Uzasadnienie
Minister Edukacji Narodowej decyzją z dnia 12 września 1995 r. utrzymał w mocy decyzję Kuratora Oświaty w (...) z dnia 20 kwietnia 1995 r. w przedmiocie odmowy zatrudnienia Andrzeja P. na stanowisku dyrektora wydziału w Kuratorium Oświaty w (...). W uzasadnieniu decyzji ostatecznej podano, iż Andrzej P. domagał się ponownego zatrudnienia na podstawie art. 45 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych /Dz.U. nr 31 poz. 214 ze zm./ na stanowisku równorzędnym ze stanowiskiem dyrektora Wydziału Organizacyjnego, na którym był zatrudniony na podstawie mianowania przed powołaniem go w dniu 1 września 1992 r. na stanowisko wicekuratora oświaty. Z tego ostatniego stanowiska został odwołany w dniu 31 maja 1994 r. z zachowaniem 3-miesięcznego okresu wypowiedzenia. W uzasadnieniu decyzji odmawiającej ponownego zatrudnienia Andrzeja P. w charakterze mianowanego urzędnika Kuratorium Kurator Oświaty powołał się na brak w tym urzędzie wolnych miejsc w związku z przeprowadzoną we wrześniu 1992 r. reorganizacją połączoną ze zmniejszeniem zatrudnienia. Sytuacja taka utrzymuje się nadal, a więc ponowne zatrudnienie Andrzeja P. w tym urzędzie stało się obecnie niemożliwe. Minister z kolei podkreślił, że w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 2 grudnia 1994 r. o zmianie ustawy o pracownikach urzędów państwowych /Dz.U. nr 136 poz. 704/ brak jest podstaw prawnych do ponownego nawiązania z Andrzejem P. stosunku pracy na podstawie mianowania, a jego roszczenie ma charakter sprawy ze stosunku pracy i zgodnie z art. 1 i 2 Kpc właściwy do rozpatrzenia tej sprawy jest sąd powszechny /sąd pracy/.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Andrzej P. domagał się uchylenia powyższej decyzji i zarzucił, iż w świetle art. 45 ust. 2 ustawy o pracownikach urzędów państwowych przysługuje mu roszczenie o nawiązanie stosunku pracy w charakterze pracownika mianowanego.
Minister Edukacji Narodowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej odrzucenie, jako niedopuszczalnej, ponieważ po wejściu w życie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 2 grudnia 1994 r. o zmianie ustawy o pracownikach urzędów państwowych /Dz.U. nr 136 poz. 704/ z pracownikami urzędów państwowych nie nawiązuje się stosunku pracy na podstawie mianowania, lecz na podstawie umowy o pracę lub - jeżeli przepisy szczególne tak stanowią - na podstawie powołania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 45 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych /Dz.U. nr 31 poz. 214 ze zm./ osobie odwołanej z funkcji lub stanowiska określonych w ust. 1 tego artykułu, która przed powołaniem na tę funkcję lub stanowisko była urzędnikiem państwowym mianowanym, przysługuje prawo do mianowania na stanowisko równorzędne z zajmowanym przed powołaniem, jeżeli osoba ta spełnia warunki, o których mowa w art. 3 pkt 4 tej ustawy.
W sprawie jest niesporne, że skarżący został odwołany ze stanowiska wicekuratora oświaty w (...), a więc ze stanowiska, o jakim mowa w art. 45 ust. 1 ustawy o urzędnikach państwowych, przy czym przed powołaniem na to stanowisko był zatrudniony na podstawie mianowania na stanowisku dyrektora Wydziału Organizacyjnego. W tej sytuacji należy uznać, iż skarżącemu na mocy art. 45 ust. 2 omawianej ustawy o pracownikach urzędów państwowych przysługuje prawo do mianowania na stanowisko równorzędne z zajmowanym przed powołaniem.
Realizacja tego prawa nie została uzależniona od żadnych warunków po stronie pracodawcy, a w szczególności od praktycznych możliwości zatrudnienia, i dlatego zarzuty Kuratorium Oświaty w (...), iż w związku z przeprowadzoną reorganizacją, połączoną ze zmniejszeniem zatrudnienia, nie ma możliwości zatrudnienia skarżącego, są w sprawie bez znaczenia.
