Uzasadnienie
Pismem z dnia 25 czerwca 1984 r. Naczelnik Miasta i Gminy w B. przekazał Bankowi Spółdzielczemu do sprzedaży grunty Państwowego Funduszu Ziemi, położone na terenie wsi Sz., stanowiące działkę nr 93 o powierzchni 0,43 ha, w tym grunty klasy R IVa 0,25 ha i klasy B/R IVa 0,18 ha. Ogłoszenie o sprzedaży tych gruntów wisiało na tablicy ogłoszeń od dnia 28 czerwca 1984 r. do dnia 11 lipca 1984 r. Wnioski o nabycie tych gruntów złożyli Stanisław O. oraz Bogusław Sz.
Decyzją z dnia 31 października 1984 r. wydaną na podstawie art. 1, 2 i ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego /Dz.U. nr 17 poz. 71 ze zm./ oraz par. 12 ust. 1 pkt 3 zarządzenia Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 18 września 1982 r. w sprawie cen, warunków i trybu sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych /M.P. nr 23 poz. 205/, Naczelnik Miasta i Gminy w B. ustalił kandydatem na nabywcę działki nr 93 Bogusława Sz., natomiast wniosek Stanisława O. załatwił odmownie. W uzasadnieniu decyzji podał między innymi, że Bogusław Sz. jest właścicielem budynków wzniesionych na działce PFZ będącej przedmiotem sprzedaży i jest młodym rolnikiem /24 lata/. Własne gospodarstwo rolne o powierzchni 8,51 ha nabył w sierpniu 1983 r., a ponadto jest jedynym następcą do przyjęcia gospodarstwa o powierzchni ponad 6 ha po swoich rodzicach.
W 1984 r. wywiązał się z umowy kontraktacyjnej na żywiec i zawarł umowę kontraktacyjną na zboże ze zbiorów w 1985 r. Działka nr 93 została przyjęta w 1980 r. przez Skarb państwa od małżeństwa Kazimiery M. /lat 62 - niewidomej/ i Stefana Sz. /lat 76/. Ponieważ budynek rencistów, ze względu na zły stan techniczny, zagrażał ich życiu, ojciec Bogusława Sz. udostępnił im własne zabudowania mieszkalne oraz działkę siedliskową o powierzchni 6200 m w dożywotnie użytkowanie aktem notarialnym z dnia 11 czerwca 1984 r., natomiast renciści - aktem notarialnym z tego dnia - darowali Bogusławowi Sz. i jego żonie Reginie własne budynki gospodarcze oraz dom mieszkalny znajdujący się na działce nr 93 w zamian za opiekę. Bogusław Sz. zamierza na tej działce wybudować dom mieszkalny, ponieważ zamieszkuje wraz z rodzicami, którzy swe zabudowania gospodarcze, dom mieszkalny i działkę przyzagrodową przekazali w dożywotnie użytkowanie rencistom.
Natomiast Stanisław O. /lat 59, żona lat 56/ posiada działkę siedliskową o powierzchni 0,25 ha, która odpowiada normom działki zagrodowej. Obecnie buduje na niej oborę. Przy gospodarstwie rolnym o powierzchni 7,73 ha, w tym użytków rolnych 6,56 ha, oraz obecnej liczebności inwentarza żywego nie zachodzi konieczność powiększenia działki siedliskowej.
Od powyższej decyzji Stanisław O. złożył odwołanie do Dyrektora Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego w Białymstoku, podnosząc, że decyzja jest dla niego krzywdząca, ponieważ nie uwzględnia potrzeby poszerzenia jego wąskiej - 17-metrowej działki siedliskowej, graniczącej z działką będącą przedmiotem sprzedaży. Nadmiernie wydłużone siedlisko bardzo utrudnia pracę w gospodarstwie i uniemożliwia zwiększenie hodowli inwentarza żywego w przyszłości z powodu niedoboru budynków i braku możliwości ich rozbudowy. Jego zdaniem powiększenie siedliska Bogusława Sz. nie jest niezbędne.
Dyrektor Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego w Białymstoku decyzją z dnia 28 marca 1985 r. uchylił zaskarżoną decyzję i sprawę przekazał Naczelnikowi Miasta i Gminy w B. do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu decyzji ostatecznej podano między innymi, że Bogusław Sz. wraz z żoną i rodzicami prowadzi gospodarstwo rolne na gruntach o łącznej powierzchni 13,09 ha, w tym 9,46 ha użytków rolnych, stanowiących przedmioty odrębnej własności rodziców oraz jego. W skład gruntów własnych Bogusława Sz. wchodzi zabudowana działka siedliskowa nr 94 o powierzchni 0,36 ha, szerokości 34,9 m, granicząca z działką nr 93 o powierzchni 0,43 ha.
