Wyrok NSA w Warszawie (przed reformą) z 9 grudnia 1993 r., II SA 2072/92

Teza

1. Nie można utrzymać przywilejów ze starych przepisów i jednocześnie pozbyć się wszelkich związanych z nimi ustawowych uwarunkowań żądając nowego bezwarunkowego statusu jaki dają w tej mierze nowe przepisy.
2. Zasada ochrony praw nabytych ustanowiona w art. 43 ust. 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1991 r. o spółkach z udziałem zagranicznym /Dz.U. nr 60 poz. 253/ nie oznacza zwolnienia od ustawowych uwarunkowań od których korzystanie z tych praw jest zależne.

Uzasadnienie

Prezes Agencji do Spraw Inwestycji Zagranicznych zezwolił spółce polskiej i przedsiębiorstwu zagranicznemu na utworzenie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej spółki z o.o. na określonych w zezwoleniu warunkach. W tych warunkach między innymi określono dokładnie wysokość i proporcje wkładu podmiotu zagranicznego w kapitale zakładowym spółki. Było to zgodne z określonym w art. 2 ust. 1 in fine i art. 16 ust. 4 ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. "warunkami podstawowymi" dla spółek polskich podmiotów z podmiotami zagranicznymi. Według decyzji - zezwolenia z 18.3.1991 r. proporcje udziału stron w kapitale zakładowym spółki miały wynosić: spółka polska - 75 procent a przedsiębiorstwo zagraniczne - 25 procent. Łączna wartość wkładu tego przedsiębiorstwa do kapitału zakładowego spółki została określona na równowartość kwoty 131.579 USD.

Minister Przekształceń Własnościowych /przejął kompetencje Prezesa zlikwidowanej Agencji do Spraw Inwestycji Zagranicznych/ na podstawie art. 43 ust. 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1991 r. o spółkach z udziałem zagranicznym /Dz.U. nr 60 poz. 253 ze zm./ określił, że w okresie zwolnienia spółki od podatku dochodowego /por. postanowienia ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r./ łączna wartość wkładów wspólnika zagranicznego do kapitału zakładowego spółki nie może być niższa niż 20 procent kapitału zakładowego i równowartość w złotych 50.000 USD. W uzasadnieniu między innymi podano, że wskazane warunki były warunkami podstawowymi, które musiały być spełnione przez każdą bez wyjątku spółkę utworzoną na podstawie ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. /Dz.U. nr 41 poz. 325 ze zm./, stąd nie powodują one pogorszenia sytuacji spółki i mieszczą się w dyspozycji art. 43 ust. 3 /nowej ustawy z dnia 14 czerwca 1991 r./ zakazującego pogorszenie warunków działalności spółek.

Spółka zwróciła się w trybie art. 127 par. 3 Kpa do Ministra Przekształceń Własnościowych z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zarzuciła decyzji:

a/ naruszenie przepisów Kodeksu handlowego, w których jest brak postanowień odnoszących się do ustalenia zakresu udziału wspólnika zagranicznego w kapitale zakładowym spółki, b/ naruszenie podstawowej zasady prawa handlowego i cywilnego - swobody kontraktowej, gdyż udziałowcy mają swobodę zbywania swoich udziałów i tego ich prawa nie może ograniczyć "decyzja administracyjna z powołaniem się na zwolnienie podatkowe", c/ naruszenie art. 43 ust. 3 ustawy o spółkach z udziałem zagranicznym, które upoważnia Ministra tylko do dostosowania do przepisów nowej ustawy warunków zezwoleń wydanych "pod reżimem starego prawa" a nie do ustalania wysokości wkładów wspólnika zagranicznego, ani jego procentowego udziału w kapitale zakładowym spółki.

Postawiono też zarzut, że decyzja z 30.6.1992 r. pozostaje "w rażącej sprzeczności z interesem Państwa" i że "przesłanki zwolnienia podatkowego dotyczyły sposobu - formy zgromadzenia kapitału zagranicznego".

Minister Przekształceń Własnościowych utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję.

Spółka zaskarżyła decyzję Ministra Przekształceń Własnościowych do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarga stanowi powtórzenie wniesionego w trybie art. 127 par. 3 Kpa wniosku do Ministra o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W odpowiedzi na skargę Minister Przekształceń Własnościowych podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Sprawa przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie dotyczy - wbrew twierdzeniom strony skarżącej - ani postanowień Kodeksu handlowego co do udziałów wspólnika w kapitale zakładowym, ani przestrzegania zasady wolności umów /swobody kontraktowej/. Gdyby zresztą spór dotyczył rzeczywiście tych kwestii, to nie należałby do kognicji NSA /por. art. 1 kodeksu postępowania cywilnego/.

