Uzasadnienie
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją nr (...) Kadr z dnia 16 lipca 2001 r. wydaną na podstawie art. 139 ust. 2 ustawy z dnia 16 marca 2001 r. o Biurze Ochrony Rządu /Dz.U. nr 27 poz. 298/, art. 90 ust. 2 w zw. z art. 108 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych /t.j. Dz.U. 1997 nr 10 poz. 55 ze zm./, par. 155 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 19 grudnia 1996 r. w sprawie służby wojskowej żołnierzy zawodowych /Dz.U. 1997 nr 7 poz. 38 ze zm./ w zw. z art. 149 ustawy z dnia 16 marca 2001 r. o Biurze Ochrony Rządu, zwolnił płk Jana W. z zawodowej służby wojskowej z dniem 31 sierpnia 2001 r. i przeniósł do rezerwy.
W uzasadnieniu decyzji podał, iż wymieniony żołnierz zawodowy będący w dyspozycji Szefa JW (...) - Biuro Ochrony Rządu w dniu 27 kwietnia 2001 r. złożył oświadczenie woli, w którym nie wyraził zgody na przekształcenie dotychczasowego stosunku służbowego żołnierza zawodowego w stosunek służbowy funkcjonariusza oraz nie przeszedł za zgodą Ministra Obrony Narodowej do jego dyspozycji.
Wejście w życie ustawy z dnia 16 marca 2001 r. o Biurze Ochrony Rządu /Dz.U. nr 27 poz. 298/ spowodowało, iż na podstawie art. 139 ust. 1 cyt. ustawy, dotychczasowe stosunki służbowe żołnierzy zawodowych przekształciły się z mocy prawa z dniem 30 marca 2001 r. w stosunki służbowe funkcjonariuszy.
Zgodnie z dyspozycją zawartą w art. 139 ust. 2 cyt. ustawy o BOR Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zwalnia z zawodowej służby wojskowej żołnierza, który złożył oświadczenie, że nie wyraża zgody na pełnienie dalszej służby w charakterze funkcjonariusza oraz nie przejdzie do dyspozycji Ministra Obrony Narodowej.
Wobec wypełnienia warunków określonych w cyt. art. 139 ust. 2 ustawy o Biurze Ochrony Rządu, wydano decyzję o zwolnieniu płk Jana W. z zawodowej służby wojskowej.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy płk Jan W. przedmiotowej decyzji zarzucił:
- - naruszenie art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych /t.j. Dz.U. 1997 nr 10 poz. 55/, gdyż przed decyzją o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej dokonuje się wypowiedzenia stosunku służbowego, jeżeli jednostka wojskowa, w której służył jest likwidowana,
- - naruszenie art. 79 ust. 4 i ust. 5 ustawy, z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, gdyż w przypadkach określonych w art. 78 ust. 2 tej ustawy zwolnienie z zawodowej służby wojskowej następuje w ostatnim dniu dziewięciomiesięcznego okresu wypowiedzenia i termin wypowiedzenia biegnie od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano wypowiedzenia, którego on nie otrzymał,
- - par. 137 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 19 grudnia 1996 r. w sprawie służby wojskowej żołnierzy zawodowych, gdyż brak jest wniosku dowódcy jednostki wojskowej skierowanego do organu zwalniającego żołnierza o dokonanie mu wypowiedzenia stosunku służbowego,
- - naruszono prawo, gdyż niezgodnie ze stanem faktycznym i prawnym w podstawie prawnej decyzji o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej powołano tylko art. 139 ust. 2 ustawy z dnia 16 marca 2001 r. o Biurze Ochrony Rządu, błędnie wyznaczając termin zwolnienia na dzień 31 sierpnia 2001 r. i pominięto procedurę zwalniania żołnierza oraz terminy, o których mowa w ustawie pragmatycznej żołnierzy zawodowych.
Wskazujące na powyższe podstawy wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia 10 sierpnia 2001 r. nr (...) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji stwierdził m. in., iż nie można zgodzić się z zarzutami płk Jana W., gdyż w przedmiotowej sprawie wskazane przez niego przepisy ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, jak i rozporządzenie o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, nie były podstawą decyzji i nie miały w sprawie zastosowania.
