Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] maja 2003 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] kwietnia 2003 r. i odmówił przyznania małoletnim: I. i E. W. reprezentowanym przez ojca K.W. renty rodzinnej po zmarłej matce J. W.w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu do w/w decyzji Prezes ZUS podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z roku 2004 Nr 39, poz. 353) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki: jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. Renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej.
Dlatego też Prezes ZUS zbadał przede wszystkim okoliczności odnoszące się do zmarłej matki dzieci. W trakcie postępowania stwierdzono, że ostatnio udowodniony okres składkowy zmarłej przypadał na dzień[...]września 1983 r. W okresach od [...]09.1983 r. do [...].10.1987 r. oraz od [...].08.1992 r. do [...].07.1995 r. przez okres 6 lat matka dzieci przebywała na urlopie wychowawczym. Po wykorzystaniu urlopu wychowawczego nie podjęła ona zatrudnienia. W związku z tym organ nie dopatrzył się szczególnych okoliczności, które mogłyby być powodem do przyznania renty. Łączny okres składkowy i nieskładkowy zmarłej wynosi 5 lat, 1 miesiąc i 7 dni i jest zbyt krótki do przyznania renty po osobie, która w chwili śmierci miała 41 lat.
W ocenie Prezesa ZUS brak jest więc warunków do przyznania świadczenia z art. 83 cyt. ustawy.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi K.W. do Sądu Administracyjnego.
Skarżący podniósł zarzut, że zmarła żona chciała podjąć pracę, ale nie mogła tego uczynić ze względu na bezrobocie oraz wskazał na trudną sytuację materialną swojej rodziny.
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, przytaczając argumenty zawarte w decyzji wydanej w drugiej instancji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z treścią art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270).
Stosownie do treści art. 13 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona.
Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania.
Skarga analizowana pod tym kątem podlega oddaleniu, ponieważ zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Stosownie, bowiem do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania świadczenia wszystkie wymienione warunku powinny być spełnione łącznie.
W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że małoletnie: I. W. (ur. [...].10.1994 r.) oraz E. W. (ur. [...].08.1992 r.) są po zmarłej J. W. członkami rodziny. Nie budzi wątpliwości sądu, że nie posiadają one niezbędnych środków do utrzymania i co oczywiste, nie mogą podjąć pracy ze względu na wiek.
Jednak poza wymienionymi przesłankami, kolejnym bezwzględnym warunkiem do przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku jest uznanie, że tylko wskutek szczególnych okoliczności nie zostały spełnione przez matkę dzieci warunki do uzyskania prawa do renty na zasadach ogólnych. W przedmiotowej sprawie Sąd nie dostrzegł aby organ, który rozpatrywał tę kwestię popełnił błędy, które mogłyby spowodować uchylenie zaskarżonej decyzji. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, badając sprawę, słusznie zauważył, że zmarła w wieku 41 lat J. W. miała krótki, wynoszący bowiem tylko 5 lat i 1 miesiąc, okres ubezpieczenia (w tym tylko 3 lata i 9 miesięcy okresów składkowych). Pracy zaprzestała w 1983 r. i nie podejmowała jej aż do chwili śmierci. Jedynie w latach 1983-1987 i 1992-1995 korzystała z urlopów wychowawczych. Z akt sprawy nie wynika, aby przez ten czas pozostawanie bez pracy następowało na skutek niezawinionych przez nią i niezależnych od jej woli sytuacji.
Zmarła matka dzieci nie podejmowała pracy w latach osiemdziesiątych, gdy o pracę nie było trudno. W aktach sprawy nie ma także informacji, aby podejmowała ona starania o uzyskanie pracy w okresie późniejszym - nie zarejestrowała się w urzędzie pracy, nie uzyskała statusu bezrobotnego. Natomiast sama opieka nad dziećmi nie stanowi okoliczności szczególnej w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przesłanką do uzyskania świadczenia w trybie art. 83 cyt. ustawy nie jest sama trudna sytuacja materialna skarżących. Świadczenie z art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. nie ma charakteru socjalnego i nie może być oderwane od wysokości opłacanych przez ubezpieczonego składek. Ratio legis art. 83 leży w tym, aby w przypadkach, gdy ubezpieczony wykazał wolę podejmowania pracy i opłacania składek, ale na skutek wystąpienia nadzwyczajnych, niezależnych od jego woli okoliczności nie mógł zrealizować wymagań do uzyskania zwykłego świadczenia, mógł on sam lub uprawniony po nim członek rodziny otrzymać świadczenie nadzwyczajne.
Oderwanie świadczeń z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych od okoliczności związanych z opłacanymi przez ubezpieczonego składkami sprzeciwiałoby się zasadzie sprawiedliwości. Oznaczałoby bowiem, że przyznanie świadczenia i jego wysokość są niezależne od stażu pracy i opłacanych składek. Dlatego też sama trudna sytuacja materialna osoby wnoszącej o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku nie może być podstawą do jego przyznania.
Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 w zw. z art. 132 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji.