Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Nr[...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, w związku z art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, po rozparzeniu odwołania H. S. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta [...] z dnia [...] r. nr [...] o przejęciu na własność Państwa działek nr 12/5 i 88 o łącznej pow. 0,5613 ha położonych w [...] stanowiących własność M. i J. małż. S. - utrzymał w mocy powyższą decyzję.
W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że Naczelnik Miasta [...] powołaną decyzją z dnia [...] r. działając na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. Nr 21, poz. 118) przejął na własność Państwa działki oznaczone numerami 12/5 i 88 o łącznej powierzchni 0,5613 ha stanowiące własność M. i J, S. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości wystąpił H. S., syn b. właścicieli gospodarstwa wnosząc o stwierdzenie nieważności cyt. decyzji Naczelnika Miasta [...].
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] r. uznając, że przejęcie nieruchomości nastąpiło na wniosek strony, w oparciu o obowiązujące wówczas przepisy prawa.
W złożonym do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi odwołaniu skarżący wnosił o uchylenie decyzji Naczelnika Miasta [...] ponieważ „nie był nigdy przez matkę informowany o złożeniu wniosku o przejęcie przez Skarb Państwa nieruchomości oraz iż kiedyś została zmuszona do podpisania bliżej nieokreślonego pisma dot. omawianych działek”.
Rozpoznając sprawę zważono, co następuje.
Decyzja Wojewody [...] jest prawidłowa.
Ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych za rentę i spłaty pieniężne dawała możliwość właścicielom przekazywania swoich gospodarstw rolnych w zamian za rentę i spłaty pieniężne. Zgodnie z art. 3 tej ustawy nieruchomości stanowiące m.in. współwłasność małżonków mogły być przekazane na własność Państwa tylko za zgodą obojga małżonków. Nie była jednak wymagana zgoda małżonka, dla którego praca w przekazywanym gospodarstwie rolnym nie stanowiła głównego źródła utrzymania. M. S., stosownym wnioskiem do Naczelnika Miasta [...] wystąpiła o wykupienie całej nieruchomości.
W tym przypadku podpis M. S. złożony na tym wniosku wystarczał do przejęcia nieruchomości na rzecz Państwa, bowiem J. S. pobierał w tym czasie emeryturę górniczą, stąd praca w gospodarstwie rolnym nie stanowiła dla małżonka głównego utrzymania.
Powoływanie się przez H. S., syna właścicielki na notarialny testament rodziców z dnia 6 kwietnia 1970 jest nietrafne. Testament ten nie ograniczył bowiem za życia testatora swobodnego zarządzania przez niego posiadaną nieruchomością, co w tym przypadku zasada ta spowodowała w konsekwencji, że M. S. zmieniając postanowienie wyrażone w testamencie w sposób świadomy przekazała w 1975 r. Skarbowi Państwa posiadaną nieruchomość w zamian za spłaty pieniężne.
W niniejszej sprawie, wobec braku oryginalnych akt instancji dot. przejęcia omawianego gospodarstwa na rzecz Państwa stwierdzono stan faktyczny na podstawie przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego.
Jak wynika z protokołu sporządzonego w dniu 23 września 1998 r. na okoliczność toczącego się postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości H. S. oświadczył, że „nie uczestniczył przy podpisywaniu przez M. S. wniosku o wykup i nie wie na czym ten przymus polegał.” Ponadto H. S. oświadczył, że „matka nie kwestionowała faktu przejęcia działek na rzecz Skarbu Państwa, a on sam dopiero w 1991 r. wystąpił o ich zwrot”.
Z zachowanych dokumentów wynika, że właścicielka była wzywana do Gminy z uwagi na niezagospodarowanie gruntów wchodzących w skład gospodarstwa. Okoliczność ta wskazuje, że wniosek o wykup gruntów był faktyczną konsekwencją problemów z zagospodarowaniem użytków rolnych.
Podtrzymywany przez H. S. zarzut, że matka nie pobrała pieniędzy za zbycie działek nie został potwierdzony przez skarżącego żadnymi dowodami.