Sprzeczne ze stanem faktycznym jest twierdzenie, że Jednostka Wojskowa (...)- Biuro Ochrony Rządu została zlikwidowana. Nie istnieje decyzja organizacyjna, która dokonywałaby likwidacji jednostki BOR lub zmniejszałaby jej stan etatowy.
Brak było zatem przesłanek do dokonania oficerowi wypowiedzenia stosunku służby.
W związku z wejściem w życie ustawy z dnia 16 marca 2001 r. o Biurze Ochrony Rządu na podstawie art. 139 ust. 1 tej ustawy, na żołnierzy BOR został nałożony obowiązek złożenia oświadczenia woli w przypadku niewyrażenia zgody na przekształcenie dotychczasowego stosunku służbowego żołnierza zawodowego w stosunek służby funkcjonariusza w terminie 30 dni od dnia wejścia w życie cyt. ustawy.
Takie oświadczenie płk Jan W. złożył w dniu 27 kwietnia 2001 r.
W związku z tym na organie wojskowym, na podstawie art. 139 ust. 2 ustawy powstał obowiązek przeniesienia żołnierza za zgodą Ministra Obrony Narodowej do jego dyspozycji, a w przypadku braku takiej możliwości, zwolnienie żołnierza z zawodowej służby wojskowej.
Dyrektor Departamentu Kadr MON poinformował MSWiA o braku możliwości przeniesienia płk J. W. do dyspozycji Ministra Obrony Narodowej.
Spełnienie warunków wynikających z art. 139 ust. 2 ustawy z dnia 16 marca 2001 r. o Biurze Ochrony Rządu obligowało Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji do podjęcia decyzji o zwolnieniu oficera z zawodowej służby wojskowej.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi p. Jana W. do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie:
- - art. 78 i 79 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych /t.j. Dz.U. 1997 nr 10 poz. 55 ze zm./,
- - art. 149 w zw. z art. 139 ustawy z dnia 16 marca 2001 r. o Biurze Ochrony Rządu /Dz.U. nr 27 poz. 298/,
- - par. 137 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 19 grudnia 1996 r. w sprawie służby wojskowej żołnierzy zawodowych /Dz.U. 1997 nr 7 poz. 38/.
Wskazując na powyższe podstawy wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł m.in., iż unormowania ustawy o Biurze Ochrony w części dotyczącej zwolnienia z zawodowej służby wojskowej i przenoszenia do rezerwy żołnierzy JW (...) mają charakter wyjątkowy w stosunku do zasad generalnych ustanowionych w ustawie o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Jednakże ustawa o BOR nie zawiera przepisów uchylających stosowanie postanowień zamieszczonych w rozdziale 6 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Zatem przepisy tej ustawy dotyczące trybu i terminów zwalniania z zawodowej służby wojskowej znajdują pełne zastosowanie.
Ustawa o BOR wprowadza nadzwyczajną podstawę zwolnienia w stosunku do żołnierzy, którzy z własnej woli nie objęli stanowiska funkcjonariusza i nie zostali przyjęci do dyspozycji MON. Taką interpretację potwierdza art. 149 ustawy o BOR. Skarżący podkreślił, że przepisy o rozwiązaniu stosunku służbowego zamieszczone w tej ustawie odnoszą się do funkcjonariuszy, a on jest żołnierzem zawodowym.
Zdaniem skarżącego, analiza tych przepisów upoważnia do stwierdzenia, iż Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, stosownie do art. 78 ust. 2 i art. 79 ust. 4 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych winien dokonać wobec niego wypowiedzenia stosunku służbowego.
Skoro zaskarżona decyzja nie zawiera prawidłowego wypowiedzenia, a termin ustania stosunku służbowego ustala na 31 sierpnia 2001 r. to jest sprzeczne z powołanymi przepisami.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Podkreślił, iż art. 139 ust. 2 ustawy o BOR jest samodzielną podstawą prawną do zwolnienia żołnierzy, którzy nie wyrazili zgody na pełnienie służby w charakterze funkcjonariusza BOR.
