Uzasadnienie
Prezes Najwyższej Izby Kontroli decyzją z 2 października 2000 r. wypowiedział Jadwidze I. stosunek pracy na podstawie art. 93 ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 23 grudnia 1994 r. o Najwyższej Izbie Kontroli /Dz.U. 1995 nr 13 poz. 59 ze zm./, z zachowaniem 3-miesięcznego okresu wypowiedzenia, kończącego się 31 stycznia 2001 r. W uzasadnieniu podał, że wypowiedzenie zostało dokonane w związku z nabyciem przez Jadwigę I. prawa do emerytury oraz w związku z koniecznością racjonalizacji zatrudnienia w NIK na stanowiskach związanych z nadzorowaniem i wykonywaniem czynności kontrolnych, polegającej na odchodzeniu od dotychczasowej praktyki zatrudniania na takich stanowiskach osób, które faktycznie czynności kontrolnych nie wykonują. Problem ten dotyczy pracowników zatrudnionych w wydziale skarg i wniosków departamentu kontroli doraźnych NIK, w tym Jadwigi I. Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy prezes NIK decyzją z 25 października 2000 r. utrzymał w mocy swą poprzednią decyzję. Powtórzył, że założenia polityki kadrowej i plan finansowy NIK na rok 2001 zakładają odchodzenie od praktyki zatrudniania na stanowiskach nadzorujących i kontrolnych osób faktycznie nie wykonujących takich czynności. Dotyczy to również pracowników wydziału skarg i wniosków zatrudniającego skarżącą.
Jadwiga I. zaskarżyła ostateczną decyzję prezesa NIK do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzucając, że otrzymała wypowiedzenie zaledwie po upływie dziesięciu dni od uchylenia przez NSA wcześniejszego wypowiedzenia jej stosunku pracy, dokonanego na tej samej podstawie prawnej. Dodatkowo przytoczone w zaskarżonym wypowiedzeniu okoliczności mające uzasadnić zwolnienie z pracy, wynikające z założeń polityki kadrowej oraz planu finansowego NIK, budzą wątpliwości. Podniesiony postulat związku zawodowego jest bowiem dopiero propozycją związku do projektu tych założeń, nie zweryfikowanego i nie wdrożonego w życie.
Ponadto zawarte w tym projekcie zasady bezpodstawnie odnosi się do pracowników sekcji skarg i wniosków departamentu kontroli doraźnych. Sekcja ta, a uprzednio wydział skarg i wniosków, do 1999 r. była usytuowana w departamencie organizacyjnym NIK.
Zdaniem skarżącej pracodawca dąży bezwzględnie do zwolnienia jej z pracy, o czym świadczy także sposób traktowania jej kilkudniowej nieobecności w pracy. Tymczasem skarżąca jest w pełni przydatna do wykonywanej pracy. Do tej pory uzyskiwała bardzo dobre oceny pracy, jest w dobrym zdrowiu i ma dobrą kondycję psychiczną, co uwzględniając jej kwalifikacje i doświadczenie zawodowe pozwala na dalsze wykonywanie obowiązków służbowych.
W odpowiedzi na skargę prezes NIK wniósł o jej oddalenie. Przedstawiając przebieg działań zmierzających do zwolnienia skarżącej z pracy podkreślił, że decyzja o wypowiedzeniu stosunku pracy została podjęta na podstawie art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy o NIK, stanowiącego samoistną podstawę wypowiedzenia. Stąd prezes NIK stoi na stanowisku, że nabycie przez pracownika NIK prawa do emerytury na podstawie przepisów dotyczących ogółu pracowników stanowi wystarczającą przesłankę rozwiązania stosunku pracy z pracownikiem mianowanym NIK. Dokonując wypowiedzenia nie naruszono granic uznania administracyjnego, jako że za wypowiedzeniem skarżącej stosunku pracy przemawiają względy organizacyjno-kadrowe, podane w przytoczonych założeniach polityki kadrowej oraz w planie finansowym NIK. Skarżąca jest zatrudniona na stanowisku pracownika nadzorującego czynności kontrolne /doradca ekonomiczny/ w sekcji skarg i wniosków, ale faktycznie takich czynności nie wykonuje. W komórce organizacyjnej, w której jest zatrudniona, przekroczono ponadto o 3 osoby stan zatrudnienia w stosunku do stanu zakładanego. Również plan finansowy NIK nie pozwala na zatrudnienie osób ponad liczbę pracowników wskazaną w zarządzeniu o etatyzacji. Na problem nieprawidłowości w zatrudnieniu w NIK zwracał także uwagę Związek Zawodowy Pracowników NIK.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga nie jest uzasadniona. Przypomniał, że prawo pracodawcy-prezesa Najwyższej Izby Kontroli do wypowiedzenia stosunku pracy mianowanemu pracownikowi NIK reguluje art. 93 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 23 grudnia 1994 r. o Najwyższej Izbie Kontroli, określając w sposób wyczerpujący przesłanki takiego wypowiedzenia. Jedną z tych przesłanek jest osiągnięcie wieku i stażu pracy, wymaganych do nabycia prawa do emerytury na podstawie przepisów o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników /art. 93 ust. 2 pkt 1/. Skarżąca niewątpliwie spełnia warunki do nabycia uprawnień emerytalnych. Pracodawca miał zatem prawną podstawę do wypowiedzenia jej stosunku pracy. Zdaniem NSA, tego uprawnienia nie nadużył, wykazując, że ze względów organizacyjno-kadrowych i finansowych był zmuszony do ograniczenia stanu zatrudnienia. Na rozprawie przed NSA wyjaśniono, że w NIK zostały wdrożone nowe rozwiązania organizacyjne, mające na celu racjonalizację zatrudnienia, m.in. przez doprowadzenie do niezatrudniania na stanowiskach nie związanych z wykonywaniem czynności nadzorczych i kontrolnych pracowników mianowanych. Takim pracownikiem mianowanym, nie wykonującym tego rodzaju czynności, była skarżąca. Zracjonalizowanie zatrudnienia musiało się łączyć z podejmowaniem decyzji o zwolnieniach z pracy. Prawo pracodawcy do podejmowania tego rodzaju rozstrzygnięć w stosunku do pracowników mianowanych, spełniających warunki do nabycia emerytury, musi być rozpatrywane z uwzględnieniem bardzo daleko idących ograniczeń w zakresie wypowiedzenia stosunku pracy pracownikom mianowanym NIK. Mając na uwadze konieczność zapewnienia prezesowi NIK możliwości doboru kadry pracowniczej stosownie do potrzeb i wymagań związanych z funkcjonowaniem kontroli państwowej, nie sposób pozbawić go prawa do zwolnienia z pracy osoby mogącej przejść na emeryturę w sytuacji, gdy okoliczności temu towarzyszące przemawiają za racjonalnością tej decyzji.
Sąd nie dopatrując się naruszenia prawa w wypowiedzeniu skarżącej stosunku pracy brał również pod uwagę fakt, że niektóre z rozwiązań pragmatycznych, przewidujących rozwiązanie z pracownikiem stosunku pracy z powodu uzyskania uprawnień emerytalnych, zostały zakwestionowane przez Trybunał Konstytucyjny w zakresie, w jakim stwarzają, podstawę do wypowiedzenia stosunku pracy kobiecie zatrudnionej na podstawie mianowania /np. wyrok TK z dnia 5 grudnia 2000 r., K 35/99/. Do tej pory przepis art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy o NIK nie został jednak poddany takiej weryfikacji i stąd nie ma podstaw, aby odmówić mu charakteru samodzielnej przesłanki wypowiedzenia stosunku pracy.