Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] kwietnia 2003 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z [...] lutego 2003 r., na mocy której odmówił A. T. reprezentującemu małoletnią córkę E. T. ur. [...] maja 1997 r. przyznania na jej rzecz renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłej matce J. K. W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS odwołał się do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) zgodnie z którym przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki:
- - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,
- - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności,
- - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,
- - nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Jednocześnie wyjaśnił, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie powinny być spełnione łącznie. Po ponownym rozpatrzeniu wniosku nie stwierdzono szczególnych okoliczności, na skutek których matka dziecka nie nabyła uprawnień do świadczenia ustawowego. Ustalono bowiem, że ostatnio udowodniony okres składkowy matki dziecka przypada na dzień 29 lutego 1992 r., natomiast zgon nastąpił w dniu [...] lutego 2002 r., tj. prawie 10 lat później od ustania ubezpieczenia. Orzeczona od czerwca 1999 r. jej częściowa niezdolność do pracy nie wykluczała możliwości podjęcia zatrudnienia tylko ją ograniczała, a zatem nie można zdaniem Prezesa ZUS uznać, że niewykonywanie zatrudnienia przez prawie 10 lat nastąpiło na skutek niezależnych od woli ubezpieczonego okoliczności. Przyznając, iż z nadesłanego przez wnioskodawcę pisma wynika, że w wykazanej przerwie w zatrudnieniu matka dziecka była zarejestrowana w Rejonowym Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych, Prezes ZUS wyjaśnił, że przy ocenie szczególnych okoliczności, o których mowa w art. 83 wyżej cytowanej ustawy, problemy ze znalezieniem pracy brane są pod uwagę.
Fakt ten nie ma jednakże decydującego znaczenia przy podejmowaniu decyzji dla uzasadnienia ustalenia świadczenia w drodze wyjątku, gdyż okres pozostawania bez pracy nie jest okresem składkowym, ani okresem nieskładkowym w rozumieniu ustawy emerytalnej. Natomiast trudne warunki materialne i brak środków utrzymania nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi A. T. do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżący zarzuca rozstrzygnięciu naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przez dowolne uznanie administracyjne, iż przyznanie w drodze wyjątku małoletniej E. T. renty rodzinnej po zmarłej [...] lutego 2002 r. matce J. K. nie jest możliwe, chociaż w przedmiotowej sprawie zachodzą szczególne okoliczności, uzasadniające przyznanie świadczenia w drodze wyjątku; a także niedostrzeżenie przy wykładni art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, iż przepis ten nie uzależnia przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku od długości stażu ubezpieczeniowego, ani od długości przerwy jaka zaistniała między ustaniem zatrudnienia a powstaniem niezdolności do pracy. Zdaniem skarżącego za szczególną okoliczność usprawiedliwiającą brak zatrudnienia na potrzeby art. 83 § 1 ustawy należy - w świetle orzecznictwa NSA - uważać zdarzenie bądź trwały stan znacznie ograniczający aktywność zawodową konkretnej osoby, co zebrany w przedmiotowej sprawie materiał dowodowy dostatecznie potwierdził, uzasadniając stanowisko, iż matka małoletniej E. T., legitymująca się ponad 20 letnim stażem pracy od 1992 r. z uwagi na wiek, stan zdrowia, posiadane niskie kwalifikacje i predyspozycje psychofizyczne - na skutek niezależnych od jej woli okoliczności - nie mogła znaleźć pracy w gminie uznanej za rejon dotknięty szczególnym bezrobociem.
Wskazując na powyższe uchybienia wnosił on o uchylenie zaskarżonej decyzji do ponownego rozpoznania organowi administracyjnemu i przyznanie renty rodzinnej E. T. oraz powołując się na trudną sytuację materialną i osobistą wniósł o zwolnienie od kosztów postępowania.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).
Stosownie do art. 134 § 1 powołanej ustawy, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, iż sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona, jak tego wymagają przepisy art. 7, 77 § 1 i art. 80 kpa.
W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że u legitymującej się ponad 20 letnim stażem pracy matki małoletniej E. T., w okresie od 29 lutego 1992 r. do śmierci w dniu [...] lutego 2002 r. nastąpiła przerwa w zatrudnieniu, która w ocenie Prezesa ZUS nie była spowodowana szczególnymi okolicznościami (decyzja z dnia [...] lutego 2003 r.).
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, Prezes ZUS utrzymując w mocy tę decyzję przyjmuje, że przez cały okres tej przerwy matka dziecka była zarejestrowana w Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych jednak uznaje ten fakt za niemający decydującego znaczenia przy podejmowaniu decyzji, a ponadto przyznaje, że wobec poszukującej pracy była orzeczona, od czerwca 1999 r., częściowa niezdolność do pracy.
Zdaniem Sądu, w tym stanie faktycznym przesłanka szczególnych okoliczności dotycząca niespełnienia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do renty nie została należycie rozważona. W sprawie bowiem nie ustalono z jakiego powodu ta częściowa niezdolność do pracy została orzeczona, do wykonywania jakich prac J. K. była zdolna i czy tego rodzaju prace w okresie orzeczonej niezdolności, a wcześniej - czy jakiekolwiek prace wogóle były jej oferowane przez Rejonowy Urząd Pracy w K. W żadnym stopniu organ administracji nie zajął się wyjaśnianiem twierdzeń wnioskodawcy, w tym zwłaszcza dotyczących bezskutecznego poszukiwania zatrudnienia przez żonę, co wydaje się być wiarygodne zważywszy na fakt powszechnie znanych trudności w znalezieniu pracy.
Przedstawione wyżej braki w postępowaniu administracyjnym są o tyle istotne, że przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie uzależnia prawa do świadczenia w drodze wyjątku od stażu ubezpieczeniowego. Ważne są natomiast powody, dla których ubezpieczony nie mógł nabyć uprawnień do przyznania renty na zasadach ogólnych.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien bliżej wyjaśnić przyczyny pozostawania J. K. w tak długim, co trzeba przyznać, okresie bez zatrudnienia i w jakim stopniu ten stan był spowodowany bezrobociem i niemożnością znalezienia przez nią pracy oraz czy jej ówczesny stan zdrowia nie pogłębiał tej niemożności podjęcia zatrudnienia lub działalności związanej z ubezpieczeniem społecznym.
Dopiero wyjaśnienie tych wszystkich okoliczności pozwoli na podjęcie właściwej decyzji w sprawie.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny na mocy art. 145 § 1 ust. 1, lit. c powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł jak w sentencji.