Uzasadnienie
"U. KFT", (...), Węgry, przedsiębiorca działający za pośrednictwem Agencji Celnej "M." Spółka z o.o. we W., wprowadził na polski obszar celny elektronarzędzia objęte dokumentem celnym SAD (...) z 14 maja 2001 r., a m.in. wkrętarko-wiertarki akumulatorowe /600 sztuk/ i szlifierki taśmowe /1.800 sztuk/.
W świetle kontroli dokonanej przez Urząd Celny w G. wyżej wymienione elektronarzędzia były opatrzone znakiem towarowym słownym "T.I.P. Werkzeuge" oraz znakiem graficznym w postaci dwóch stylizowanych prostokątów na czerwonym tle podobnym do znaków towarowych podlegających ochronie udzielonej na rzecz spółki T.I.P. "TIP" GmbH z siedzibą w Waibstadt, Niemcy /skarżąca spółka/.
Decyzją Urzędu Celnego z 17 maja 2001 r. (...) zatrzymano z urzędu wspomniane towary na okres 3 dni roboczych, celem umożliwienia osobie uprawnionej złożenia do Prezesa Głównego Urzędu Ceł, zwanego dalej "Prezesem GUC", wniosku o ochronę praw własności przemysłowej. Decyzja została wydana m.in. na podstawie art. 57 par. 2a ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny /Dz.U. nr 23 poz. 117 ze zm./ oraz par. 9 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 lutego 1999 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania organów celnych przy zatrzymywaniu towarów w wypadku podejrzenia naruszenia przepisów dotyczących ochrony własności intelektualnej, handlowej i przemysłowej /Dz.U. nr 16 poz. 141/.
W świetle art. 57 par. 2a kodeksu celnego "organ celny może z urzędu lub na wniosek osoby uprawnionej zatrzymać towary w wypadku podejrzenia naruszenia przepisów dotyczących ochrony własności intelektualnej. Osobą uprawnioną jest właściciel praw z zakresu własności intelektualnej lub osoba upoważniona do korzystania z tych praw". Natomiast zgodnie z par. 9 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 lutego 1999 r., jeżeli w wyniku kontroli celnej towarów organ celny podejmie uzasadnione podejrzenie, że są to towary podrabiane lub towary pirackie, zatrzymuje te towary na okres 3 dni roboczych w celu umożliwienia osobie uprawnionej złożenia wniosku do Prezesa GUC o ochronę praw własności intelektualnej, handlowej lub przemysłowej. W wypadku niezłożenia wniosku organ celny zwalnia zatrzymane towary.
Skarżąca spółka złożyła 22 maja 2001 r. do Prezesa Głównego Urzędu Ceł wniosek o ochronę praw własności intelektualnej, handlowej lub przemysłowej w odniesieniu do znaku towarowego "T.I.P. Werkzeuge". Do wniosku załączyła kopię postanowienia o zarejestrowaniu znaku "T.I.P. Werkzeuge" przez niemiecki Urząd Patentowy oraz kopię wypisu z rejestru spółki T.I.P. "TIP" GmbH.
Pismem z 23 maja 2001 r. (...) skarżąca spółka została wezwana do uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni poprzez nadesłanie m.in. dowodu /w oryginale lub uwierzytelnionej kopii/, potwierdzającego posiadanie praw własności intelektualnej, handlowej lub przemysłowej na terytorium Polski oraz tłumaczenia przysięgłego wypisu z rejestru spółki T.I.P. "TIP" GmbH. W piśmie zawarta była informacja, że niespełnienie tego wymagania spowoduje pozostawienie wniosku bez rozpatrzenia. W odpowiedzi na to pismo spółka przesłała 25 maja 2001 r.:
- - tłumaczenie przysięgłe wypisu z rejestru spółki T.I.P. "TIP" GmbH,
- - tłumaczenie przysięgłe postanowienia o ogłoszeniu zarejestrowania znaku "T.I.P. Werkzeuge" przez niemiecki Urząd Patentowy,
- - wypis z rejestru niemieckiego Urzędu Patentowego wraz z tłumaczeniem przysięgłym,
- - faktury wystawione przez T.I.P. "TIP" GmbH przedsiębiorcom działającym na terenie Polski wraz z tłumaczeniem przysięgłym,
- - oświadczenie rzecznika patentowego,
- - wniosek do Sądu Okręgowego w W. z 28 maja 2001 r. o zabezpieczenie roszczeń przed wszczęciem postępowania,
- - materiały informacyjne.
Ponadto 30 maja 2001 r. przesłała:
- - kopię podania o zarejestrowanie znaku "T.I.P. Werkzeuge" w Urzędzie Patentowym RP z 30 maja 2001 r. oraz
- - wezwanie do dobrowolnego zaprzestania naruszeń z 30 maja 2001 r. skierowane do spółki "FEI PTC Ltd" Sp. z o.o.
Ostateczną decyzją Prezesa GUC z 17 sierpnia 2001 r. (...) utrzymana została w mocy decyzja tego organu z 1 czerwca 2001 r. (...), którą pozostawiono bez rozpatrzenia wniosek o ochronę praw własności intelektualnej, handlowej lub przemysłowej. Decyzje te wydane zostały na podstawie art. 169 par. 1 i par. 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./ w związku z art. 262 kodeksu celnego oraz par. 2 ust. 3 pkt 2 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 lutego 1999 r. W świetle art. 169 par. 1 i par. 4 ordynacji podatkowej, jeżeli podanie nie spełnia wymagań określonych przepisami prawa, organ podatkowy wzywa wnoszącego podanie do usunięcia braków w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia podania bez rozpatrzenia, przy czym w sprawie pozostawienia podania bez rozpatrzenia organ podatkowy wydaje decyzję. Stosownie zaś do art. 262 kodeksu celnego do postępowania w sprawach celnych stosuje się odpowiednio przepisy działu IV ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, z uwzględnieniem zmian wynikających z przepisów prawa celnego.
