Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) decyzją z dnia [...] kwietnia 2003 r. nr [...] na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) - powoływanej nadal jako ustawa o emeryturach i rentach, odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu wskazał, że świadczenie w drodze wyjątku może zostać przyznane w sytuacji gdy osoba, której renta ma być przyznana posiada udowodniony odpowiednio długi w stosunku do swojego wieku okres składkowy i nieskładkowy, a do ustawowego okresu ubezpieczenia, od którego zależy prawo do renty brakuje niewielki okres.
Z akt rentowych wynika, że okres zatrudnienia wyniósł lat 13, 9 miesięcy i 22 dni. W okresie aktywności zawodowej miały miejsce przerwy w zatrudnieniu w latach 1981-1983 i 1994-2000.
Organ przyjął, że w sprawie nie zostały stwierdzone szczególne okoliczności, które były przyczyną nienabycia uprawnień ustawowych do renty.
W dniu 14 maja 2003 r. z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zwróciła się żona Pana A. W. - H. W., która przedstawiła pełnomocnictwo do występowania przed ZUS.
Podniosła, że mąż stał się całkowicie niezdolny do pracy w trakcie trwania zatrudnienia. Wcześniej - mimo starań - pracy nie mógł zdobyć. Wyjaśniła, że w latach 1991-2000 na terenie miejsca ich zamieszkania znalezienie pracy legalnej było praktycznie niemożliwe. Dlatego brakuje udokumentowanych lat pracy i są przerwy w zatrudnieniu.
Prezes ZUS decyzją z dnia [...] czerwca 2003 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję poprzedzającą z dnia [...] kwietnia 2003 r. i w uzasadnieniu - poza argumentami przedstawionymi już w decyzji pierwszoinstancyjnej - podał, że z akt nie wynika aby nie było możliwe kontynuowanie zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności, zwłaszcza gdy uwzględni się fakt, że całkowita niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji została orzeczona dopiero od [...] lutego 2002 r.
Udokumentowany okres składkowy uznano za nieadekwatny do wieku wnioskodawcy tj. 40 lat. Podniesiono, że przepis art. 83 ustawy o emeryturach i rentach nie daje podstaw do przyznania świadczenia w drodze wyjątku w oderwaniu od przepracowania dostatecznie długiego okresu pracy, chociaż niewystarczającego dla uzyskania świadczeń na ogólnych zasadach, ponieważ renta z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku jest świadczeniem z ubezpieczenia społecznego powiązanym z odprowadzaniem składek na ubezpieczenie.
W skardze z dnia 22 lipca 2003 r. Pani H. W. - legitymując się pełnomocnictwem do występowania w imieniu męża - podniosła, że za szczególną okoliczność w tej sprawie należy uznać fakt, że całkowita niezdolność do pracy powstała w czasie pełnienia obowiązków służbowych. Organ nie brał pod uwagę, że przyczyną przerwy w zatrudnieniu w latach 1994 - 2000 było bezrobocie oraz trudna sytuacja w jakiej znaleźli się jako mieszkańcy byłego PGR - u.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi zwracając uwagę, że okresu sześcioletniej przerwy nie można usprawiedliwić tylko trudnościami w znalezieniu pracy. Podniesiono, że przerwy w pracy skarżący miał także przed rokiem 1991 r. Powstanie niezdolności do pracy w okresie trwania ubezpieczenia nie powoduje automatycznie prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stąd, właściwym do rozpoznania niniejszej sprawy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, bowiem na obszarze tego Sądu znajduje się siedziba Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - art. 13 § 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach stanowi, że ubezpieczonym oraz pozostającym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej wysokości odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.
Z przedstawionego unormowania prawnego wynika, że Prezes ZUS wydaje decyzję w sprawie świadczeń wyjątkowych w ramach uznania administracyjnego, kierując się występującymi w danej sprawie okolicznościami, na podstawie których stwierdza, czy zachodzi szczególny przypadek uzasadniający ewentualne przyznanie lub odmowę przyznania żądanego świadczenia. Okoliczność wydania decyzji uznaniowej nakłada na organ administracji publicznej szereg obowiązków procesowych.
Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczenia przyznawanego w drodze wyjątku jest - zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach - związany regułami postępowania administracyjnego, określającymi jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. Musi w szczególności przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 k.p.a.), a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Jest też zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania (art. 9 k.p.a.). Powinien również wyczerpująco zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie stosownie do wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a.
Odmawiając świadczenia w drodze wyjątku Prezes ZUS nie poparł swojego rozstrzygnięcia wyczerpującymi ustaleniami, jak również nie poddał szczegółowej analizie zebranych w sprawie materiałów dowodowych i nie ustosunkował się do całokształtu argumentacji skarżącego.
Podstawę uzasadnienia rozstrzygnięcia organu stanowi stwierdzenie, iż zgromadzony materiał w sprawie nie pozwala przyjąć, że zaistniały okoliczności niezależne od woli skarżącego, które uniemożliwiły nabycie prawa do renty. Podnoszono również nieadekwatność okresu zatrudnienia ubiegającego się o świadczenie do jego wieku.
Jak wynika z akt sprawy skarżący zamieszkuje na terenie zlikwidowanego PGR - u. Odległość do najbliższej miejscowości wynosi 30 km. Skarżący podnosił, że mimo trudności na rynku pracy był aktywny w jej poszukiwaniu. Gdy udało mu się zdobyć pracę w charakterze spawacza w odległym o 30 km T. nastąpiło jednak zdarzenie, które przerwało to zatrudnienie i spowodowało jego całkowitą niezdolność do pracy oraz samodzielnej egzystencji.
Zdaniem Sądu, Prezes ZUS nie wyjaśnił przedstawionych przez skarżącego okoliczności, które mogły obiektywnie uniemożliwić pozostawanie przez skarżącego w zatrudnieniu w latach 1994 - 2000. Zbadanie tych przyczyn może mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Gdyby bowiem okazało się, że skarżący nie podejmował pracy na skutek przyczyn zewnętrznych, od niego niezależnych należałoby je oceniać w kontekście okoliczności szczególnych, o których mowa w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach.
Brak ustaleń w tym zakresie istotnie wpływa na wadliwość postępowania w tej sprawie, także i z tego względu, że powołany przepis nie uzależnia prawa do świadczenia w drodze wyjątku od stażu ubezpieczeniowego. Ważne są przede wszystkim powody, dla których ubezpieczony nie mógł spełnić wymagań do przyznania renty na zasadach ogólnych.
Nie bez wpływu na tę ocenę będzie miał fakt, że skarżący podjął zatrudnienie 28 sierpnia 2000 r., które zostało przerwane nagłą i niespodziewaną chorobą powodującą całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji.
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł, jak w sentencji wyroku.