Należy przy tym zaznaczyć, że ilekroć ustawodawca uzależnia od możliwości pracodawcy prawo pracownika do ponownego nawiązania stosunku pracy, tylekroć daje temu wyraz. Na przykład w art. 53 par. 5 Kp użyto sformułowania, iż "zakład pracy powinien w miarę możliwości ponownie zatrudnić pracownika (...)". W tym wypadku obowiązek ponownego zatrudnienia pracownika został jednoznacznie uzależniony od możliwości pracodawcy. W art. 45 ust. 2 ustawy o pracownikach urzędów państwowych brak jest takiego ograniczenia.
Przepis art. 45 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych /Dz.U. nr 31 poz. 214 ze zm./, przewidujący prawo byłego urzędnika państwowego mianowanego do mianowania na stanowisko równorzędne z zajmowanym przed powołaniem, zachował moc obowiązującą także po wejściu w życie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 2 grudnia 1994 r. o zmianie ustawy o pracownikach urzędów państwowych /Dz.U. nr 136 poz. 704/. Wprawdzie zgodnie z tym ostatnim przepisem, począwszy od dnia wejścia w życie tej ustawy z pracownikami urzędów państwowych wymienionymi w art. 1 ustawy o pracownikach urzędów państwowych nie nawiązuje się stosunku pracy na podstawie mianowania, lecz cytowana ustawa z dnia 2 grudnia 1994 r. nie skreśliła art. 45 ust. 2 ustawy o urzędnikach państwowych, a zatem zachował on nadal moc obowiązującą. Przepis art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 2 grudnia 1994 r. pozostaje w ścisłej relacji z treścią art. 1 pkt 3 tej ustawy, którego mocą skreślono art. 4-6 ustawy o urzędnikach państwowych w poprzednim brzmieniu, przewidujące m.in. zatrudnienie urzędników państwowych zajmujących stanowiska kierownicze i samodzielne na podstawie mianowania. W konsekwencji przepis art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 2 grudnia 1994 r. w powiązaniu z art. 1 pkt 3 tej ustawy dotyczy praktycznie wyłączenia mianowania jako podstawy nawiązania na przyszłość nowego stosunku pracy.
Takim nowym stosunkiem na podstawie mianowania nie jest "mianowanie na stanowisko równorzędne z zajmowanym przed powołaniem", o jakim mowa w art. 45 ust. 2 omawianej ustawy z dnia 16 września 1982 r., skoro chodzi tutaj o osobę, która przed powołaniem na funkcję lub stanowisko, o jakim mowa w art. 45 ust. 1 ustawy, była już urzędnikiem państwowym mianowanym.
Ratio legis tego rozwiązania jest zagwarantowanie byłym mianowanym urzędnikom państwowym, którzy zostali odwołani z funkcji lub stanowiska, o jakich mowa w art. 45 ust. 1 ustawy, takiego statusu pracowniczego, jaki mieli przed powołaniem na to stanowisko.
Powyższa regulacja jest w swoim założeniu podobna do instytucji urlopu bezpłatnego, przysługującego pracownikowi w celu wykonywania pracy w innym zakładzie pracy /art. 174 par. 1 Kp/ czy też pełnienia funkcji z wyboru /art. 175 par. 1 Kp/, a przecież w okresie takiego urlopu pracownik nie traci statusu pracownika w dotychczasowym zakładzie pracy, z wyjątkiem prawa do wynagrodzenia i niektórych innych uprawnień, jeżeli takie ograniczenia przewidują przepisy szczególne /art. 174 par. 2 Kp/.
Podsumowując, należy stwierdzić niezależnie od przedstawionej wyżej wykładni celowościowej, że przepis art. 45 ust. 2 omawianej ustawy z dnia 16 września 1982 r. jest przepisem szczególnym w stosunku do unormowania zawartego w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 2 grudnia 1994 r. o zmianie ustawy o pracownikach urzędów państwowych, a jako taki ma pierwszeństwo w stosowaniu (...).
Z przytoczonych powodów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na mocy art. 207 par. 1 i 2 pkt 1 i 3 Kpa w związku z art. 68 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368/.