Uzasadnienie
Decyzją z dnia 2 sierpnia 2000 r. (...) Minister Finansów na podstawie art. 104 Kpa w związku z art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 29 lipca 1992 r. o grach losowych i zakładach wzajemnych /Dz.U. 1998 nr 102 poz. 650 ze zm./ rozstrzygnął, że urządzony przez Zakłady Farmaceutyczne "P." SA w S.-G. konkurs pod nazwą (...) wyczerpuje ustawowe znamiona gry losowej - loterii fantowej.
W uzasadnieniu decyzji podano, że dnia 18 maja 2000 r. Minister Finansów, pismem (...), wszczął z urzędu postępowanie w sprawie rozstrzygnięcia czy urządzony przez Zakłady Farmaceutyczne "P." SA konkurs pod nazwą (...) jest grą losową określoną w art. 2 ustawy o grach losowych i zakładach wzajemnych.
Organizator promocji, Zakłady Farmaceutyczne "P." SA został zawiadomiony o wszczęciu postępowania i wezwany do przedstawienia regulaminu urządzonego konkursu oraz do złożenia wyjaśnień w przedmiotowej sprawie. W dniu 31 maja 2000 r. do Ministerstwa Finansów wpłynęło pismo Z. F. "P." SA zawierające regulamin promocji i stosowne wyjaśnienia.
Analiza zasad konkursu (...) wskazała, że wypełnia on ustawową definicję gry losowej - loterii fantowej.
Grami losowymi, stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy o grach losowych i zakładach wzajemnych, są gry o wygrane pieniężne lub rzeczowe, których wynik zależy od przypadku, a warunki określa regulamin. Zasadniczym elementem gry losowej jest zależność jej wyniku od przypadku, która decyduje o uznaniu danej gry za losową.
Według definicji określonej przepisami art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy o grach losowych i zakładach wzajemnych loteria fantowa jest grą losową, w której uczestniczy się poprzez nabycie losu lub innego dowodu udziału w grze, a podmiot urządzający loterię oferuje wyłącznie wygrane rzeczowe.
W przedmiotowym konkursie organizator oferował określone nagrody rzeczowe: wycieczki do Karlskrony oraz torby podróżne, żelazka, czajniki elektryczne, koszulki z nadrukiem "P.", combiwary, zestawy firmowe: ręcznik + kubek.
Podział nagród zależał od wyników losowania, a więc od przypadku. Szczegółowe warunki określał regulamin.
Funkcję losu jako dowodu udziału w przedmiotowej loterii spełniał kupon będący częścią ulotki konkursowej. Fakt iż nabycie kuponu było nieodpłatne nie pozbawiało go cech losu loterii fantowej, albowiem również nieodpłatne nabycie losu jest nabyciem w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 3 ww. ustawy.
Mając powyższe na uwadze Minister Finansów stwierdził, że warunki konkursu zorganizowanego przez Zakłady Farmaceutyczne "P." SA spełniają ustawowe wymogi określone w powołanym na wstępie artykule ustawy w zakresie uznania go za loterię fantową.
Zgodnie z art. 3 ustawy o grach losowych i zakładach wzajemnych urządzenie i prowadzenie działalności w zakresie gier losowych i zakładów wzajemnych dozwolone jest wyłącznie na zasadach określonych w ustawie.
Na podstawie art. 2 ust. 3 ww. ustawy Minister Finansów rozstrzyga w drodze decyzji czy gra lub zakład jest grą losową lub zakładem wzajemnym.
W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy na skutek wniosku Zakładów Farmaceutycznych "P." SA w S.-G. decyzją z dnia 4 października 2000 r. (...) Minister Finansów utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję stwierdzając, iż zgodnie z art. 7 Kpa na każdym etapie prowadzonego postępowania, Minister Finansów podjął wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Również zgodnie z art. 77 Kpa, w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy spółka zarzuciła przedmiotowej decyzji Ministra Finansów dokonanie błędnej wykładni art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy o grach losowych i zakładach wzajemnych, gdyż jej zdaniem, nabycie dowodu udziału w loterii fantowej jest nabyciem odpłatnym. Zdaniem spółki orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego pozwala rozwiać wątpliwości jakie mogą powstać z uwagi na okoliczność nieodpłatnego nabycia kuponów. W wielu wyrokach NSA stwierdzał, iż nieodpłatne nabycie kuponu jest nabyciem w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 3 ww. ustawy. Wspomniany przepis art. 2 ust. 1 pkt 3 stanowi ogólnie o uczestniczeniu w grze poprzez "nabycie losu lub innego dowodu udziału w grze". Takie stwierdzenie obejmuje zarówno odpłatne jak i nieodpłatne nabycie kuponu. Odpowiednie zapisy ustawy o grach losowych i zakładach wzajemnych i rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 31 stycznia 1997 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o grach losowych i zakładach wzajemnych /Dz.U. nr 12 poz. 68 ze zm./, odnosząc się do wartości wygranej w stosunku do ceny losu, przeznaczenia dochodu z loterii fantowej, a także liczby przeznaczonych do sprzedaży i cenie losów, stosuje się wyłącznie wobec podmiotów prowadzących działalność na podstawie udzielonego zezwolenia oraz zatwierdzonego regulaminu przez właściwy organ administracji.