Należy więc bezspornie stwierdzić, że przejęcie nieruchomości nastąpiło w oparciu o obowiązujące wówczas przepisy prawa, na świadomy wniosek właścicielki, która tego działania w żadnym czasie nie zaskarżyła. Przejęcia dokonano poza tym za odszkodowaniem wyliczonym wg obowiązujących cen dla sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych.
W tej sytuacji podnoszone przez skarżącego po 25 latach od wydania decyzji zarzuty nie dają uzasadnionych podstaw do stwierdzenia, że decyzja o przejęciu nieruchomości przez Państwo za spłaty została wydana z rażącym naruszeniem prawa. W szczególności nie dają takich podstaw podawane przez skarżącego okoliczności, które w jego ocenie mają podważyć skuteczność oświadczania woli o wyrażenie zgody na przejęcie nieruchomości. Okoliczności te nie wskazują, ażeby oświadczenie woli dotknięte było wadą w rozumieniu art. 87 Kodeksu cywilnego.
W tej sytuacji, organ stopnia wojewódzkiego postąpił prawidłowo stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny wymienione w art. 156 § 1 pkt 2 Kpa, których istnienie jest konieczne do stwierdzenia nieważności decyzji organu pierwszej instancji.
Powyższą ostateczną decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego H. S. wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
W swojej skardze zarzucał, że kwestionowana decyzja została skierowana nie do jego matki M. S. ale nieznanej mu Ma. S. nie będącą stroną w sprawie. Ponadto to organ powinien udowodnić, że jego matka pobrała należności za przedmiotowe nieruchomości. Matka skarżącego była zmuszona do podpisania wniosku o wykup działek. Zdaniem skarżącego wszystkie argumenty podniesione w odwołaniu i skardze wskazują na konieczność unieważnienia decyzji Naczelnika Gminy [...] względnie na podstawie art. 156 § 2 stwierdzenie jej niezgodności z prawem, co pozwoliłoby skarżącemu dochodzenie roszczeń odszkodowawczych.
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wnosił o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, nie znajdując podstaw do zmiany stanowiska zajętego przez organ naczelny.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga nie mogła być uwzględniona gdyż organ naczelny wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył przepisów prawa materialnego ani przepisów postępowania administracyjnego w takim stopniu miało to istotny wpływ na wynik sprawy (art. 22 ust. 2 pkt ł - 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.).
Należy podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny badając zgodność zaskarżonej decyzji z prawem jest władny uchylić wadliwą decyzję tylko i wyłącznie w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa materialnego lub procesowego wyszczególnionych w przepisach art. 22 ust. 2 pkt 1-3 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.
Przede wszystkim stwierdzono, że kwestionowana decyzja Naczelnika Miasta [...] z dnia 22 października 1992 r. oparta była o przepisy art. 28 ust. 1, art. 31 i art. 38 i art. 39 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. Nr 21 poz. 118).
Zgodnie z treścią przepisu art. 28 cyt. wyżej ustawy nieruchomości wchodzące w skład gospodarstwa rolnego mogły być na wniosek rolnika przejęte na własność Państwa w całości lub części za spłaty pieniężne jeżeli rolnik nie spełnia warunków do uzyskania renty.
W aktach sprawy znajduje się podanie Ma. S. zam. [...] ul. [...] skierowane do Naczelnika Urzędu Miasta [...] z prośbą o wykup działek wnioskodawczym położonych na terenie [...] oznaczonych nr 12/5 i 88 o łącznej powierzchni 5613 m. Podanie to zostało podpisane przez Ma. S. W tych warunkach organy rozpatrujące wniosek skarżącego o stwierdzenie nieważności tej decyzji miały pełne podstawy do przyjęcia, że matka skarżącego M. S. złożyła stosowny wniosek w rozumieniu art. 28 omawianej ustawy z dnia 28 maja 1974 r. o przejęcie jej działek na własność Państwa za spłaty pieniężne.
