Wyrok NSA w Warszawie (przed reformą) z 7 kwietnia 1999 r., II SA 201/99

Sprawa

sprawy ze skargi Alojzego R. na decyzję Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji 30 października 1998 r. (...) w przedmiocie wykreślenia wpisu do ewidencji działalności gospodarczej - uchyla decyzję I i II instancji.

Teza

Wykreślenie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej w trybie stwierdzenia jego nieważności jest dopuszczalne także wtedy, gdy wpis został już wcześniej wykreślony na wniosek prowadzącego działalność gospodarczą.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny

Uzasadnienie

Na wniosek skarżącego Alojzego R. wójt Gminy B. zarejestrował 24 czerwca 1992 r. jego działalność gospodarczą pod firmą "Eksport-Import stad reprodukcyjnych i jaj wylęgowych" w B. Z kolei na wniosek z 25 lutego 1994 r. wójt Gminy B., 25 lutego 1994 r., pod tym samym numerem co poprzednio zarejestrował działalność gospodarczą: "Reprodukcyjna Ferma Drobiu - Alojzy R., B.".

W dniu 14 listopada 1995 r. skarżący zwrócił się o wykreślenie z ewidencji działalności gospodarczej wpisu dokonanego 24 czerwca 1992 r.

Decyzją z 15 listopada 1995 r. wójt Gminy B. powołując się na podstawę prawną z art. 19 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej wykreślił z ewidencji działalności gospodarczej z dniem 15 listopada 1995 r. wpis dokonany w dniu 24 czerwca 1992 r. dotyczący działalności Reprodukcyjnej Fermy Drobiu Alojzy R. Pismem z 25 kwietnia 1996 r. Alojzy R. zwrócił się do wojewody J. o stwierdzenie nieważności wpisu do ewidencji działalności gospodarczej dokonanego przez wójta Gminy B. 24 czerwca 1992 r. Wniosek uzasadnił tym, że prowadzenie działalności w zakresie produkcji roślinnej i zwierzęcej, ogrodnictwa oraz sadownictwa nie podlegało obowiązkowi rejestracji.

Decyzją z 8 sierpnia 1996 r. Wojewoda J. na podstawie art. 105 par. 1 Kpa umorzył postępowanie w sprawie wykreślenia wpisu do ewidencji wszczętej z urzędu 24 czerwca 1996 r., dlatego że w czasie jego składania żadna działalność gospodarcza skarżącego nie była zarejestrowana. Ponadto rejestracje z 1992 r. i z 1994 r. dokonane zostały w wyniku wniosków skarżącego "uwzględniających interes strony".

Od tej decyzji skarżący odwołał się, ale Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji 30 października 1998 r. utrzymał ją w mocy. W uzasadnieniu stwierdzono, iż "nie ulega wątpliwości, że organ ewidencyjny dokonał wpisu zgłoszenia Alojzego R. do ewidencji działalności gospodarczej z naruszeniem przepisów art. 10 pkt 1 i art. 17 pkt 3 ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej. W tej sytuacji Wojewoda J. był zobowiązany do usunięcia /w stosownym czasie/ wadliwego wpisu do rejestru na mocy unormowania zawartego w art. 19 ust. 2 tej ustawy". Ponieważ jednak skarżący doprowadził do wykreślenia wpisu z rejestru - naprawienie błędu nie jest możliwe.

Decyzja ta była przedmiotem skargi Alojzego R., który wniósł o jej uchylenie, a także o uchylenie utrzymanej nią w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej, jako wydanych z naruszeniem prawa.

Zdaniem skarżącego skoro wpis do działalności gospodarczej dokonany był w 1992 r. bez podstawy prawnej, bo skarżący był rolnikiem, to należało stwierdzić nieważność takiego wpisu. Skarżący złożył wniosek o stwierdzenie nieważności wpisu i w tym zakresie nie przeprowadzono postępowania.

Odpowiadając na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie podnosząc, iż pierwotny wpis do ewidencji działalności gospodarczej skarżącego był prawidłowy, bo "eksport-import" podlegał obowiązkowi rejestracji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Przede wszystkim należy zauważyć, iż wpis do ewidencji działalności gospodarczej skarżącego od 24 czerwca 1992 r. nie dotyczył jego działalności rolniczej w rozumieniu art. 10 pkt 1 cyt. ustawy o działalności gospodarczej skoro polegała ona na "eksporcie i imporcie stad reprodukcyjnych i jaj wylęgowych". Dokonanie tego wpisu było więc całkowicie zgodne z prawem. Wpis ten został, na wniosek skarżącego, wykreślony z ewidencji decyzją z 15 listopada 1995 r.

Jednakże wpis do ewidencji podlega także wykreśleniu w trybie wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 19 ust. 2 cyt. ustawy o działalności gospodarczej. Rodzi to pytanie, czy w sytuacji, gdy określony wpis o działalności gospodarczej został już na wniosek strony wykreślony, dopuszczalne jest jego ponowne wykreślenie, tym razem w trybie stwierdzenia nieważności.

Zdaniem organów administracji postępowanie o wykreślenie z ewidencji w trybie stwierdzenia nieważności /art. 19 ust. cyt. ustawy/ należy umorzyć jako bezprzedmiotowe, na podstawie art. 105 Kpa., w sytuacji gdy nastąpiło ono wcześniej "w trybie zwykłym" na wniosek prowadzącego działalność /art. 19 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy/.

Nie jest to pogląd trafny z następujących powodów. Wykreślenie z ewidencji na podstawie art. 19 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej wywarło skutek prawny ex nunc, a więc z dniem doręczenia stronie decyzji o wykreśleniu. Natomiast wykreślenie z ewidencji z powodu stwierdzenia nieważności wpisu, na podstawie art. 19 ust. 2 tej ustawy wywiera skutek ex nunc, to jest z dniem dokonania wpisu uznanego za nieważny.

W konsekwencji uznać należy, iż postępowanie o wykreślenie z ewidencji działalności gospodarczej określonego wpisu, prowadzone jako postępowanie nadzorcze o stwierdzenie nieważności, na podstawie art. 19 ust. 2 cyt. ustawy o działalności gospodarczej jest dopuszczalne także wtedy, gdy został on wykreślony na wniosek strony, na podstawie art. 19 ust. 1 pkt 1 tej ustawy.

Skarżący miał interes prawny, by żądać wykreślenia wpisu o działalności gospodarczej jako nieważnego dlatego, że decyzja w tym zakresie miała wpływ na istnienie bądź nieistnienie jego obowiązku odprowadzania do ZUS składek na ubezpieczenia społeczne od 24 czerwca 1992 r. do 31 października 1995 r.

Dlatego decyzja organu administracji powinna mieć charakter merytoryczny, opierający się na podstawie art. 104 Kpa.

Wydanie w rozpoznawanej sprawie decyzji o umorzeniu postępowania na podstawie art. 105 Kpa stanowiło naruszenie prawa, które mogło mieć wpływ na treść decyzji. Utrzymanie w mocy takiej decyzji, stanowiło także naruszenie prawa. Dlatego uchylono obie te decyzje.