Uzasadnienie
Minister Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa decyzją ostateczną z dnia 20 lutego 1992 r., wydana na podstawie par. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 8 listopada 1991 r. w sprawie opłaty eksploatacyjnej za wydobywanie kopalin ze złóż /Dz.U. nr 105 poz. 455/, ustalił dla Kopalni Surowców Mineralnych w S. opłatę eksploatacyjną za grudzień 1991 r. w wysokości 10 924 000 zł za wydobycie kruszywa naturalnego ze złoża "S.K.". W uzasadnieniu decyzji podano że "opłata eksploatacyjna została wyliczona na podstawie nadesłanej informacji przed podmiot gospodarczy. Do wyliczenia przyjęto stawkę podstawową opłaty eksploatacyjnej za jednostkę t. wysokości 3 procent /par. 2 ust. 1 pkt 7/".
Od decyzji ostatecznej Kopalnie Surowców Mineralnych w S. złożyły skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzucając organowi naruszenie 2 ust. 2 pkt 2 cytowanego w decyzji rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 8 listopada 1991 r. i wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji "na koszt Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa". Strona skarżąca podnosi, że zaskarżona decyzją Minister zobowiązał ją do zapłacenia opłaty eksploatacyjnej za wydobywanie kopalin ze złóż /żwiru/ w grudniu 1991 r. w wysokości 10 924 000 zł, zawyżając tę opłatę o 7 287 300 zł.
Zgodnie bowiem z par. 2 ust. 1 pkt 7 i ust. 2 pkt 2 tego rozporządzenia stawka podstawowa opłaty eksploatacyjnej powinna być obliczona w wysokości 3 procent jednej trzeciej średniej ceny sprzedaży produktu finalnego i oplata powinna wynieść: 1/3 x 22 800 x 15 972,5 x 3 procent = 3 641700 zł. Jako dowód dołączono do skargi "Informację dot. wydobycia kopaliny ze złoża S.K." w grudniu 1991 r. Z informacji tej wynika, że w tym czasie z powyższego złoża wydobyto brutto 39 850 ton kruszywa naturalnego, którego średniej ceny sprzedaży nie podano /pkt 1 "informacji"/, surowca uszlachetnionego lub wzbogaconego nie było /pkt 2 "informacji"/, ilość produktu finalnego /w postaci żwirów wielofrakcyjnych i piasku/ wyniosła 15 972,5 tony, a średnia cena sprzedaży - 22 800 zł za 1 tonę /pkt 3 "informacji"/.
Minister Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa wniósł o oddalenie skargi. Podał przy tym, że opłata eksploatacyjna została obliczona zgodnie z art. 12 "ł" ust. 2 prawa górniczego w brzmieniu ustawy z dnia 9 marca 1991 r. o zmianie Prawa górniczego /Dz.U. nr 31 poz. 128/ i par. 2 ust. 1 pkt 7 cytowanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 8 listopada 1991 r. Proces technologiczny wydobywania kruszywa naturalnego, polegający na rozfrakcjonowaniu, powoduje uszlachetnienie i wzbogacenie surowca. Gdyby naliczono opłatę w sposób proponowany przez stronę skarżącą, byłoby to niezgodne z par. 2 ust. 1 pkt 7 tego rozporządzenia, który stanowi, że stawka podstawowej opłaty eksploatacyjnej wynosi 3 procent ceny sprzedaży surowca uszlachetnionego lub wzbogaconego.
Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym pełnomocnicy Ministra na pytanie Sądu oświadczyli, że do odpowiedzi na skargę nie załączono żadnych akt Ministerstwa, ponieważ poza zaskarżoną decyzją oraz "informacją", których kserokopie zostały przez stronę skarżącą dołączone do skargi i znajdują się w aktach sprawy, Ministerstwo innych materiałów nie ma, gdyż decyzja została wydana na podstawie tej informacji. Po okazaniu przez Sąd /nie uwierzytelnionych/ kserokopii zaskarżonej decyzji i informacji, strony zgodnie stwierdziły, że są to kserokopie oryginałów obu tych dokumentów, w pełni odpowiadające ich treści. Na kolejne pytanie Sądu pełnomocnicy Ministra podali, że nie wiedzą, czy sporny surowiec skalny /żwir wielofrakcyjny, piasek/ wymagał przed wprowadzeniem do obrotu rynkowego poddania procesowi przeróbczemu przez stronę skarżącą, a pełnomocnicy strony skarżącej oświadczyli, że "przedmiotowa wysokość opłaty dotyczy takiej kopaliny, która przed wprowadzeniem do obrotu rynkowego wymaga skomplikowanej obróbki według normy przewidzianej w Polskiej Normie" i obróbki tej dokonała strona skarżąca, która wydobyła umawiany surowiec skalny.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do obowiązujących przepisów podmiot gospodarczy wydobywający kopalinę obowiązany jest uiścić opłatę eksploatacyjną, przy czym podstawę ustalenia tej opłaty stanowi ilość kopaliny wydobytej ze złoża. Gdy wydobyta kopalina przed wprowadzeniem jej do obrotu rynkowego wymaga poddania procesowi przeróbczemu, podstawę taką stanowi ilość surowca uszlachetnionego lub wzbogaconego. Opłaty eksploatacyjne wymierza organ koncesyjny, a ich wysokość dla poszczególnych rodzajów kopalin oraz tryb ustalania określa w drodze rozporządzenia Rada Ministrów /art. 12 "ł" ust. 1, 2, 3 i 10 dekretu z dnia 6 maja 1953 r. - Prawo górnicze - Dz.U. 1978 nr 4 poz. 12 ze zm., w brzmieniu nadanym przez artykuł 1 pkt 5 ustawy z dnia 9 marca 1991 r. o zmianie Prawa górniczego - Dz.U. nr 31 poz. 128/.
