzy biegłych sądowych została ona uznana za całkowicie niezdolną do pracy.
Skarżąca wskazała także, iż zarówno Sąd Okręgowy w R., jak i Sąd Apelacyjny w L. podzieliły opinię biegłych stwierdzając, w uzasadnieniach wyroków, iż jest ona całkowicie niezdolna do pracy. Identyczny zarzut skarżąca wskazała we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w niniejszej sprawie nie wyjaśnił podstawowej istotnej okoliczności faktycznej warunkującej przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, a mianowicie stanu zdrowia skarżącej. W związku z podnoszonym przez skarżącą zarzutem o pogorszeniu jej stanu zdrowia i przedstawieniem stosownych dokumentów nie poddał skarżącej badaniom przez lekarza orzecznika ZUS lecz oparł swoje decyzje z dnia [...] kwietnia 2003 r. i [...] maja 2003 r. odmawiające przyznania świadczenia w drodze wyjątku na orzeczeniu lekarza ZUS z dnia [...] marca 2002 r. stwierdzającym, iż skarżąca jest częściowo niezdolna do pracy.
Podkreślić należy, iż biegły lekarz sądowy - [...] - w opinii z dnia [...] czerwca 2002 r. sporządzonej do sprawy p. U. P. p-ko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w R. o rentę toczącej się przed Sądem Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w R. sygn. akt [...], a następnie przed Sądem Apelacyjnym w L. sygn. akt [...] stwierdził u skarżącej zaburzenia typu [...].
Objawy wytwórcze są nasilone w stopniu umiarkowanym - są to nastawienia urojeniowe o zróżnicowanym charakterze.
Podkreślił, iż lekarz prowadzący skarżącą w poradni wskazał na systematyczne pogarszanie się jej stanu zdrowia. Zdaniem biegłego istnieje znaczne ryzyko rozwinięcia się w przyszłości [...]. Dlatego też obecny stan jej zdrowia powoduje u niej całkowitą niezdolność do pracy. Zauważyć należy, iż lekarz orzecznik ZUS jak i biegły sądowy ocenili identycznie stan [...] skarżącej lecz doszli do rozbieżnych wniosków orzeczniczych w zakresie daty powstania niezdolności do pracy, jak i jej zakresu.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, wskazana wyżej okoliczność powinna być ustalona i poddana ocenie.
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł, jak w sentencji wyroku.