Wobec tego obie nieruchomości łącznie utworzą działkę o powierzchni 0,79 ha i szerokości 71,80 m, położoną w obrębie siedlisk wiejskich. Natomiast Stanisław O. jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 7,53 ha, w tym 6,56 ha użytków rolnych, będącego źródłem utrzymania 6 osobowej rodziny. Aczkolwiek z opinii specjalisty WOPR o wymienionym gospodarstwie co do potrzeby poszerzenia działki siedliskowej, ze względu na rozmiar hodowli oraz budowę obory, nie wynika konieczność powiększenia powierzchni budynków inwentarskich, to jednak rozmieszczenie istniejących budynków, przedstawione na załączonym do akt szkicu sytuacyjnym działki nr 93, 94 i siedliska Stanisława O. /działka nr 92 o powierzchni 0,25 ha, szerokości 17,30 m/, wskazuje, że argument odwołującego się, iż jego siedlisko jest zbyt wąskie i stwarza poważne trudności w normalnym wykonywaniu prac związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego zasługuje na rozpatrzenie.
Z materiału dowodowego sprawy wynika, ze okoliczność ta nie była rozważona przez organ I instancji przed podjęciem zaskarżonej decyzji, jak również nie ustalono, jakie są możliwości poszerzenia siedliska odwołującego się częścią gruntów przeznaczonych do sprzedaży, tym bardziej, że powierzchnia działki nr 93, jej położenie i lokalizacja zabudowań gospodarczych, wskazują na możliwość zaspokojenia potrzeb obu rolników.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Naczelnik Miasta i Gminy w B. decyzją z dnia 4 czerwca 1985 r. wyznaczył na nabywcę spornych gruntów Bogusława Sz., załatwiając jednocześnie odmownie wniosek Stanisława O. W uzasadnieniu decyzji podał, że według opinii inspektora do spraw budownictwa Urzędu Miasta i Gminy w B. chlew i stodoła na działce nr 93 nadają się do użytku i są użytkowane przez Bogusława Sz., natomiast budynek mieszkalny jest zużyty w 90 procent. Biorąc pod uwagę obecne zagospodarowanie działki siedliskowej Stanisława O. oraz projektowany plan jej zagospodarowania, opracowany przez Terenowy Zespół Usług Projektowych w B.P., organ I instancji stwierdził, że szerokość tej działki nie utrudnia właścicielowi prawidłowego poruszania się po niej środkami transportowymi, a poszerzenie jej o 5 m nie zmieniłoby w sposób istotny warunków korzystania z niej.
Od powyższej decyzji odwołał się Stanisław O., podnosząc argumenty analogiczne do przytoczonych w poprzednim odwołaniu.
Po rozpatrzeniu odwołania Dyrektor Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego w Białymstoku decyzją z dnia 31 października 1985 nr G.VII.70195/70/84, wydaną na podstawie art. 138 par. 1 pkt 2 Kpa, uchylił w całości zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie w sprawie sprzedaży działki nr 93 stanowiącej własność PFZ. W uzasadnieniu decyzji ostatecznej podano między innymi, że działka nr 93 o powierzchni 0,43 ha stanowiła siedlisko gospodarstwa rolnego przejętego na własność Państwa w zamian za zaopatrzenie emerytalne od Kazimiery M. Działka ta została przekazana do sprzedaży przez Naczelnika Miasta i Gminy w B. jako nieruchomość rolna w trybie i na zasadach określonych w ustawie z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego /Dz.U. nr 17 poz. 71 ze zm./ oraz w cytowanym zarządzeniu z dnia 18 września 1982 r. Z planu zagospodarowania przestrzennego miasta i gminy B., zatwierdzonego Uchwałą Rady Narodowej Miasta i Gminy w B. wynika, że działka ta jest w całości położona na terenach budowlanych wsi Sz.
Zasady gospodarowania gruntami zabudowanymi i gruntami przeznaczonymi w planach zagospodarowania przestrzennego na cele zabudowy określa obecnie ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 22 poz. 99/, która obowiązuje od dnia 1 sierpnia 1985 r. W związku z powyższym zadysponowanie tą działką może nastąpić wyłącznie w trybie i na zasadach przewidzianych w ustawie z dnia 29 kwietnia 1985 r. W konsekwencji postępowanie prowadzone w trybie i na zasadach obowiązujących przy sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych należało umorzyć.