Wydane na podstawie art. 12 "ł" ust. 10 prawa górniczego rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 8 listopada 1991 r. w sprawie opłaty eksploatacyjnej za wydobywanie kopalin ze złóż /Dz.U. nr 105 poz. 455/ stanowi, że opłatę eksploatacyjną ustala kwartalnie, w drodze decyzji, organ koncesyjny na podstawie informacji składanej przez podmiot gospodarczy wydobywający kopalinę ze złoża /par. 3 ust. 1 tego rozporządzenia/, przy czym stawka podstawowej opłaty eksploatacyjnej za jednostkę /tonę, m3/ wynosi - gdy chodzi u surowce skalne - 3 procent ceny sprzedaży wydobytej kopaliny ze złoża. Jeżeli kopalina przed wprowadzeniem do obrotu rynkowego wymaga poddania procesowi przeróbczemu - 3 procent ceny surowca uszlachetnionego lub wzbogaconego /par. 2 ust. 1 pkt 7/. Jeżeli wydobyta kopalina przed wprowadzeniem jej do obrotu rynkowego wymaga poddania procesowi przeróbczemu przez podmiot gospodarczy, który ją wydobył, cenę sprzedaży stanowi albo koszt kopaliny powiększony o stawkę zysku stosowaną przez podmiot gospodarczy, albo jedna trzecia część ceny sprzedaży produktu finalnego /par. 2 ust. 2/.
W świetle zatem obowiązujących przepisów prawa do prawidłowego ustalenia stawki podstawowej opłaty eksploatacyjnej dla danego rodzaju kopaliny konieczne jest zbadanie, czy kopalina ta wymaga - czy też nie wymaga - przed wprowadzeniem do obrotu rynkowego poddania jej procesowi przeróbczemu. W razie stwierdzenia, że przed wprowadzeniem do obrotu dana kopalina wymaga poddania procesowi przeróbczemu, niezbędne jest ustalenie, czy proces przeróbczy dokonywany jest przez ten podmiot gospodarczy, który ją wydobył, czy też przez inny podmiot.
Organ koncesyjny przed wydaniem zaskarżonej decyzji pozostawił powyższe kwestie całkowicie poza zakresem swoich rozważań i bez przeprowadzania postępowania wyjaśniającego ustalił stawkę opłaty eksploatacyjnej według par. 2 ust. 1 pkt 7 powyższego rozporządzenia. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Kopalnie Surowców Mineralnych w S. kwestionują zgodność z prawem zaskarżonej decyzji i twierdzą, że podstawą ustalenia opłaty eksploatacyjnej powinien być par. 2 ust. 1 pkt 7 w związku z ust. 2 pkt 2 tego rozporządzenia, ponieważ wydobyta przez nie kopalina /kruszywo naturalne/ przed wprowadzeniem do obrotu rynkowego wymagała poddania jej przez tę kopalnię procesowi przetwórczemu /co wynika z przedstawionej organowi koncesyjnemu "informacji"/, i dlatego też stawka opłaty powinna wynosić 3 procent jednej trzeciej ceny sprzedaży produktu finalnego /to jest żwirów wielofrakcyjnych i piasku/. Mimo to organ koncesyjny nie wyjaśnił w trybie art. 200 Kpa stawianych w skardze zarzutów, powtarzając zawarte w decyzji ostatecznej stwierdzenie, że stawka podstawowej opłaty eksploatacyjnej wynosi 3 procent ceny sprzedaży surowca uszlachetnionego lub wzbogaconego, a więc że podstawę do ustalenia tej opłaty stanowi wyłącznie par. 2 ust. 1 pkt 7 omawianego rozporządzenia. Co więcej, z oświadczenia pełnomocników Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa, złożonego na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, wynika, że ustalenia zawarte zarówno w zaskarżonej decyzji ostatecznej, jak i w odpowiedzi na skargę zostały poczynione bez zbadania tak podstawowej kwestii, jak ta, czy surowiec skalny, od którego ustalana jest oplata eksploatacyjna, wymaga przed wprowadzeniem do obrotu rynkowego poddania go procesowi przeróbczemu przez stronę skarżącą. Zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzenie, że opłata eksploatacyjna została wyliczona na podstawie nadesłanej przez stronę skarżącą "informacji", jest ogólnikowe i niczego nie wyjaśnia, albowiem z tej "informacji" strona skarżąca wyciąga wnioski diametralnie różne, do czego zresztą odpowiedź na skargę się nie ustosunkowuje.
Jak z powyższego wynika, ustalenia zawarte w zaskarżonej decyzji zostały poczynione bez wyjaśnienia sprawy, całkowicie dowolnie.
Przytoczone uchybienia stanowią naruszenia przepisów postępowania, w tym między innymi art. 7, 8, 75, art. 77 par. 1, art. 80 i 81 Kpa, mające istotny wpływ na wynik sprawy. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 207 par. 2 pkt 3 Kpa był zobligowany uchylić zaskarżoną decyzję. O kosztach postępowania orzeczono w myśl art. 208 Kpa, zasądzając od Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa na rzecz strony skarżącej kwotę 197 300 zł, obejmującą wpis sądowy od złożonej skargi w wysokości 97 300 zł oraz koszty zastępstwa prawnego w wysokości 100 000 zł, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.