Uzasadnienie
Przedsiębiorstwo Budowlane w W. wniosło o stwierdzenie nieważności zarządzenia nr 1/81 Naczelnego Dyrektora K. Zjednoczenia Budownictwa z dnia 8 stycznia 1981 r. w części dotyczącej postanowienia par. 2 pkt 2, nakazującego stronie skarżącej przejęcie od Kombinatu budowlanego w P. bez ograniczeń wszelkich paw i obowiązków związanych z działalnością Zakładu Budowlano-Montażowego w W., który został równocześnie przekazany skarżącemu przedsiębiorstwu. Skarżący wniósł również o stwierdzenie przez Sąd, że do przekazania tego miały zastosowanie przepisy par. 3 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 października 1958 r. w sprawie zasad i trybu przekazywania w ramach administracji państwowej przedsiębiorstw, instytucji oraz zakładów, nieruchomości i innych obiektów majątkowych /Dz.U. 1970 nr 28 poz. 225/.
Paragrafem 1 zarządzenia nr 1/81 z dnia 8 stycznia 1981 r. w sprawie przekazania przez Kombinat Budowlany w P. Zakładu Budowlano-Montażowego w W. Naczelny Dyrektor K. Zjednoczenia Budownictwa nakazał jednostce przejmującej, to jest skarżącemu W. Przedsiębiorstwu Budowlanemu, przejęcie tego Zakładu na podstawie bilansu zdawczo-odbiorczego, sporządzonego według stanu na dzień 30 grudnia 1980 r., wraz ze wszystkimi prawami i zobowiązaniami nie ujawnionymi w bilansie. Jako podstawę prawną powyższe zarządzenie podawało przede wszystkim cytowane wyżej rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 4 października 1958 r. Strona skarżąca twierdzi, że potraktowała zarządzenie jako decyzję w rozumieniu kodeksu postępowania administracyjnego, ale nie mogła się od niej odwołać w przepisowym terminie z powodu - przede wszystkim - braku osób upoważnionych do reprezentowania nowo utworzonego przedsiębiorstwa., Na tle sporów arbitrażowych z tytułu przejętych, w myśl zarządzenia, bezwarunkowo zobowiązań skarżące przedsiębiorstwo wystąpiło do Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z wnioskiem o stwierdzenie na podstawie art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa nieważności zarządzenia - decyzji Naczelnego Dyrektora K. Zjednoczenia Budownictwa w części dotyczącej par. 2 ust. 2 ze względu na obrazę przepisów prawa materialnego, zawartych w cytowanym rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 4 października 1958 r. Na wnioski z dnia 7 kwietnia i 4 sierpnia 1982 r. Ministerstwo odpowiadało odpowiednio pismami z dnia 20 lipca oraz 23 sierpnia 1982 r., nie mającymi formy decyzji, lecz charakter wyjaśniająco-informacyjny, chociaż odmawiały równocześnie "zmiany" zaskarżonego zarządzenia.
W skardze bez daty, która wpłynęła do ministerstwa w dniu 13 września 1982 r. Przedsiębiorstwo zwróciło się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o stwierdzenie nieważności zarządzenia Naczelnego Dyrektora K. Zjednoczenia Budownictwa. Po wymianie korespondencji pomiędzy ministerstwem a skarżącym Przedsiębiorstwem, Minister budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych przekazał pismem z dnia 23 listopada 1982 r. skargę Przedsiębiorstwa wraz z aktami sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, wyrażając pogląd, że skarga nie podlega rozpoznaniu przez Sąd, gdyż w myśl art. 3 par. 3 pkt 1 Kpa przepisów kodeksu nie stosuje się w sprawach wynikających z nadrzędności i podległości organizacyjnej w stosunkach pomiędzy organami administracji państwowej a innymi jednostkami organizacyjnymi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
- 1. Ministerstwo nie kwestionuje, że zaskarżony akt Naczelnego Dyrektora K. Zjednoczenia Budownictwa ma charakter rozstrzygnięcia w sprawie indywidualnej, o którym mowa w art. 1 par. 1 pkt 1 oraz w art. 104 Kpa. Podnosi natomiast, że decyzja ta nie podlega działaniu tego kodeksu, gdyż dotyczy postępowania w sprawach wynikających "z nadrzędności i podległości organizacyjnej w stosunkach między organami administracji państwowej i innymi państwowymi jednostkami organizacyjnymi" /art. 3 par. 3 pkt 1 Kpa/. Pogląd ten nie jest trafny. Wprawdzie sprawa dotyczy stanu prawnego i pozycji przedsiębiorstwa przed wejściem w życie ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych /Dz.U. nr 24 poz. 122/, która wyraźnie statuuje ich samodzielność i określa charakter stosunków pomiędzy nimi a organami państwowymi między innymi w art. 1 i 4, niemniej jednak, już pod rządem poprzednio obowiązujących przepisów, należało odróżnić dwie sytuacje, a mianowicie:
- - bytu oraz spraw majątkowych przedsiębiorstwa państwowego,
- - operatywnego zarządzania przedsiębiorstwem.
Decydującym dla oceny jest fakt, że w pierwszym wypadku przedsiębiorstwo miało odrębną osobowość prawną również w myśl dekretu z dnia 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych /Dz.U. 1960 nr 18 poz. 111/ i było podmiotem praw i obowiązków w ogólnym obrocie prawnym. W stosunkach z organami administracji państwowej lub jednostkami gospodarczymi spełniającymi funkcje administracji państwowej mogło ono zatem występować w charakterze strony. Wyrazem tego było unormowanie sposobu przekazywania zakładów i innego mienia oraz związanych z tym zobowiązań w trybie cytowanego rozporządzenia Rady Ministrów, a więc aktu wydanego na podstawie ustawowego upoważnienia, który kilkakrotnie używał wyrazu "decyzja" /par. 1, 2, 3 i 11, 12/ dla określenia prawnej formy tworzenia stanów prawnych działających także "na zewnątrz". Rozporządzenie to podkreślało, że zwierzchnie jednostki organizacyjne, orzekające o prawach i obowiązkach przedsiębiorstwa, działały jako organy administracji państwowej. organy Państwowego Arbitrażu Gospodarczego rozstrzygały spory "w związku" z decyzją o przekazaniu, a nie kwestią prawidłowości samych decyzji /par. 12/.
Natomiast akty zawiadywania przedsiębiorstwami, kierowania ich działalnością, była w ówczesnym stanie prawnym niewątpliwie tak zwanymi aktami administracyjnymi wewnętrznymi i wynikały przeważnie z przepisów pozaustawowych. W tej sytuacji decyzje w rozumieniu kodeksu postępowania administracyjnego wydane przed wejściem w życie ustawy z 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych mogły być zaskarżone do Sądu zgodnie z art.. 196 par. 2 pkt 12 Kpa.
2. Przedsiębiorstwo zaskarżyło do Sądu w części zarządzenie - decyzję Naczelnego Dyrektora K. Zjednoczenia Budownictwa. Decyzja ta nie podlegała jednak zaskarżeniu do Sądu, gdyż zgodnie z art. 198 Kpa skargę na decyzję organu administracji państwowej można wnieść do sądu administracyjnego po wyczerpaniu toku instancji w postępowaniu administracyjnym, chyba że skargę wnosi prokurator. Ponieważ skarżące przedsiębiorstwo warunku tego nie dopełniło, skarga podlega odrzuceniu zgodnie z art. 204 par. 1 Kpa.
Nie zwalnia to Ministra od obowiązku formalnego rozpoznania wniosku Przedsiębiorstwa o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, zgodnie z art. 157 Kpa.