Uzasadnienie
W dniu 27 stycznia 2002 r. Stefan P. zwrócił się do Ministra Sprawiedliwości o skreślenie z rejestru skazanych. Powołał się na swój wiek /62 lata/ i fakt, że wyroki dotyczyły kradzieży mienia państwowego a była to jedyna droga do odzyskania części należności za niegodziwe wynagrodzenie. Stąd wniósł o skreślenie z rejestru wyroków do dnia wejścia w życie Konstytucji RP.
Minister Sprawiedliwości w dniu 15 kwietnia 2002 r. decyzją (...) na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 3 oraz art. 9 ustawy z dnia 24 maja 2000 r. o Krajowym Rejestrze Karnym /Dz.U. 2000 nr 50 poz. 580 ze zm./, art. 107 par. 1 i art. 108 Kk i art. 104 Kpa odmówił zatarcia 15 wyroków wydanych od dnia 14 marca 1967 r. do 26 kwietnia 1999 r. W uzasadnieniu podał, że zgodnie z art. 107 par. 1 Kk zatarcie skazania następuje z mocy prawa z upływem 10 lat od wykonania kary pozbawienia wolności. Wcześniejsze zatarcie skazania można uzyskać po upływie 5 lat od wykonania kary, jeżeli skazany w tym czasie przestrzegał porządku prawnego.
Należy zwrócić się o to do sądu, który wydał wyrok w I instancji, tj. Sądu Rejonowego w K. Zgodnie z art. 108 Kk, jeżeli skazany w okresie wymaganym do zatarcia skazania ponownie popełnił przestępstwo, dopuszczalne jest tylko jednoczesne zatarcie wszystkich skazań. Pozostałe zarejestrowane skazania ulegną więc zatarciu razem ze skazaniem w ostatniej sprawie.
Stefan P. złożył wówczas wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
W dniu 24 maja 2002 r. Minister Sprawiedliwości po rozpoznaniu wniosku ponownie odmówił zatarcia skazań ze wskazanych wyroków przytaczając te same argumenty.
W dniu 11 czerwca 2002 r. Stefan P. złożył skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na tę decyzję wskazując, że jest ona sprzeczna z prawem ludzkim, boskim i międzynarodowym.
W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o oddalenie skargi jako oczywiście bezzasadnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, że:
W przedmiotowej sytuacji Minister Sprawiedliwości w drodze dwóch decyzji administracyjnych odmówił zatarcia wyroków karnych. Rozstrzygnął więc po pierwsze inną sprawę niż ta, której domagał się skarżący, który występował o wykreślenie kary z rejestru karnego. Powołał się przy tym na art. 4 ust. 1 pkt 3 oraz art. 9 ustawy z dnia 24 maja 2000 r. o Krajowym Rejestrze Karnym /Dz.U. nr 50 poz. 580 ze zm./ i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego /Dz.U. 2000 nr 98 poz. 1071 ze zm./. Zdaniem Sądu wskazane przepisy nie stanowią podstawy prawnej do wydania decyzji w przedmiocie zatarcia wyroków karnych.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, podobnie jak i w literaturze przedmiotu, wskazuje się bowiem, iż forma decyzji musi wynikać z przepisów szczególnych w sposób wyraźny lub dorozumiany /por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz W-wa 2000 r. str. 13/.
Nie może więc stanowić takiej podstawy sam art. 104 Kpa, który określa, że sprawę rozstrzyga się w drodze decyzji administracyjnej. Wskazuje on bowiem jedynie procesową formę zakończenia postępowania administracyjnego lub jego rozstrzygnięcia. Do takiego procesowego zakończenia organ powinien mieć natomiast podstawę w przepisie szczególnym.
Tymczasem w przedmiotowej sprawie brak jest takiego przepisu szczególnego. Nie stanowi go bowiem art. 9 ustawy o Krajowym Rejestrze Karnym. Artykuł ten wskazuje jedynie, że do postępowania prowadzonego na podstawie niniejszej ustawy stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, chyba, że ustawa stanowi inaczej. Oznacza więc, że w przypadku gdy w świetle tej ustawy wydawane są decyzje, stosuje się Kpa. Podobnie nie daje podstawy do wydania decyzji art. 4 ust. 3 ustawy. Na jego podstawie do zadań biura informacyjnego /działającego zgodnie z art. 2 w Ministerstwie Sprawiedliwości/ należy przygotowywanie projektów decyzji, postanowień i rozpatrywanie skarg w sprawach przetwarzania danych osobowych zgromadzonych w rejestrze. Artykuł ten nie wskazuje jednak kiedy takie decyzje się wydaje.
Ustawa o Krajowym Rejestrze Karnym przewiduje sytuacje, gdy wydawane są decyzje administracyjne. Należy do nich przykładowo decyzja o sprostowaniu, w przypadku stwierdzenia okoliczności wskazujących na wprowadzenie do rejestru danych osobowych sprzecznych z treścią orzeczenia lub nieodpowiadających zapisom w odpowiednich aktach /na podstawie art. 18 ust. 1 i 2 ustawy/. Ustawa ta nie przewiduje jednak decyzji o zatarciu skazania. Zatarcie skazania następuje bowiem z mocy prawa, na co wskazuje wyraźnie treść art. 76 par. 1, art. 107 par. 1, par. 3, par. 4, par. 5 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny /Dz.U. nr 88 poz. 553 ze zm. - na dzień orzekania/. W niektórych przypadkach zatarcie skazania następuje w drodze zarządzenia sądu /art. 107 par. 2 Kk/.
W przedmiotowej sytuacji minister rozstrzygnął natomiast w drodze decyzji administracyjnej sprawę, w której nie posiadał kompetencji do jej wydania, gdyż zatarcie następuje z mocy prawa.
Po drugie należy wskazać, że zgodnie z art. 106 Kk z chwilą zatarcia skazania uważa się je za niebyłe a wpis o skazaniu usuwa się z rejestru skazanych. Na podstawie zaś art. 14 ust. 1 ustawy o Krajowym Rejestrze Karnym dane osobowe usuwa się z rejestru, jeżeli z mocy prawa skazanie uległo zatarciu. Jest to jednak inna sprawa niż zatarcie skazania, a usunięcie danych również nie następuje w drodze decyzji administracyjnych, brak jest bowiem podstaw do takiego rozstrzygnięcia. Stąd czynność taka mieści się w zakresie art. 16 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ i jako taka może podlegać ewentualnej kontroli sądowej.
Ponieważ w danym przypadku organ rozstrzygnął w drodze decyzji administracyjnej kwestię zatarcia wyroków, które nie stanowi sprawy administracyjnej, lecz następuje z mocy prawa, wydane przez niego decyzje są nieważne. Zgodnie z art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa decyzja bez podstawy prawnej jest dotknięta tego typu skutkami.
Dlatego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 oraz 53 ust. 2 powoływanej ustawy o NSA w związku z art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa, jak w sentencji.