Kolejnym zarzutem było stwierdzenie naruszenia przez organ wydający decyzję art. 107 par. 3 Kpa poprzez pominięcie w uzasadnieniu decyzji oceny okoliczności faktycznych mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Według Spółki powodem urządzenia konkursu był stwierdzony niewystarczający poziom wiedzy farmaceutów na temat leku. Kupon konkursowy, dostarczany nieodpłatnie farmaceutom zawierał pytania konkursowe, a właściwie początek zdania, które uczestnik musiał dokończyć, aby uczestniczyć w losowaniu nagród. Jednak uzupełnienie hasła na kuponie konkursowym przez uczestnika konkursu nie mogło zostać uznane za element wykluczający zależność wyniku gry od przypadku, gdyż ostateczne rozstrzygnięcie konkursu polegała na rozlosowaniu nagród wśród osób, które nadesłały wypełnione prawidłowo kupony. Cel, jaki stawiali sobie organizatorzy przedmiotowego konkursu - popularyzacja wiedzy o leku - nie wykluczał losowego charakteru urządzonego konkursu.
Zdaniem Ministra Finansów wobec faktu, iż w analizowanym konkursie spełniony został warunek zależności wyniku gry od przypadku, istnienia regulaminu oraz określonej ilości i wartości wygranych rzeczowych, a także zachodziła zależność pomiędzy nabyciem kuponu konkursowego, a udziałem w losowaniu nagród, należało uznać, że wypełnia on wszystkie przesłanki w zakresie uznania jej za grę losową - loterię fantową.
Art. 2 ustawy o grach losowych i zakładach wzajemnych wymienia enumeratywnie gry losowe, na prowadzenie których wymagane jest zezwolenie. W katalogu gier w punkcie 3 wymieniona jest gra losowa - loteria fantowa.
Zgodnie z art. 6 ust. 1 i 2 w. wym. ustawy urządzenie loterii fantowej wymaga każdorazowo zezwolenia wydanego przez Ministra Finansów.
Z tych względów Minister Finansów nie znalazł podstaw do zmiany swojej decyzji.
Decyzja ta stała się przedmiotem skargi Zakładów Farmaceutycznych "P." SA w S.-G. do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Zdaniem skarżącej zaskarżona decyzja narusza prawo - art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 lipca 1992 r. o grach losowych i zakładach wzajemnych poprzez przyjęcie, że dowód uczestnictwa w loterii fantowej może być nabyty także nieodpłatnie.
Według skarżącej wykładnia art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy utwierdza w przekonaniu, że nabycie losu /kuponu/ w loterii fantowej jest zawsze nabyciem odpłatnym. Ustawodawca używa bowiem tego samego zwrotu "nabycie" w odniesieniu do loterii fantowej i loterii promocyjnej. Zasadą poprawnej wykładni aktów normatywnych jest reguła, że tym samym zwrotem w ramach tego samego aktu nie nadaje się różnego znaczenia.
Uwzględniając tę regułę zdaniem skarżącej nie można zasadnie utrzymać, iż w przypadku loterii fantowej "nabycie" losu może być odpłatne i nieodpłatne i w przypadku loterii promocyjnej "nabycie" towaru, tylko odpłatne, zaś uczestnictwo w loterii nieodpłatne. Skarżąca odwołała się również do samej definicji gier losowych, wskazując, że gra losowa jest instytucją prawa cywilnego - umową.
W doktrynie określa się, że celem uczestnika gry jest rozrywka i chęć osiągnięcia zysku, a celem podmiotu urządzającego grę jest dążenie do uzyskania wpływów przewyższających koszty wygranych oraz organizacji i przeprowadzenia gry. Umowy gry mają odpłatny charakter, bowiem za los trzeba zapłacić odpowiednią kwotę.
Skarżąca ponownie podkreśliła, że zorganizowany konkurs miał na celu ugruntowanie wiedzy wśród farmaceutów o zastosowaniu leku. Ranigast 75 mg.
Uczestnictwo w konkursie nie wiązało się ani z wymogiem kupna towaru, ani kupna kuponu. Skarżąca poniosła koszty organizacji konkursu i nagród, nie uzyskując żadnego przychodu z tej działalności.
W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie.
Minister Finansów podtrzymał swoje stanowisko, że w ustalonym stanie faktycznym miała miejsce loteria fantowa, a fakt iż nabycie losu było nieodpłatne nie pozbawiało loterii cech gry losowej.