Wszelkie zarzuty skarżącego co do tego wniosku, że nie pochodzi on od jego matki lub też, że został on dotknięty wadami oświadczenia woli nie zostały potwierdzone w wyniku postępowania wyjaśniającego.
Sam skarżący przyznał, że matka jego złożyła taki wniosek tylko, że była ona do tego zmuszona.
W zakresie wad oświadczenia woli nie zostały zgłoszone przez skarżącego żadne dowody, zresztą nie są przedmiotem badania w postępowaniu administracyjnym wady oświadczenia woli w rozumieniu przepisów art. 82 - 88 Kodeksu cywilnego w tym przypadku art. 87 Kc.
Organ administracji badając kwestionowaną decyzję pod kątem czy nie narusza ono rażąco prawa ustosunkował się do wszystkich zarzutów skarżącego i nie stwierdził w ustalonym przez siebie stanie faktycznym i prawnym stanowiący podstawę wydania decyzji o przejęciu na własność Państwa przedmiotowych nieruchomości rażącego naruszenia prawa jako przesłanki z art. 156 § ł pkt 2 Kpa.
Sprawa ta była wielokrotnie, wszechstronnie i wnikliwie badana przez organy administracji państwowej i ostatecznie rozstrzygnięta z zastosowaniem zasad postępowania administracyjnego w szczególności art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 Kpa.
Pozostałe zarzuty skarżącego, a dotyczące rażącego naruszenia prawa w kwestionowanej decyzji Naczelnika Miasta [...] polegające na braku zgody męża M. S. odnośnie przejęcia nieruchomości stanowiących współwłasność małżonków S. na własność Państwa również nie mogły być uwzględnione z przyczyn następujących.
Zgodnie z przepisem art. 3 ust. 1 cyt. wyżej ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne nieruchomości stanowiące współwłasność małżonków lub objęte wspólnością ustawową albo stanowiące odrębną własność małżonka mogą być przekazane na własność Państwa tylko za zgodą obojga małżonków.
Natomiast w myśl art. 2, art. 3 ustawy nie była wymagana zgoda małżonka dla którego w przekazanym gospodarstwie rolnym nie stanowiła głównego źródła utrzymania.
Niespornym jest, że mąż M. S. J. S. utrzymywał się w okresie przejęcia nieruchomości na własność Państwa z emerytury górniczej - czego zresztą skarżący nie kwestionował.
Zatem nie było przeszkód w złożeniu stosownego wniosku w trybie art. 28 ustawy tylko przez M. S. Kwestionowane przez skarżącego po 25 latach decyzji bez poparcia wniosku o stwierdzenie nieważności konkretnymi dowodami i opieranie go tylko na przypuszczeniach i domniemaniach nie mogło być skuteczne.
Niewątpliwie obecnie obie strony mogą mieć trudności w wykazaniu kiedy M. S. pobrała należności za te nieruchomości, gdyż brak jest całości akt sprawy z 1975 r. Co nie oznacza, że należało przyjąć, aby M. S. nie pobrała należności z tego powodu, że nie zgadzała się z decyzją o przejęciu jej nieruchomości na własność Państwa.
Również rozporządzenie testamentowe odnośnie gospodarstwa rolnego przez rodziców skarżącego nie dowodzi, że przedmiotowe nieruchomości nie zostały prawnie przejęte na własność Państwa mocą kwestionowanej decyzji Naczelnika Miasta [...].
Skoro organ naczelny po wnikliwym zbadaniu sprawy nie stwierdził rażącego naruszenia prawa w kwestionowanej decyzji ani innej przesłanki z art. 156 § 1 Kpa uzasadniającej unieważnienie tej decyzji to jego rozstrzygnięcie będące przedmiotem zaskarżenie należało uznać za zgodne z prawem.
Jeśli nie było podstaw do stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji to i nie było podstaw do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa w oparciu o przepisy art. 158 § 2 Kpa.
Z przytoczonych powodów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.