Uzasadnienie
Do Urzędu Miasta i Gminy w B. wpłynęły wnioski trzech rolników: Celiny F., Zdzisława K. i Henryka Sz. o nabycie gruntów przekazanych przez Michała Sz. na rzecz Państwa w zamian za emeryturę.
Rada Wiejska wsi B. na posiedzeniu w dniu 24 listopada 1980 r. postanowiła zaproponować przydzielenie działki nr 30 Zdzisławowi K. i działki nr 34/1 - Henrykowi Sz. Wniosek Celiny F. postanowiono "załatwić odmownie, uzasadniając tym, że Ob. F. użytkuje obecnie grunty po Ob. N. Janinie i przydzielenie większej ilości gruntów nie daje gwarancji ich zagospodarowania ponieważ wyżej wymieniona pracuje sama na gospodarstwie".
Decyzją z dnia 2 grudnia 1980 r. Naczelnik Miasta i Gminy w B. ustalił Zdzisława K. kandydatem na nabywcę działki nr 30 o powierzchni 1,92 ha i Henryka Sz. na nabywcę działki nr 34/1 o powierzchni około 2,50 ha oraz odmówił ustalenia kandydatem na nabywcę Celiny F. Wojewódzkie Biuro Geodezji i Terenów Rolnych w Olsztynie, działając na podstawie upoważnienia Wojewody Olsztyńskiego, uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania, zalecając wnikliwe przeanalizowanie kandydatów na nabywców z uwzględnieniem osiąganych przez nich wyników produkcyjnych, jak i poprawy ukształtowania rozłogów gospodarstw oraz możliwości właściwego zagospodarowania gruntów. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Naczelnik Miasta i Gminy w B. zasięgnął opinii Gminnego Związku Kółek i Organizacji Rolniczych, który zaproponował sprzedaż działki nr 30 Zdzisławowi K. i działki nr 34/1 - Celinie F. powyższą opinię wydano na podstawie dobrych wyników produkcyjnych gospodarstw prowadzonych przez wskazane osoby oraz bliskiego sąsiedztwa gruntów PFZ z ich własnymi gruntami. Wniosek Henryka Sz. został zaopiniowany negatywnie z uwagi na to, że "Sz. nie daje gwarancji prawidłowego zagospodarowania nabytych gruntów, gdyż posiadane grunty nie są zagospodarowane i wykorzystane w należyty sposób. Obywatel Sz. Henryk pracuje na stałe w O., natomiast jego żona w sklepie w B. Pracy na gospodarstwie nie traktują jako pierwszoplanowej, lecz jako dodatkowe źródło dochodu. Niejednokrotnie posiadane grunty oddawał w użytkowanie innym rolnikom".
Naczelnik Miasta i Gminy w B., decyzją z dnia 31 marca 1981 r., zatwierdził Zdzisława K. na nabywcę działki nr 30 o powierzchni 1,92 ha i Celinę F. na nabywcę działki nr 34/1 o powierzchni ok. 2,50 ha oraz odmówił prawa kupna działki nr 34/1 Henrykowi Sz. W uzasadnieniu decyzji zostały przytoczone stwierdzenia zawarte w opinii Gminnego Związku Kółek i Organizacji Rolniczych.
Od decyzji powyższej odwołała się Celina F. w części dotyczącej działki nr 30 oraz Henryk Sz. w części dotyczącej działki nr 34/1, lecz Wojewoda Olsztyński utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Powyższą ostateczną decyzję Wojewody Olsztyńskiego z dnia 27 kwietnia 1981 r., nr WBG.GZ-4613/70/81 Henryk Sz. zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżący podnosi między innymi, że o nabycie działki nr 34/1 rozpoczął starania wcześniej niż Celina F., że działka ta wchodziła w skład gospodarstwa rolnego jego ojca, który przekazał gospodarstwo na rzecz Państwa w 1980 r. Przekazując gospodarstwo na rzecz Państwa, ojciec chciał przekazać skarżącemu działkę nr 34/1, lecz mu wtedy nie zezwolono. Obecnie jest dzierżawcą spornej działki i jest ona w pełni zagospodarowana. Za przydzieleniem mu działki nr 34/1 do kupna wypowiedziała się również Rada Wiejska, jak również rolnicy w oświadczeniu z dnia 12 maja 1981 r.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 196 par. 1 Kpa do Naczelnego Sądu Administracyjnego mogą być zaskarżone ostateczne decyzje administracyjne z powodu ich niezgodności z prawem. Badając legalność, czyli zgodność z prawem, decyzji Wojewody Olsztyńskiego z dnia 27 kwietnia 1981 r. Sąd doszedł do wniosku, że jest ona zgodna z prawem z przyczyn następujących:
Zarządzenie Ministra Rolnictwa z dnia 25 lipca 1979 r. w sprawie cen, warunków i trybu sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych /M.P. nr 19 poz. 114/ przewiduje w par. 12 kategorie osób uprzywilejowanych przy nabywaniu gruntów Państwowego Funduszu Ziemi, które mają zapewnione pierwszeństwo nabycia tych gruntów. Żadna z osób ubiegających się o nabycie gruntów objętych postępowaniem w sprawie niniejszej nie ma zagwarantowanego pierwszeństwa w nabyciu tych gruntów. Skarżący podnosi, że jest dzierżawcą działki nr 34/1 i między innymi z tego powodu powinien mieć prawo nabycia tej działki. Mimo że skarżący na mocy umowy z dnia 4 grudnia 1980 r. jest dzierżawcą działki nr 34/1, nie może on korzystać z pierwszeństwa w nabyciu dzierżawionych gruntów.
