Teza
Zachowanie wymagań art. 79 i art. 81 Kpa, niezależnie od wagi i treści przeprowadzonego dowodu, jest bezwzględnym obowiązkiem organu administracji państwowej. Naruszenie tego obowiązku stanowi naruszenie przepisów o postępowaniu administracyjnym, mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Marii P., Andrzeja P., Elżbiety M. i Aliny Ł.-B. na decyzję Naczelnego Architekta Warszawy z dnia 17 czerwca 1985 r. w przedmiocie przymusowej rozbiórki obiektów budowlanych i na podstawie art. 207 par. 2 pkt 3 Kpa uchylił zaskarżoną decyzję, a także - zgodnie z art. 208 Kpa - zasądził od Naczelnego Architekta Warszawy kwotę złotych sześćset tytułem zwrotu kosztów postępowania na rzecz skarżącej Marii P.
Uzasadnienie
Po rozpoznaniu odwołania Stanisława K. od decyzji Naczelnika Gminy S. z dnia 25 marca 1985 nr 8385/4/85, nakazującej rozbiórkę komórek lokatorskich, budynku gospodarczego, kotłowni oraz 2 tuneli foliowych położonych na terenie działek użytkowanych przez Stanisława K. we wsi W.-K., Naczelny Architekt Warszawy decyzją nr UAN/A/8382-I-Nr 4/85 uchylił tę decyzję i umorzył postępowanie w powyższej sprawie w I instancji. W uzasadnieniu decyzji organu II instancji wskazano, że wprawdzie sporne obiekty budowlane zostały wybudowane samowolnie, lecz brak jest przesłanek przewidzianych art. 37 prawa budowlanego do nakazania przymusowej rozbiórki tych obiektów. Dotychczas nie ma miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego tego terenu, w związku z czym opinia Biura Planowania Przestrzennego Rozwoju Warszawy, według której - ze względu na ochronę terenu leśnego - wskazane jest dokonanie rozbiórki komórek i budynków gospodarczych z powodu niezachowania odległości 50 m od lasu, nie może stanowić podstawy do wydania nakazu rozbiórki spornych budynków. Według ekspertyzy technicznej budynki te nie stwarzają niebezpieczeństwa dla innych ludzi i mienia, ani też nie powodują pogorszenia warunków zdrowotnych i użytkowych dla otoczenia, lecz wymagają jedynie przeprowadzenia pewnych robót konserwacyjno-remontowych. W takim stanie rzeczy właściciele działek, na których Stanisław K. wniósł bez pozwolenia na budowę sporne budynki, mogą dochodzić swych roszczeń na drodze sądowej w postępowaniu cywilnym o ochronę własności.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Maria P., działająca w imieniu własnym, a także w imieniu i na rzecz współwłaścicieli: Andrzeja P. i Elżbiety M., oraz Alina Ł.-B. wniosły o uchylenie powyższej decyzji organu II instancji, zarzucając między innymi, że ekspertyza została wykonana na prywatne zlecenie Stanisława K., bez wiedzy i udziału właścicieli działek i nie została udostępniona skarżącym, przez co zostali oni pozbawieni możności ustosunkowania się do niej i zgłoszenia ewentualnych zarzutów, a tym samym właściwej obrony swoich praw.
W odpowiedzi na skargę Naczelny Architekt Warszawy wniósł o oddalenie skargi, powołując się na argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji oraz podnosząc, że organ nie musiał zapoznać strony skarżącej z ekspertyzą techniczną spornych budynków wobec oczywistego ich stanu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Nie jest trafne stanowisko, zawarte w odpowiedzi na skargę, o braku obowiązku organu zapoznania strony z treścią opinii biegłego. Stosownie bowiem do art. 10 par. 1, art. 79 i 81 Kpa organ prowadzący postępowanie jest obowiązany zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, w tym zawiadomić strony o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu z biegłych, umożliwić im udział w przeprowadzeniu tego dowodu, zadawanie pytań biegłemu i składanie wyjaśnień, okoliczność faktyczna zaś może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów. Zachowanie tych wymagań nie jest pozostawione uznaniu organu, lecz stanowi jego bezwzględny obowiązek, niezależnie od treści i wagi przeprowadzonego dowodu. Jeżeli zatem przeprowadzany dowód dotyczy okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, to naruszenie powyższych obowiązków stanowi naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które w rozumieniu art. 207 par. 2 pkt 3 Kpa miało istotny wpływ na wynika sprawy.
Taka sytuacja występuje w niniejszej sprawie, albowiem - ze względu na art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo budowlane /Dz.U. nr 38 poz. 229 ze zm./ - ekspertyza budynków dotyczy okoliczności faktycznych istotnych dla prawidłowego rozstrzygnięcia tej sprawy. Nadto w zaskarżonej decyzji powołano się na ekspertyzę, której w aktach sprawy w ogóle nie ma. Nie tylko zatem strona skarżąca została pozbawiona możliwości zapoznania się z tą opinią i ustosunkowania się do niej, lecz także sąd administracyjny nie mógł zapoznać się z jej treścią. Poza tym akta sprawy nie zawierają różnych innych ustaleń faktycznych, istotnych w sprawie: brak jest protokołu oględzin i szkicu sytuacyjnego działek nr 242, 248 i 247 w terenie wraz ze wszystkimi obiektami budowlanymi, jakie na nich się znajdują: nie wskazano, które z budynków samowolnie wzniesionych przez Stanisława K. są usytuowane na działkach nr 242 i 248 stanowiących własność rodziny P., a które z nich położone są na działce nr 247, Aliny Ł.-B.; jaki jest ich rodzaj i funkcja, z jakiego materiału są zbudowane; jakie jest ich usytuowanie ze wskazaniem odległości w stosunku do budynków mieszkalnych na spornych działkach, do granic sąsiednich i zabudowań na tych działkach oraz do linii lasu; jaki jest ich stan techniczny, czy mogą być użytkowane bez żadnych napraw i remontów. Brak jest ponadto ustaleń, czy projekt miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, według którego sporny teren jest położony w obrębie lasu na obszarze przeznaczonym do uzupełnienia zalesienia, znajduje się w takiej fazie prac, że może już spełniać warunki materiału do planu w rozumieniu art. 48 ust. 4 ustawy z dnia 12 lipca 1984 r. o planowaniu przestrzennym /Dz.U. nr 35 poz. 185/. Brak jest także opinii organów ochrony przeciwpożarowej, która - wobec bezpośredniego sąsiedztwa lasu oraz rodzaju i funkcji spornych obiektów, a także ich odniesienia do budynku mieszkalnego właścicieli działek - jest niezbędna z punktu widzenia przesłanek art. 37 ust. 1 pkt 2 prawa budowlanego.
W niniejszej sprawie wskazane jest również zasięgnięcie opinii organów ochrony środowiska oraz inspekcji sanitarnej co do możliwości dalszego utrzymywania spornych obiektów lub niektórych z nich na działkach skarżących.
Powyższe braki postępowania wskazują, że sprawa nie została wyjaśniona w sposób wymagany przepisami art. 75, art. 77 par. 1 i art. 80 Kpa, co uniemożliwia sądowi administracyjnemu dokonanie oceny, czy zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.
Biorąc pod uwagę powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 207 par. 2 pkt 3 i art. 208 Kpa, jak w sentencji wyroku.