Uzasadnienie
Patryk M. reprezentowany przez Annę S., przedstawicielkę ustawową, złożył w dniu 6 stycznia 1999 r. wniosek o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu Archimedesie M. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 22 czerwca 1999 r. (...) odmówił przyznania renty. W uzasadnieniu podał, iż świadczenie takie może być przyznane jedynie członkom rodziny pozostałych po ubezpieczonym, dla którego dochody stanowiły podstawę utrzymania, a jedynie wskutek szczególnych okoliczności nie zostały spełnione warunki ustawowe. Tymczasem ojciec dziecka pracował jedynie 6 lat, 1 miesiąc i 5 dni, zatrudnienie przerwał w 1984 r., zaś jego śmierć nastąpiła 12 lat od ustania zatrudnienia.
Od decyzji tej Patryk M., reprezentowany przez Annę S. wniósł w dniu 5 lipca 1999 r. wniosek o powtórne rozpatrzenie sprawy. Zarzucił w nim, iż decyzja odmowna oparta jest jedynie na literze prawa, a pomija aspekt ludzki.
W dniu 25 października Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swoją pierwszą decyzję. W uzasadnieniu wskazał, iż świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane tylko w określonych warunkach. Członkowie rodziny pozostali po ubezpieczonym muszą udowodnić, że na przestrzeni aktywności zawodowej, zatrudnienie było podstawowym źródłem utrzymania, a tylko wskutek szczególnych okoliczności nie spełnili warunków do renty.
Patryk M. reprezentowany przez Annę S. złożył na tę decyzję w dniu 16 listopada 1999 r. skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Potwierdził w niej fakty dotyczące krótkiego okresu zatrudnienia. Stwierdził jednak, iż decyzja odmowna Prezesa ZUS dotyczyła jedynie okoliczności opartych na opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne, nie wzięto pod uwagę okoliczności, które uniemożliwiały zmarłemu Archimedesowi M. spełnienie warunków ustawowych.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę w dniu 13 grudnia 1999 r. wniósł o jej nieuwzględnienie. Decyzja wydawana jest bowiem w oparciu o art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i w tym zakresie dysponuje on uznaniem. Zmarły Archimedes M. miał natomiast w chwili śmierci /38 lat/ zbyt krótki staż pracy, około 6 lat.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Prezes Zakładu może przyznać świadczenie w drodze wyjątku. Świadczenie to może być jednak przyznane tylko tym osobom, które spełniają wymienione w art. 83 warunki.
Zgodnie z ustawą są to osoby:
- Ubezpieczone lub pozostali po ubezpieczonym członkowie rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty,
- nie mogące podjąć pracy wskutek całkowitej niezdolności do pracy lub wieku,
- nie mające niezbędnych środków utrzymania.
Tymczasem skarżący Patryk M. reprezentowany przez matkę Annę S. nie odpowiada wszystkim tym przesłankom. W jego przypadku zostały bowiem spełnione dwa warunki, nie może on podjąć pracy wskutek wieku oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania. Same te okoliczności nie upoważniają jednak do otrzymania świadczenia. Renta przyznawana w drodze wyjątku nie jest bowiem świadczeniem z pomocy społecznej lecz jest powiązana z istnieniem stosunku ubezpieczeniowego. Tymczasem zmarły ojciec Archimedes M. nie był osobą ubezpieczoną, praca nie stanowiła dla niego podstawy utrzymania, a od ostatniego jego zatrudnienia minęło 12 lat. Świadczenie dla dziecka udzielane na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jest pochodne od uprawnienia ojca /lub innego członka rodziny/. W przypadku gdy ojciec nie spełnia warunku bycia ubezpieczonym, takie świadczenie nie może być też przyznane dziecku. Dlatego też mimo ciężkiej sytuacji skarżącego, Prezes Zakładu nie mógł mu przyznać świadczenia w drodze wyjątku.
W związku z tym na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ i art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych /Dz.U. nr 162 poz. 1118 ze zm./, orzeczono jak w sentencji.