Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2003 r. utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] maja 2003 r. wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), którą odmówiono przyznania A. H. renty rodzinnej w drodze wyjątku z uwagi na niespełnienie warunków, o jakich mowa w tym przepisie.
W uzasadnieniu decyzji podano, iż mąż wnioskodawczyni legitymował się stosunkowo krótkim do wieku (40 lat) okresem zatrudnienia wynoszącym 15 lat, 5 miesięcy i 20 dni. Zaprzestał on wykonywania pracy [...] lutego 1997 r. i przez ponad 5 lat, do [...] listopada 2002 r., od kiedy to orzeczona została wobec niego całkowita niezdolność do pracy, nie podejmował zatrudnienia połączonego z opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne. Nie można więc przyjąć zdaniem Prezesa ZUS, że zmarły nie nabył uprawnień do renty na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia.
Z treści skargi A. H. wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, iż nie zgadza się ona z tą decyzją, jak też z poprzedzającą ją decyzją z dnia [...] maja 2003 r. Ponadto kwestionuje też decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddziału w O., Inspektoratu w D. z dnia [...] stycznia 2003 r. odmawiającą jej prawa do renty rodzinnej.
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, powołując się na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).
Stosownie do art. 13 § 1 powołanej ustawy, do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona, a zatem w niniejszej sprawie - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.
Skarga nie mogła być uwzględniona.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.). Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.
Świadczenie przewidziane w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb - ze względu na trudną sytuację wnioskodawcy.
Jest to świadczenie, które może być przyznane w razie nieznacznego tylko niedopełnienia warunków do uzyskania renty na ogólnych zasadach. Ponadto, z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalno-rentowej wynika, że przede wszystkim konieczne jest wykazanie, iż ubezpieczony, którego praca stanowiła źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do "normalnego" świadczenia ubezpieczeniowego na skutek szczególnych okoliczności.
W aktach sprawy brak jest dowodów mogących wskazywać, że mąż skarżącej i ojciec małoletnich D. i J. H. po ustaniu zasiłku dla bezrobotnych z dniem [...] lutego 1997 r. do powstania niezdolności do pracy - [...] listopada 2002 r., a zatem przez okres ponad 5 lat nie podejmował zatrudnienia skutkującego dłuższy staż ubezpieczeniowy z powodów zasługujących na potraktowanie ich jako szczególne. Nie można bowiem przyjąć, w świetle opinii lekarza orzecznika ZUS, która nie została skutecznie zakwestionowana, że nie mógł on kontynuować zatrudnienia z uwagi na stan zdrowia, także przed datą powstania całkowitej niezdolności do pracy - [...] listopada 2002 r.
Natomiast akcentowane przez skarżącą trudności w uzyskaniu pracy z uwagi na bezrobocie oraz podejmowanie z tego powodu przez męża prac dorywczych poza systemem ubezpieczenia społecznego nie mogą być uznane za okoliczność usprawiedliwiającą stwierdzony brak wymaganego stażu ubezpieczeniowego.
Zatrudnienie się bez ubezpieczenia nie jest traktowane w kategoriach przesłanki szczególnych okoliczności, o której mowa w art. 83 ust. 1 powołanej wyżej ustawy. W sferze ubezpieczeniowej ryzyko takiego postępowania ponosi sam zainteresowany, a po jego śmierci pozostali po nim członkowie rodziny.
Z przytoczonych powodów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Jeśli zaś chodzi o zawarte w skardze zarzuty skarżącej kierowane wobec organów Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rozpoznających wniosek z dnia 30 grudnia 2002 r. o przyznanie prawa do renty rodzinnej ustawowej, wyjaśnić należy, iż sąd administracyjny nie jest władny do ich badania w niniejszej sprawie. Mogły być one skutecznie podnoszone jedynie w odwołaniu od decyzji z dnia [...] stycznia 2003 r., które przysługiwało stronie do Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w E. i tylko ten Sąd był uprawniony do ich rozpatrzenia. Z możliwości odwołania skarżąca nie skorzystała, natomiast jej pismo z dnia 11 lutego 2003 r. zawierające "wniosek o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku" zasadnie zostało przekazane Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako organowi wyłącznie właściwemu do jego załatwienia. Podnoszony zaś zarzut przewlekłości w rozpatrywaniu wniosku mógłby podlegać ocenie jedynie w sprawie ze skargi na bezczynność organu.
Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).