Uzasadnienie
Asesor notarialny Maciej C. zwrócił się do Ministra Sprawiedliwości o powołanie go na notariusza i wyznaczenie mu siedziby kancelarii notarialnej w P. Stosownie do art. 10 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie /Dz.U. nr 22 poz. 91 ze zm./ Minister zasięgnął opinii Rady Izby Notarialnej. Uchwałą nr 05/2/96 z dnia 20 stycznia 1996 r. Rada Izby Notarialnej w P. negatywnie zaopiniowała wniosek Macieja C. o powołanie go na stanowisko notariusza i wyznaczenie siedziby kancelarii w P. W uzasadnieniu stwierdziła, iż wnioskodawca jest dobrze przygotowany do wykonywania zawodu notariusza, co stwierdził w czasie lustracji wiceprezes Izby. Z drugiej strony jednak Rada oceniła, iż Maciej C. "wykazał absolutną arogancję i brak chęci współpracy z samorządem notarialnym", co wyrażało się jego odmową przyjęcia propozycji, by otworzył kancelarię w innych, odległych o kilkadziesiąt kilometrów miejscowościach. Ponadto Rada powołała się na swój plan rozmieszczenia notariuszy z dnia 8 lipca 1995 r., z którego wynikało, że na niektórych terenach nie ma odpowiedniej do potrzeb liczby kancelarii notarialnych.
Decyzją z dnia 6 listopada 1996 r. Minister Sprawiedliwości powołał Macieja C. na notariusza i wyznaczył mu siedzibę kancelarii notarialnej w P., ale Rada Izby Notarialnej w P. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy i "usunięcie naruszeń prawa".
Rozpatrując sprawę ponownie w trybie art. 127 par. 3 Kpa Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia 15 stycznia 1997 r. utrzymał w mocy swą poprzednią decyzję. Odnosząc się do zarzutów Rady, stwierdził, że stosownie do art. 13 prawa o notariacie wniosek o powołanie na stanowisko notariusza powinien zawierać dane o kwalifikacjach osoby zainteresowanej, wymienione w art. 11 lub art. 12, oraz wskazywać lokal przewidywany do prowadzenia kancelarii i termin jej uruchomienia. Tak sformułowany wniosek podlega rozstrzygnięciu przez Ministra Sprawiedliwości w trybie art. 10 tej ustawy, po zasięgnięciu opinii rady właściwej izby notarialnej. Wniosek kandydata spełniający ustawowe wymagania został przesłany Radzie z prośbą o zaopiniowanie, łącznie z dokonaniem lustracji wskazanego lokalu w P. i przeprowadzeniem lustracji czynności notarialnych kandydata. Rada przyznała, że kandydat spełnia wymagania niezbędne do powołania na stanowisko notariusza, i wbrew podniesionym zarzutom wyraziła opinię co do celowości utworzenia kancelarii notarialnej w P., stwierdzając, że kandydatowi proponowano kancelarie poza P., albowiem "plan rozmieszczenia kancelarii notarialnych nie przewiduje otwarcia kancelarii notarialnej w P.". W ocenie Ministra Sprawiedliwości treść opinii świadczy jednoznacznie o negatywnym stanowisku Rady co do wniosku kandydata o wyznaczenie siedziby kancelarii notarialnej w P. Przemawia za tym również fakt uchylenia się Rady od dokonania lustracji lokalu proponowanego na siedzibę kancelarii. Opinia Rady, jak każdy dowód, podlega ocenie w ramach art. 80 Kpa. Obowiązkiem organu orzekającego, wynikającym z art. 7, art. 75 par. 1 i art. 77 par. 1 Kpa, jest zebranie wszelkich środków dowodowych mogących przyczynić się do wyjaśnienia sprawy i rozpatrzenie całego materiału dowodowego. Rada nie zaopiniowała wniosku w części dotyczącej oceny przydatności lokalu na siedzibę kancelarii notarialnej, wobec czego dowód ten przeprowadził organ orzekający. Pozwoliło to na ustalenie, iż lokal jest odpowiedni na siedzibę kancelarii. Plan rozmieszczenia nie przewidujący otwarcia kancelarii notarialnej w P., na który powołała się Rada, wykracza poza ustawowe jej uprawnienia określone w art. 35 prawa o notariacie, jak również walnego zgromadzenia notariuszy /art. 30 prawa o notariacie/. Uprawnienia te w myśl par. 11 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 kwietnia 1991 r. w sprawie trybu wykonywania nadzoru na działalnością notariuszy i organów samorządu notarialnego /Dz.U. nr 42 poz. 188/ przysługują Ministrowi Sprawiedliwości. Podjęta więc w tym przedmiocie Uchwała Rady Izby Notarialnej w P. nie ma wiążącego charakteru dla Ministra Sprawiedliwości. W P. wzrosła liczba sporządzanych przez notariuszy aktów, a ich przychody należą do najwyższych w kraju.