Spór przed Naczelnym Sądem Administracyjnym związany jest z przepisem międzyczasowym art. 43 ust. 3 ustawy o spółkach z udziałem zagranicznym. Decyzja - zezwolenie na utworzenie Spółki została bowiem wydana na podstawie poprzednio obowiązujących w tej materii przepisów /ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r./ i w związku z wejściem w życie przepisów nowej ustawy z dnia 14 czerwca 1991 r. cytowany wyżej przepis /art. 43 ust. 3/ nakazał dostosowanie warunków, które Spółka jest zobowiązana spełnić w toku swej działalności, do nowych przepisów. Art. 43 ust. 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1991 r. nie zezwala na takie dostosowanie zezwoleń wydanych na podstawie ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. do nowej ustawy, które powodowałyby pogorszenie dotychczasowych warunków funkcjonowania Spółki.

Należy przypomnieć, że ustawa z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej z udziałem podmiotów zagranicznych wymagała co prawda specjalnych zezwoleń administracyjnych na utworzenie i każde rozszerzenie działalności spółek z udziałem zagranicznym, ale w zamian za to przewidywała dla podmiotów, które uzyskały zezwolenie niezwykle ważne przywileje finansowe, których wbrew zasadzie równości wobec prawa, pozbawione były inne polskie podmioty gospodarcze - 3-letnie, od rozpoczęcia działalności, "wakacje" od podatku dochodowego /art. 28 ust. 1/ oraz nie mniej intratne 3-letnie zwolnienia celne określone w art. 30 ust. 1 pkt 2 cytowanej ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. Nowa ustawa z dnia 14 czerwca 1991 r. nie przewiduje już tego rodzaju automatycznych 3-letnich "wakacji" z podatku dochodowego oraz zwolnień celnych stwarzając tylko możliwość pełnego transferu zysku przez zagraniczny podmiot - udziałowca Spółki /ustawa z dnia 23 grudnia 1988 r. przewidywała ograniczony transfer zysku za granicę/. Jednak art. 37 /por. w szczególności ust. 1 i ust. 5/ ustawy o spółkach z udziałem zagranicznym gwarantuje dotychczasowe zwolnienia /za określony w tych zwolnieniach okres/ z podatku dochodowego i z cła spółkom z udziałem podmiotów zagranicznych utworzonym jeszcze na podstawie ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r.

Utrzymanie dotychczasowych przywilejów dla istniejących Spółek nieznanych już nowej ustawie z dnia 14 czerwca 1991 r. /do upływu okresu, na który przysługiwały/ wskazuje, że w wyniku dostosowań starych zezwoleń do nowych przepisów /art. 43 ust. 3/ nie następuje całkowite zrównanie sytuacji prawnej spółek powstałych w oparciu o już nieobowiązujące przepisy ze spółkami powstałymi na podstawie aktualnych przepisów.

Przestrzegana jest zasada ochrony praw nabytych i dlatego nie pozbawia się spółek korzystania z przysługującego im zwolnienia podatkowego i celnego. W tej sytuacji zrozumiałe jest utrzymanie w mocy warunków podstawowych, które musiały być spełnione przez każdą bez wyjątku spółkę utworzoną na podstawie ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. i to:

a/ ustalonej w art. 2 ust. 1 in fine ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. zasady, że wkład podmiotów zagranicznych nie może być niższy niż 20 procent kapitału zakładowego spółki, b/ określonej w art. 16 ust. 4 cyt. ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. kwoty od której nie mogła być mniejsza łączna wartość wkładów podmiotów zagranicznych do kapitału zakładowego spółki /nie mniej niż równowartość w złotych 50.000 USD/.

Nie można utrzymać przywilejów ze starych przepisów i jednocześnie pozbyć się wszelkich związanych z nimi ustawowych uwarunkowań żądając nowego bezwarunkowego statusu jaki dają w tej mierze nowe przepisy.

Skoro zresztą w decyzji /zezwoleniu/ - wkład podmiotu zagranicznego w Spółkę był określony na 25 procent kapitału zakładowego i jego wartość wynosiła równowartość kwoty 131.579 USD, to nie można twierdzić, że określenie w zaskarżonej do NSA decyzji dostosowawczej Ministra Przekształceń Własnościowych łącznej wartości wkładów wspólnika zagranicznego do kapitału zakładowego Spółki /w wysokości nie niższej niż 20 procent kapitału zakładowego i równowartości w złotych nie niższej niż 50.000 USD/ pogorszyło określone w zezwoleniu warunki. Sąd nie stwierdził więc naruszenia przez zaskarżoną decyzję art. 43 ust. 3 ustawy o spółkach z udziałem zagranicznym. Z tych względów należało na podstawie art. 207 par. 5 Kpa skargę oddalić.