Cytowane wyżej zarządzenie Ministra Rolnictwa z dnia 25 lipca 1979 r. przewiduje całościowe unormowane spraw związanych ze sprzedażą gruntów państwowych, w tym między innymi tryb ogłaszania o zamierzonej sprzedaży i zasięgania opinii czynnika społecznego oraz ustala kategorie osób, którym przysługuje pierwszeństwo w nabywaniu gruntów państwowych. Spośród osób uprzywilejowanych na pierwszym miejscu umieszczono dzierżawców. Kryterium dzierżawcy w rozumieniu par. 12 cytowanego zarządzenia jednak nie odpowiada rolnik, który w toku postępowania administracyjnego został ustalony kandydatem na nabywcę i po dacie wydania pozytywnej dla niego decyzji zawarł umowę dzierżawy.
Ustalając kandydata na nabywcę gruntów PFZ, organy administracji powinny zasięgnąć opinii czynnika społecznego. W rozpatrywanej sprawie wypowiadał się Bank Spółdzielczy w S., który zaopiniował pozytywnie Zdzisława K. i Celinę F. Opinia Rady Wiejskiej również była pozytywna dla Zdzisława K., lecz zamiast Celiny F. proponowała na nabywcę działki nr 34/1 Henryka Sz. W piśmie z dnia 30 marca 1981 r., skierowanym do organu I instancji, Wicewojewoda Olsztyński stwierdził między innymi, że przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ ten powinien koniecznie zasięgnąć "opinii Gminnego Związku Kółek i Organizacji Rolniczych z wyłączeniem członków będących stroną w sprawie. Przy wydawaniu poprzedniej decyzji warunek ten nie został spełniony /protokół z dnia 24.XI.1980 r./". Z powołanego protokołu wynika, że jednym z członków komisji był Zdzisław K., ustalony kandydatem na nabywcę. W opinii Gminnego Związku Kółek i Organizacji Rolniczych w B. z dnia 27 marca 1981 r. proponuje się działkę nr 30 sprzedać Zdzisławowi K., działkę nr 34/1 zaś Celinie F. Z jej treści wynika, że Zdzisław K. przejął gospodarstwo jako następca. Dał się poznać jako dobry rolnik. Działka nr 30 leży w pobliżu jego działki siedliskowej i nabycie jej pozwoli mu na dalszy rozwój gospodarstwa. Celina F. pracuje na gruntach o powierzchni 2 ha. Grunty, o które ubiega się, bezpośrednio graniczą z jej własnymi gruntami. Praca na roli stanowi dla niej główne źródło utrzymania. Z użytkowanych gruntów osiąga dużą produkcję, "co jest wynikiem olbrzymiej pracowitości". Z tego też względu daje gwarancję prawidłowego zagospodarowania nabywanych gruntów. Związek nie uznał potrzeby powiększenia gospodarstwa Henryka Sz., ponieważ nie daje on gwarancji prawidłowego zagospodarowania nabytych gruntów, gdyż posiadane grunty "nie są zagospodarowane i wykorzystane w należyty sposób". Opinia ta była podstawą wydania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
W powyższej sprawie zatem żaden z kandydatów nie korzystał z prawa pierwszeństwa. Przy równym pierwszeństwie lub przy braku pierwszeństwa podstawą ustalenia kandydatów na nabywców gruntów PFZ powinna być ocena gwarancji prawidłowego zagospodarowania nabywanych gruntów. Organy administracji przyjęły, że większe gwarancje należytego zagospodarowania nabywanych gruntów daje Celina F., która osiąga wysoką produkcję rolną i sprzedała jednostkom gospodarki uspołecznionej produkty o wartości: w 1977 r. - 115.000 zł, w 1978 r. - 89.000 zł, w 1979 r. - 64.000 zł, w 1980 r. - 126.000 zł. W tym samym okresie Henryk Sz. z dwukrotnie większego gospodarstwa sprzedał produkty o wartości w 1979 r. - 14.000 zł, w 1978 r. - 13.000 zł, w 1979 r. - 9.000 zł i w 1980 r. - brak sprzedaży.
W świetle powyższych danych nie można uznać, że zaskarżona decyzja, oparta na opinii Gminnego Związku Kółek i Organizacji Rolniczych, dowolnie ustala, że Celina F. daje większe gwarancje należytego zagospodarowania nabytych gruntów. Henryk Sz. i jego żona pracują poza rolnictwem i ta praca - według opinii Związku - stanowi dla nich podstawowe źródło utrzymania. Praca w rolnictwie jest zajęciem dodatkowym, nie stanowiącym głównego źródła dochodu. Z tego też względu wyniki produkcyjne są o wiele niższe niż w gospodarstwie Celiny F. O tym, że praca w gospodarstwie nie stanowi dla skarżącego głównego źródła utrzymania, świadczy fakt oddawania posiadanych gruntów w użytkowanie innym rolnikom. Skarżący miał możliwość przejęcia gospodarstwa rodziców, jednakże tego nie uczynił, mimo że następca ma pierwszeństwo przed Skarbem Państwa w przejęciu takiego gospodarstwa. Skoro skarżący z tego pierwszeństwa nie skorzystał, obecnie nie może powoływać się na moralne prawo do przejęcia gruntów ojca i powinien być tak samo oceniony jak pozostali kandydaci na nabywców.
Z tych przyczyn naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i skargę na zasadzie art. 207 par. 5 Kpa oddalił.