Decyzja Ministra Sprawiedliwości z dnia 15 stycznia 1997 r. była przedmiotem skargi Rady Izby Notarialnej w P., reprezentowanej przez jej Prezesa, do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W skardze wniosła ona o uchylenie tej decyzji, a także poprzedzającej ją decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 listopada 1996 r., jako wydanych z naruszeniem art. 10 i art. 42 sprawa o notariacie w związku z art. 7 Kpa, przez wydanie decyzji mimo braku opinii Rady Izby Notarialnej w P. co do proponowanej przez uczestnika postępowania siedziby kancelarii notarialnej, a także przez wyznaczenie uczestnikowi postępowania siedziby w P. wbrew ustalonemu przez Radę Izby i zaakceptowanemu przez Ministra planowi rozmieszczenia kancelarii notarialnych, wbrew zasadom nadzoru nad notariatem oraz w sytuacji braku obiektywnego interesu społecznego w takim rozstrzygnięciu, przy równoczesnym braku zaspokojenia zapotrzebowania społecznego na usługi notarialne w innych miejscowościach objętych zakresem działania Izby Notarialnej w P. Ponadto skarżąca zarzuciła, iż w postępowaniu administracyjnym naruszono art. 77 i art. 80 Kpa przez niewyjaśnienie kwestii faktycznego poziomu zapotrzebowania społecznego na usługi notarialne w P. oraz w innych miejscowościach objętych zakresem działania Izby Notarialnej w P. Zarzucono także naruszenie art. 107 par. 1 i 3 Kpa przez brak uzasadnienia decyzji, przemawiającego za wyznaczeniem siedziby kancelarii notarialnej w P. Zdaniem Rady Izby Notarialnej, Minister naruszył art. 10 prawa o notariacie, ponieważ powołał na członka korporacji osobę wbrew stanowisku organów samorządu. Odpowiadając na skargę, Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Bezsporne w sprawie jest to, że rozpatrując wniosek asesora notarialnego Macieja C. o powołanie go na notariusza i wyznaczenie mu siedziby kancelarii notarialnej Minister Sprawiedliwości zwrócił się o zaopiniowanie wniosku do Rady Izby Notarialnej w P., prosząc przy tym o lustrację i ocenę lokalu proponowanego przez wnioskodawcę na siedzibę kancelarii notarialnej. Bezsporne jest także, iż Rada Izby Notarialnej w drodze uchwały negatywnie zaopiniowała wniosek, choć pozytywnie oceniła fachowe przygotowanie Macieja C. do pełnienia funkcji notariusza. Rada natomiast nie zrealizowała prośby o wizytację lokalu przeznaczonego na kancelarię, w związku z czym oceny tej dokonał organ powołujący.
Opinia, jeżeli szczególny przepis prawa nie nadał jej innego charakteru, jest tylko oceną faktów z użyciem ustawowych lub subiektywnych kryteriów opiniującego, która nie wiąże organu rozstrzygającego sprawę. Organ ten powinien tylko rozważyć argumenty zawarte w opinii i dokonać ich swobodnej oceny.
Minister Sprawiedliwości uznał argumenty zawarte w opinii Rady Izby Notarialnej za nie przekonujące i dokonał samodzielnej oceny całego materiału dowodowego zebranego w sprawie, do czego miał prawo. Ocena ta prowadziła do wniosku, iż brak jest przeszkód, by powołać Macieja C. na notariusza i wyznaczyć mu siedzibę kancelarii notarialnej.
Za pozytywnym dla wnioskodawcy załatwieniem jego wniosku przemawiały takie fakty, jak: dobre przygotowanie do zawodu notariusza w ogóle, a ze względu na biegłą znajomość języka angielskiego - do sporządzania aktów, w których udział biorą obcokrajowcy, co w P. ma duże znaczenie. Ponadto wnioskodawca ma nadający się na kancelarię notarialną lokal w P. Wreszcie za wnioskiem przemawia i to, że - jak wykazał Minister Sprawiedliwości - liczba wykonywanych w P. aktów notarialnych dynamicznie wzrasta, co uzasadnia potrzebę zwiększenia tam liczby notariuszy. Choć to nie może mieć istotnego znaczenia, powołanie wnioskodawcy na notariusza w P. nie doprowadzi do pauperyzacji innych, skoro przychody tamtejszych notariuszy należą do najwyższych w kraju.
Strona skarżąca powoływała się na swój plan rozmieszczenia notariuszy, jednakże plany te mogą co najwyżej mieć charakter kierunkowy i być adresowane do organów Rady /np. do jej Prezesa/. Natomiast rada izby notarialnej nie jest uprawniona do uchwalania takich planów rozmieszczenia notariuszy, które by miały działać na zewnątrz, to jest mieć przymiot prawa obowiązującego choćby tylko kandydatów na notariuszy (...). Upoważnienia dla organów samorządu notarialnego do wydawania takich aktów nie zawiera ani ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie /Dz.U. nr 22 poz. 91 ze zm./, ani żaden inny przepis ustawy.
Tymczasem, jak wynika z materiału zebranego w sprawie /m.in. wyrok SN z dnia 12 marca 1996 r. I PO 2/96/ Rada Izby Notarialnej w P. bez podstawy prawnej podejmuje różne inne uchwały w sprawach związanych z powoływaniem notariuszy, uzurpując sobie uprawnienia władcze, których nie ma nawet Minister Sprawiedliwości, sprawujący nadzór nad działalnością notariuszy i organami samorządu notarialnego /art. 42 cytowanej ustawy/.
Niewłaściwe pojmowanie roli i zadań samorządu zawodowego zaprowadziło Radę Izby Notarialnej w P. do tego, że uchwaliła, iż odmowa przyjęcia przez wnioskodawcę niekorzystnej dla niego propozycji dowodzi jego " skrajnej arogancji".
Skoro zatem Minister Sprawiedliwości powołując Macieja C. na notariusza i wyznaczając siedzibę jego kancelarii w P. nie naruszył prawa, skarga jako niezasadna została oddalona na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.