W przedmiotowej sprawie inicjatywa rozwiązania stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej wyszła od skarżącego, a nie od organu wojskowego. Gdyby skarżący nie złożył oświadczenia o odmowie pełnienia dalszej służby w BOR nie doszłoby do jego zwolnienia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Ustawą z dnia 16 marca 2001 r. o Biurze Ochrony Rządu /Dz.U. nr 27 poz. 298/ dokonano swoistego przekształcenia dotychczasowej Jednostki Wojskowej nr (...)- Biuro Ochrony Rządu, podporządkowanej Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji na mocy ustawy z dnia 22 grudnia 1999 r. o czasowym podporządkowaniu niektórych jednostek wojskowych /Dz.U. 2000 nr 2 poz. 6 ze zm./ w formację - Biuro Ochrony Rządu. Pozostałe jednostki wojskowe, podporządkowane MSWiA, o których mowa we wspomnianej ustawie o czasowym podporządkowaniu niektórych jednostek wojskowych i w art. 144 ust. 2 ustawy o BOR zostały w myśl art. 144 ust. 1 tej ostatniej ustawy zlikwidowane do dnia 31 grudnia 2001 r. W związku z tym przepis art. 139 ust. 1 ustawy o BOR stanowi, że żołnierze zawodowi pełniący w dniu wejścia w życie tej ustawy, służbę w Jednostce Wojskowej nr (...) - Biuro Ochrony Rządu, stają się z mocy prawa funkcjonariuszami BOR, chyba, że w terminie 30 dni od dnia wejścia w życie ustawy złożą pisemne oświadczenie, że nie wyrażą na to zgody.
Żołnierze zawodowi odmawiający wyrażenia zgody na przejście do BOR przechodzą do dyspozycji Ministra Obrony Narodowej za jego zgodą. Minister właściwy do spraw wewnętrznych zwalnia natomiast ze służby tych żołnierzy zawodowych, którzy nie podejmują służby w BOR i nie przechodzą do dyspozycji MON /art. 139 ust. 2/.
MSWiA zwalnia również z zawodowej służby wojskowej żołnierzy zawodowych pełniących służbę w pozostałych, podlegających likwidacji jednostkach wojskowych, podporządkowanych temu ministrowi, którzy nie przeszli w odpowiednim terminie do dyspozycji Ministra Obrony Narodowej /art. 146 ust. 1-3 ustawy o BOR/.
Nie ulega wątpliwości, że żołnierze zawodowi, pełniący służbę w Jednostce Wojskowej nr (...) - BOR, składający w określonym terminie oświadczenie o odmowie przejścia do BOR zachowują nadal status żołnierzy zawodowych. Ustawa o BOR nie zawiera, poza przepisem art. 139 ust. 2 ustawy o BOR, nakazującym zwolnienie ze służby, żadnych regulacji dotyczących ich sytuacji prawnej. Dlatego w pozostałym zakresie mają do nich zastosowanie przepisy ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych /Dz.U. 1997 nr 10 poz. 55 ze zm./. Potwierdza to pośrednio przepis art. 139 ust. 3 pkt 2 ustawy o BOR mówiący, że żołnierzom JW nr (...) - BOR podejmującym jako funkcjonariusze służbę w BOR nie przysługują należności w związku ze zwolnieniem ze służby wojskowej. Chodzi tu z pewnością o należności przewidziane ustawą o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.
Stwierdzenie, że żołnierze "dawnego" BOR odmawiający przejścia do "nowego" BOR są nadal żołnierzami zawodowymi, podlegającymi, co do zasady ustawie o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, nie stanowi jednak dostatecznego uzasadnienia wniosku, iż w sytuacji określonej w art. 139 ust. 1 i 2 ustawy o BOR należy im wypowiedzieć stosunek służbowy na podstawie art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. W świetle regulacji prawnych, zawartych w ustawie o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych /rozdział 6/, dotyczących zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, wypowiedzenie stosunku służbowego przez organ wojskowy z pewnością nie jest podstawowym sposobem zwolnienia ze służby. Zwolnienie żołnierza ze służby w przypadkach określonych w tej ustawie jest z reguły zwolnieniem "natychmiastowym" w tym sensie, że pozostaje w ścisłym związku czasowym ze zdarzeniem, stanowiącym jego uzasadnienie.
