Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] czerwca 2003 r. [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] kwietnia 2003 r., którą odmówił przyznania T. W. w drodze wyjątku renty rodzinnej po zmarłym ojcu. W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes ZUS stwierdził, że:
Przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki:
- - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,
- - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności,
- - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,
- - nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Prezes ZUS wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w trybie wyjątkowym wszystkie ww. warunki muszą zostać spełnione łącznie oraz, że renta rodzinna jako pochodna świadczenia osoby zmarłej czyni koniecznym ustalanie uprawnień do świadczenia jakie przysługiwałoby tej osobie. Także szczególne okoliczności, o jakich mowa w art. 83 ust. 1 ustawy odnoszą się do osoby zmarłej.
Oceniając wniosek T. W. Prezes ZUS uznał, że w sprawie brak jest szczególnych okoliczności, na skutek których ojciec wnioskodawcy nie nabył uprawnień do świadczeń w trybie ustawowym. Prezes ZUS ustalił bowiem, że J. W. w okresie od dnia 1 sierpnia 1991 r. do dnia 31 stycznia 1996 r. nie wykonywał pracy, z tytułu której byłyby odprowadzane składki na ubezpieczenie społeczne. Ostatni udowodniony okres ubezpieczenia ww. przypadał na dzień 30 kwietnia 1999 r., natomiast zgon nastąpił w dniu [...] sierpnia 2002 r. Ponieważ, J. W. nie był do chwili śmierci osobą niezdolną do pracy, Prezes ZUS uznał, że nie istniały powody, dla których zmarły nie mógł uzyskać dłuższego okresu ubezpieczenia.
Prezes ZUS podniósł również, że trudna sytuacja materialna wnioskodawcy nie jest wystarczającą przesłanką do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi T. W. do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżący podał, iż jest studentem, pozostaje na utrzymaniu matki. W jego ocenie nagła, przedwczesna śmierć ojca jest szczególną okolicznością, wskutek której nie uzyskał prawa do świadczeń w zwykłym trybie. Przed śmiercią J. W. nie mógł podjąć zatrudnienia z uwagi na duże bezrobocie w Ł..
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.).
Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Jak, już zostało to wyjaśnione w zaskarżonej decyzji, wszystkie warunki wymienione w powołanym przepisie muszą zostać spełnione łącznie.
Z uzasadnienia decyzji wynika, że Prezes ZUS koncentrował się na ocenie przesłanki braku szczególnych okoliczności, na skutek których J. W. nie uzyskał prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego, pominął natomiast fakt, iż wnioskodawca z uwagi na wiek jest osobą zdolną do podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym.
Osiągnięcie przez T. W. pełnoletności oznacza, że nawet w sytuacji uznania, iż w sprawie spełnione zostały pozostałe przesłanki warunkujące przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku (także istnienie po stronie zmarłego ojca szczególnych okoliczności, o których mowa w art. 83 ust. 1 ustawy), to skarżący nie mógłby uzyskać świadczenia w trybie wyjątkowym, ponieważ jest zdolny do podjęcia pracy.
Oceny tej nie zmienia fakt, iż skarżący studiuje w systemie dziennym.
Analizowany art. 83 ust. 1 ustawy w odróżnieniu od art. 65 ust. 1 tej samej ustawy, z uwagi na wyjątkowy, nadzwyczajny charakter przewidzianych w nim świadczeń zawiera odmienne, bardziej rygorystyczne zasady ich przyznawania.
Oznacza to, że na prawo do renty rodzinnej w drodze wyjątku pozostaje bez wpływu okoliczność kontynuowania nauki przez uprawnionego członka rodziny.
Znaczenie decydujące ma natomiast ukończenie 18 roku życia przy braku orzeczenia lekarskiego stwierdzającego całkowitą niezdolność do pracy.
Powyższe stanowisko zaprezentowane zostało w orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego.
I tak w wyroku z dnia 13 września 2001 r. II SA 226/01 Lex nr 51000 NSA stwierdził, że przez pojęcie wieku, jako w myśl przepisu art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przeszkodzie w podjęciu pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, uprawniającej w konsekwencji (przy wystąpieniu pozostałych przesłanek) do świadczenia w drodze wyjątku, należy rozumieć wiek, w którym osoba ubiegająca się o to świadczenie nie może jeszcze podjąć zatrudnienia z uwagi na niepełnoletność (wiek poniżej 18 lat życia), a nie ogólną granicę wieku dzieci, uczących się lub studiujących w tym uprawniająca do renty rodzinnej na zasadach ustawowych. Okres pobierania nauki powyżej 18 roku życia nie skutkuje w kontekście unormowania tego przepisu uprawnień dziecka do świadczenia w drodze wyjątku po ubezpieczonym rodzicu.
Podobnie w wyroku z dnia 27 września 2001 r. II SA 1578/01 Lex nr 51001 NSA uznał, że tryb postępowania przewidziany przy przyznawaniu renty rodzinnej na podstawie art. 68 ust. 2 ustawy nie dotyczy sprawy rozpoznawanej w oparciu o art. 83 ust. 1 ustawy,
Ponieważ skarżący, jako osoba zdolna do podjęcia pracy, nie spełnia warunku określonego w art. 83 ust. 1 ustawy, to decyzja odmawiająca przyznania jemu świadczenia w drodze wyjątku nie narusza prawa.
Dlatego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), należało orzec jak w sentencji.