Od decyzji tej Bogusław Sz. złożył skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, podnosząc, że Naczelnik Miasta i Gminy w B. obiecał mu sprzedać działkę nr 93, na dowód czego załączył do skargi pismo Naczelnika z dnia 8 czerwca 1984 r. Zarzuca też, że organ II instancji załatwiał sprawę bardzo opieszale i odwlekał wydanie decyzji, co zdaje się wskazywać na celową grę na zwłokę, by wreszcie na podstawie ustawy, która weszła w życie z dniem 1 sierpnia 1985 r. umorzyć postępowanie. Skarżący oceniał zaskarżoną decyzję jako niesprawiedliwą i krzywdzącą i wnosił o jej uchylenie.
Dyrektor Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego w Białymstoku wniósł o oddalenie skargi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Artykuł 37 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 22 poz. 99/ stanowi, że przepisów jej rozdziału 3: "Oddawanie w użytkowanie wieczyste i sprzedaż nieruchomości państwowych" nie stosuje się do sprzedaży działek zabudowanych domami mieszkalnymi wraz z budynkami gospodarczymi związanymi z indywidualnym gospodarstwem rolnym, jak również działek przeznaczonych pod taką zabudowę, jeżeli sprzedaż następuje łącznie z gruntami rolnymi wchodzącymi w skład gospodarstwa rolnego. W takim wypadku stosuje się przepisy o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych, z tym zastrzeżeniem, że cenę działki budowlanej i jej części składowych ustala się na podstawie przepisów rozdziału 5 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Z przepisu tego a contrario wynika, że gdy sprzedaż działki zabudowanej domem mieszkalnym wraz z budynkami gospodarczymi związanymi z indywidualnym gospodarstwem rolnym /lub działki przeznaczonej pod taką zabudowę/ nie następuje łącznie z gruntami rolnymi wchodzącymi w skład gospodarstwa rolnego, lecz działka taka sprzedawana jest oddzielnie - jak to ma miejsce w odniesieniu do spornej działki nr 93 - wówczas stosuje się nie przepisy o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych, ale przepisy cytowanej ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
Ustawa ta weszła w życie z dniem 1 sierpnia 1985 r. i - wobec braku odrębnych postanowień w przepisach przejściowych i końcowych w omawianej kwestii - przepisy jej, w tym między innymi art. 37, mają zastosowanie do wszystkich spraw będących w toku, a nie zakończonych decyzją ostateczną.
Z materiałów sprawy, w tym także z wypisu i wyrysu planu zagospodarowania przestrzennego Miasta i Gminy B., zatwierdzonego uchwałą Rady Narodowej Miasta i Gminy w B., wynika, że działka nr 93 jest w całości położona na terenach siedliskowych wsi Sz. na obszarze oznaczonym "MR - budownictwo zagrodowe". Sprzedawana jest ona jako działka odrębna, bez gruntów rolnych. Jest działką zabudowaną budynkiem mieszkalnym oraz budynkami gospodarczymi związanymi z indywidualnym gospodarstwem rolnym i - jako działka położona na terenach przeznaczonych w planie zagospodarowania przestrzennego pod budownictwo zagrodowe - jest działką przeznaczoną /w razie rozbiórki istniejących budynków/ pod taką samą zabudowę również w przyszłości. Przed dniem 1 sierpnia 1985 r. nie było decyzji ostatecznej w sprawie sprzedaży tej działki, lecz toczyło się postępowanie odwoławcze. W tej sytuacji, stosownie do art. 37 cytowanej ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości, zadysponowanie tą działką może nastąpić wyłącznie w trybie i na zasadach przewidzianych w tej ustawie.
Tryb przewidziany w przepisach o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych jest od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. w odniesieniu do sprzedaży tej działki trybem niewłaściwym, a zatem prowadzone dotychczas w tym trybie postępowanie stało się w związku z tym bezprzedmiotowe. Zasadnie zatem organ odwoławczy na podstawie art. 138 par. 1 pkt 2 uchylił decyzję organu I instancji i umorzył postępowanie.
Jak z powyższego wynika zaskarżona decyzja zgodna jest z przepisami prawa i nie nosi cech dowolności. W tej sytuacji brak było podstaw do uwzględnienia skargi i na podstawie art. 207 par. 5 Kpa należało ją oddalić.