Minister Finansów powołał się m.in. na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 kwietnia 1998 r. II SA 231/98, w którym wyjaśniono, że nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia czy karta konkursowa lub inny dowód udziału w grze są odpłatne lub nieodpłatne.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zorganizowany przez stronę skarżącą konkurs (...), jak trafnie ocenił to Minister Finansów wyczerpuje wszystkie ustawowe znamiona gry losowej - loterii fantowej. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 lipca 1992 r. o grach losowych, zakładach wzajemnych i grach na automatach /t.j. Dz.U. 1998 nr 102 poz. 650 ze zm./ grami losowymi są gry o wygrane pieniężne lub rzeczowe, których wynik w szczególności zależy od przypadku, a warunki gry określa regulamin.
Jedną z gier losowych jest określona w pkt 3 powołanego przepisu loteria fantowa, w której uczestniczy się poprzez nabycie losu lub innego dowodu udziału w grze, a podmiot urządzający loterię oferuje wyłącznie wygrane rzeczowe.
Z powołanych przepisów wynika, że gra losowa wymaga spełnienia trzech warunków: nabycia losu lub innego dowodu udziału w grze, istnienia regulaminu oraz zależności wyniku od przypadku. Konkurs zorganizowany przez skarżące Zakłady Farmaceutyczne "P." SA w S.-G. spełniał wszystkie przedstawione wyżej warunki.
W przypadku tego konkursu dowód udziału w grze stanowił kupon zamieszczony w Gazecie Farmaceutycznej lub na mailingu, który po jego wypełnieniu zainteresowany udziałem w konkursie farmaceuta winien odesłać na adres skarżącej.
Szczegółowe zasady udziału w konkursie zostały zawarte w regulaminie, w którym określono m.in. ogólne warunki przeprowadzenia konkursu, czas jego trwania, warunki przystąpienia do konkursu oraz nagrody oraz terminy ich losowania Ponieważ zgodnie z regulaminem odesłany kupon brał udział w losowaniu nagród rzeczowych ostatecznie wynik całej gry zależał od przypadku.
W tak ustalonym stanie faktycznym wydana na podstawie art. 2 ust. 3 ustawy decyzja rozstrzygająca, że zorganizowany przez skarżącą konkurs (...) jest grą losową - loterią fantową wbrew zarzutom skargi nie narusza prawa materialnego.
Nie jest trafny również prezentowany w skardze pogląd jakoby bezpłatne nabycie losu lub innego dowodu udziału w grze, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 lipca 1992 r. o grach losowych, zakładach wzajemnych i grach na automatach, jakie miało miejsce w przypadku konkursu (...), pozbawiało konkurs charakteru gry losowej.
Analizując regulamin konkursu należy dojść do wniosku, że wbrew twierdzeniom skarżącej nabycie kuponu było odpłatne.
Chociaż w regulaminie konkursu w pkt 5d określono kupon jako bezpłatny pozostałe warunki przystąpienia do konkursu wskazują na odpłatny charakter nabycia.
Jak wynika z pkt 5 regulaminu warunkiem przystąpienia do konkursu było nie tylko prawidłowe wypełnienie i odesłanie kuponu, ale również wyeksponowanie produktu R., innymi słowy zareklamowanie go w aptece, przy czym reklama musiała znajdować się wśród produktów stosowanych na zgagę i nadkwaśność. Materiały reklamowe należało nabyć u przedstawicieli Zakładów Farmaceutycznych "P." SA, można je było również zamówić telefoniczne.
W świetle powyższego nie budzi wątpliwości fakt, że warunkiem udziału w konkursie był obowiązek zareklamowania towaru. Ta usługa w zamian za udział w konkursie stanowi o odpłatności nabycia kuponu.
W rozpoznawanej sprawie mamy do czynienia z umową wzajemną, w której obie strony zobowiązują się w taki sposób, że świadczenie jednej z nich ma być odpowiednikiem świadczenia drugiej /świadczenie wzajemne/ - art. 487 par. 2 Kc.
W stanie faktycznym sprawy oferując kupon konkursowy biorącym udział w losowaniu nagród rzeczowych, strona skarżąca zapewniała sobie bezpłatną reklamę produkowanego towaru, przy czym nabycie kuponu było możliwe tylko w sytuacji jednoczesnego zareklamowania produktu R. Świadczenie wzajemne w postaci reklamy produktu ma określoną wartość majątkową, co powoduje, iż nie można zgodzić się z poglądem skarżącej o nieodpłatnym uczestnictwie w konkursie.
Niezależnie od powyższego należy stwierdzić, że dla uznania danej gry za grę losową decydujące znaczenie ma spełnienie trzech wymienionych wcześniej elementów gry losowej. Nie ma natomiast znaczenia dla rozstrzygnięcia, czy los lub inny dowód udziału w grze są odpłatne lub nieodpłatne /tak m.in. w wyroku NSA z dnia 17 kwietnia 1998 r. w sprawie II SA 231/98/.
Z omawianych względów w zaskarżonej decyzji nie można dopatrzyć się naruszenia prawa i dlatego na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.