Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W., po ponownym rozpoznaniu sprawy W. K., decyzją z dnia [...] czerwca 2003 r. Nr [...] utrzymał w mocy decyzję poprzedzającą z dnia [...] kwietnia 2003 r. Nr [...]. Powołując się na art. 83 § 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.) odmówił przyznania wnioskodawcy świadczenia w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa powyżej, muszą być spełnione łącznie, a brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania tegoż świadczenia.
Organ podał, że w okresie od dnia 1 marca 1974 r. do dnia 7 listopada 2001 r. tj. na przestrzeni 27 lat i 8 miesięcy aktywności zawodowej wnioskodawca udokumentował okres zatrudnienia poparty opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne w wymiarze 18 lat, 4 miesięcy i 18 dni. Wskazał również, że w okresie od dnia 1 września 1993 r. do dnia 10 lipca 1998 r. w zatrudnieniu wnioskodawcy nastąpiła przerwa, podczas której nie opłacał składek na ubezpieczenie społeczne. Ponadto stwierdził, że wnioskodawca prowadząc działalność gospodarczą w okresie od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 28 lutego 2001 r., także składek na ubezpieczenie społeczne nie płacił, a powstałe z tego tytułu zadłużenie zostało decyzją Naczelnika Wydziału Oddziału ZUS w Z. z dnia [...] kwietnia 2003 r. Nr [...] umorzone. Okres ten nie jest brany pod uwagę przy ustalaniu prawa do świadczeń emerytalno - rentowych.
W skardze na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2003 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego W. K., reprezentowany przez adw. J. P. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając jej rażące naruszenie prawa polegające na błędnej interpretacji art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w kontekście istniejącego w sprawie stanu faktycznego przez nieuwzględnienie istnienia po stronie skarżącego szczególnych okoliczności uzasadniających przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W związku ze zmianą struktury sądownictwa administracyjnego, na podstawie art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) i art. 3 § 1 i 3 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania.
Skarga rozpoznawana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 118 z późn. zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania tego świadczenia wszystkie wymienione w przytoczonym przepisie przesłanki muszą być spełnione łącznie. Podkreślić należy, iż pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji organu nie oznacza, iż ma on całkowitą swobodę w tym względzie.
Podejmując decyzję w ramach uznania administracyjnego organ jest zobowiązany do bezwzględnego przestrzegania przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.). Z mocy art. 7 tej ustawy zobowiązany był do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jest także zobowiązany do wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny całego materiału dowodowego zgodnie z art. 77 § 1 i art. 80 Kpa oraz do uzasadnienia według wymogów określonych w art. 107 § 3 Kpa.
W rozpatrywanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych naruszył powyżej określone reguły procesowe.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdził, że skarżący nie spełnił jednej z czterech przesłanek i tym samym nie mógł otrzymać świadczenia w drodze wyjątku. W ocenie organu, skarżący nie wykazał, że w jego przypadku zachodziły szczególne okoliczności, wskutek których nie nabył prawa do emerytury lub renty na warunkach wymaganych w ustawie. Organ uznał, że nieopłacanie przez skarżącego składek na ubezpieczenie społeczne podczas przerwy w zatrudnieniu w okresie od dnia 1 września 1993 r. do dnia 10 lipca 1998 r. oraz w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 28 lutego 2001 r. podczas prowadzenia działalności gospodarczej, stanowi negatywną przesłankę z art. 83 § 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych skutkującą odmową przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego nie można podzielić tej oceny.
Jak wynika z akt sprawy skarżący ur. się w dniu [...] lipca 1957 r. Mając ukończone 17 lat od dnia 1 marca 1974 r. do dnia 31 sierpnia 1993 r. nieprzerwanie pracował i odprowadzał składki na ubezpieczenie społeczne. W okresie od dnia 31 sierpnia 1993 r. do dnia 10 lipca 1998 r. nastąpiła przerwa w zatrudnieniu skarżącego i w tym okresie nie płacił składek na ubezpieczenie społeczne. Ten właśnie okres, w ocenie organu miał zasadnicze znaczenie przy podejmowaniu decyzji o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku. Można by podzielić tę ocenę gdyby organ w sposób niewzbudzający wątpliwości ustalił od kiedy faktycznie skarżący stał się całkowicie niezdolny do pracy. Tego jednakże organ nie uczynił.
Skarżący, orzeczeniem lekarza orzecznika z dnia [...] maja 2002 r., został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy okresowo do maja 2003 r. W orzeczeniu znajdują się dwie wykluczające się informacje dotyczące daty powstania tej niezdolności. W pierwszym przypadku jest mowa o tym, że powstała ona " od wniosku ", nie precyzując o jaki wniosek chodzi, a w drugim przypadku datą tą jest termin " tj. po [...].02.95 ". Organ zobowiązany był do wyjaśnienia tej kwestii. Rozstrzygnięcie w tym zakresie pozwoli ponad wszelką wątpliwość stwierdzić czy przesłanka niespełnienia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty była spowodowana szczególnymi okolicznościami, za które należy uznać wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Brak rozstrzygnięcia w powyżej opisanej kwestii miał istotny wpływ na prawidłowość prowadzonego postępowania w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.