Uzasadnienie
Zenon M., urodzony 20 marca 1947 r., zwany dalej "skarżącym", ubiegał się o świadczenie /rentę/ w drodze wyjątku. Powyższego świadczenia domagał się w trybie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych /Dz.U. nr 162 poz. 1118 ze zm./. Stosownie do tego przepisu ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.
W trakcie postępowania administracyjnego dokonano ustaleń, w świetle których:
- - skarżący podjął pracę w dniu 28 kwietnia 1967 r. i z przerwami pracował do dnia 28 lutego 1998 r., legitymując się łącznym udowodnionym okresem składkowym wynoszącym 23 lata, 9 miesięcy i 17 dni,
- - orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 12 kwietnia 2002 r. uznany został za częściowo niezdolnego do pracy okresowo do kwietnia 2003 r.
Ostateczną decyzją Prezesa ZUS z dnia 28 czerwca 2002 r. (...) utrzymano w mocy wcześniejszą decyzję tego organu z dnia 20 maja 2002 r., odmawiającą przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Wzięto pod uwagę brak orzeczonej wobec skarżącego całkowitej niezdolności do pracy.
W skardze na powyższą decyzję wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący akcentuje zły stan swego zdrowia, niemożność podjęcia zatrudnienia z uwagi na bezrobocie, a także swą trudną sytuację życiową.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W świetle art. 21 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ Sąd w zakresie swej właściwości sprawuje kontrolę zaskarżonej decyzji nie z punktu widzenia kryteriów słusznościowych, lecz pod względem zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Analizując pod tym kątem skargę, nie zasługuje ona na uwzględnienie.
Przepis art. 83 ust. 1 cytowanej ustawy, stanowiący podstawę zaskarżonej decyzji, ma konstrukcję złożoną. Przyznanie świadczenia w powyższym trybie, a więc w drodze wyjątku, może wchodzić w grę, gdy osoba domagająca ł się omawianego świadczenia:
- - jest lub była osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,
- - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności,
- - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,
- - nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Wspomniane wyżej przesłanki powinny być spełnione łącznie. Innymi słowy, brak którejkolwiek z nich jest przeszkodą dla nabycia wspomnianego świadczenia.
Istotnym warunkiem dla skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jest całkowita niezdolność do pracy osoby wnioskującej o takie świadczenie. Jednakże tego wymogu skarżący nie spełnia, gdyż w świetle powołanego wyżej orzeczenia lekarza orzecznika ZUS uznany został za częściowo niezdolnego do pracy.
Na potrzeby przyznania świadczenia w trybie wyjątku, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, całkowita niezdolność do pracy, co wymaga podkreślenia, powinna być orzeczona wyłącznie przez lekarza orzecznika ZUS, nie zaś innego lekarza, przykładowo zatrudnionego w publicznej służbie zdrowia. Wynika to z przepisu art. 14 cytowanej ustawy. Stosownie do art. 14 ust. 1 tej ustawy oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia:
1/ daty powstania niezdolności do pracy, 2/ trwałości lub przewidywanego okresu niezdolności do pracy, 3/ związku przyczynowego niezdolności do pracy lub śmierci z określonymi okolicznościami, 4/ niezdolności do samodzielnej egzystencji, 5/ celowości przekwalifikowania zawodowego dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik Zakładu, zwany dalej "lekarzem orzecznikiem".
Stosownie do art. 14 ust. 3 tej ustawy orzeczenie lekarza orzecznika stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w u-stawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji. Nadzór nad wykonywaniem orzecznictwa o niezdolności do pracy sprawuje Prezes Zakładu /art. 14 ust. 4 ustawy/.
Skoro skarżący nie dysponuje orzeczeniem lekarza o-rzecznika ZUS, orzekającym całkowitą niezdolność do pracy, w zaskarżonej decyzji Prezes ZUS nie naruszył prawa, odmawiając przyznania skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku. Natomiast trudna sytuacja materialna czy życiowa sama w sobie nie uzasadnia przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Co najwyżej, może stanowić podstawę dla u-biegania się, na podstawę odrębnych przepisów, o świadczenie z pomocy społecznej.
Dokonując zatem kontroli zaskarżonej decyzji nie można dopatrzyć się, aby naruszała ona prawo.
W tym stanie orzeczono jak wyżej na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy o NSA.