Można dodać, że skutki takiego "natychmiastowego" zwolnienia ze służby łagodzą przepisy ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy /Dz.U. 1992 nr 5 poz. 18 ze zm./, dając żołnierzom prawo do uposażenia i innych świadczeń przez pewien czas po zwolnieniu ze służby /art. 18/. Jedynie wyjątkowo ustawodawca przewiduje odłożenie w czasie odejścia żołnierza ze służby, sięgając w tym celu do instytucji wypowiedzenia. Zakres zastosowania wypowiedzenia został jednak dokładnie określony przez wyczerpujące, ustawowe wskazanie jego przesłanek /art. 78 ust. 2 pkt 1-3 ustawy/. Zdaniem Sądu w składzie orzekającym, okoliczności o których mowa w art. 139 ust. 2 ustawy o BOR nie mieszczą się w żadnej z dyspozycji art. 78 ust. 2 pkt 1-3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.
Abstrahując od tego czy przekształcenia prawno-organizacyjne "starego" BOR w "nowy" BOR można potraktować jako rozformowanie jednostki wojskowej w rozumieniu art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, trzeba zauważyć, że bezpośrednią przyczyną zwolnienia ze służby przewidzianego w art. 139 ust. 2 ustawy o BOR jest złożenie przez żołnierza "starego" BOR w odpowiednim terminie, pisemnego oświadczenia o odmowie podjęcia służby w nowej formacji. Treść art. 139 ust. 2 ustawy o BOR nie pozwala stwierdzić, że żołnierza zwalnia się wyłącznie z powodu rozformowania /likwidacji/ "starego" BOR. Tej "likwidacji" nie można utożsamiać z rozformowaniem jednostki wojskowej, stanowiącym przesłankę wypowiedzenia stosunku służbowego żołnierza zawodowego przede wszystkim dlatego, że nie jest obiektywną przeszkodą w dalszym pełnieniu służby. Przepis art. 139 ust. 1 ustawy o BOR gwarantuje bowiem nienaruszalność dotychczasowych stosunków służbowych przewidując, że z chwilą wejścia w życie tej ustawy żołnierze zawodowi dotychczasowego BOR stają się z mocy prawa funkcjonariuszami "nowego" BOR.
Należy wobec tego zgodzić się ze stwierdzeniami zawartymi w skardze, że zawarte w ustawie o BOR unormowania dotyczące zwolnienia ze służby żołnierzy JW nr (...) BOR mają charakter wyjątkowy w stosunku do zasad generalnych, wynikających z ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, wprowadzają nadzwyczajną podstawę zwolnienia w stosunku do żołnierzy, którzy z własnej woli nie objęli stanowiska funkcjonariusza w nowej formacji BOR i nie zostali przejęci do dyspozycji MON. Wnioski z tego wyprowadzone nie są jednak, zdaniem Sądu zasadne. Potraktowanie okoliczności określonej w art. 139 ust. 2 ustawy o BOR jako nadzwyczajnej /co oznacza nieprzewidzianej w ustawie o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych/ podstawy zwolnienia żołnierza ze służby stoi w sprzeczności z żądaniem zastosowania w takim przypadku wypowiedzenia stosunku służbowego.
Tylko bowiem wtedy, gdyby brak zgody żołnierza na zmianę z mocy prawa jego statusu na status funkcjonariusza BOR dałoby się uznać za jedną z okoliczności, o których mowa w art. 78 ust. 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, wnioskowanie o konieczności dokonania z tego powodu wypowiedzenia byłoby prawidłowe.
Mając to wszystko na uwadze, skargę uznano za nieuzasadnioną. Dlatego też działając na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o NSA Sąd orzekł, jak w sentencji.