Natomiast w świetle par. 2 ust. 3 pkt 2 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 lutego 1999 r. do wniosku o ochronę praw własności przemysłowej należy przedłożyć upoważnienie do występowania z wnioskiem o ochronę praw własności intelektualnej, handlowej lub przemysłowej, jeżeli wnioskodawca nie jest osobą uprawnioną.
Zdaniem Prezesa GUC wydanie pozytywnej decyzji w zakresie ochrony własności przemysłowej może wchodzić w grę jedynie wówczas, gdy towar podrabiany narusza prawo z rejestracji znaku towarowego. Powołano się w tym względzie na przepis par. 1 ust. 1 pkt 1 wspomnianego rozporządzenia. W świetle tego przepisu przez "towar podrabiany" rozumie się towary, łącznie z ich opakowaniem, oznaczone bez zezwolenia osoby uprawnionej znakiem towarowym, który jest identyczny z zarejestrowanym znakiem towarowym lub który nie może być odróżniony w swoim zasadniczym wyglądzie od takiego znaku towarowego.
W ocenie Prezesa GUC przepis ten stanowi wykonanie zobowiązań wynikających z przepisów załącznika 1C do Porozumienia ustanawiającego Światową Organizację Handlu /WTO/ - porozumienie TRIPS /Porozumienie w sprawie handlowych aspektów praw własności intelektualnej /Dz.U. 1996 nr 32 poz. 143 - załącznik/. W świetle art. 51 porozumienia TRIPS, jak podkreślono, dla celów tego porozumienia przez "towary oznaczone podrabianym znakiem towarowym" rozumie się towary, włącznie z opakowaniem, noszące bez upoważnienia znak towarowy, który jest identyczny ze znakiem towarowym ważnie zarejestrowanym dla takich towarów lub który nie może być odróżniony w swym zasadniczym wyglądzie od takiego znaku towarowego i który przez to narusza prawa właściciela znaku towarowego, o którym mowa, na podstawie prawa kraju importującego. Z uwagi na brak rejestracji w Polsce spornego znaku, skarżąca spółka może, zdaniem Prezesa GUC, dochodzić ochrony swych praw wyłącznie na drodze sądowej, nie zaś na podstawie przepisów kodeksu celnego.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z 1 czerwca 2001 r., zarzucając im naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie przepisów art. 1 pkt 2, art. 8, art. 9 pkt 1 oraz art. 10[1] konwencji paryskiej o ochronie własności przemysłowej, która w świetle art. art. 91 Konstytucji RP stanowi część krajowego porządku prawnego i ma bezpośrednie zastosowanie.
Zdaniem skarżącej spółki organy celne błędnie uznały, iż zatrzymanie towarów może być dokonane jedynie w przypadkach naruszenia praw przewidzianych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 2 lutego 1999 r., tj. praw wynikających z rejestracji znaku towarowego oraz praw autorskich i pokrewnych. Fakt, iż znak "T.I.P. Werkzeuge" nie został zarejestrowany w Urzędzie Patentowym RP nie powoduje bezpośrednio skutku w postaci braku ochrony na terenie Polski.
Skarżąca spółka podnosi, że zgodnie z art. 1 pkt 2 konwencji paryskiej, której Polska jest stroną, przedmiotem ochrony własności przemysłowej są patenty, wzory użytkowe, wzory przemysłowe, znaki towarowe, znaki usługowe, nazwa handlowa i oznaczenia pochodzenia lub nazwy pochodzenia. jak również zwalczanie nieuczciwej konkurencji; w taki też sposób należy rozumieć pojęcie własności przemysłowej na gruncie art. 57 kodeksu celnego, a akt normatywny niższej rangi, czyli rozporządzenie, nie może określać uprawnień w sposób węższy niż czyni to sama ustawa.
W świetle przedstawionych przez spółkę dokumentów nie ulega jej zdaniem wątpliwości, że służą jej prawa wynikające z własności przemysłowej. Znak "T.I.P. Werkzeuge" używany jest w Polsce od 1996 r. Używana jest także nazwa handlowa - T.I.P. "TIP" GmbH, której element wyróżniający "T.I.P." jest jednocześnie elementem wyróżniającym znaku towarowego "T.I.P. Werkzeuge". O używaniu znaku i nazwy handlowej świadczą faktury wystawione przez T.I.P. "TIP" GmbH przedsiębiorcom działającym na terenie Polski. Fakt używania znaku towarowego i nazwy handlowej powoduje, że podlegają one w Polsce ochronie na podstawie przepisów ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.
Sąd Okręgowy w W. wydał 13 czerwca 2001 r. postanowienie w przedmiocie zabezpieczenia roszczeń przysługujących skarżącej na terenie Polski z tytułu ochrony znaku towarowego "T.I.P. Werkzeuge" na podstawie przepisów ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.
W odpowiedzi na skargę Prezes GUC wniósł o jej oddalenie, przytaczając wcześniej podniesione argumenty.
Skarżąca spółka złożyła ustosunkowała się do odpowiedzi na skargę.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 21 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ Sąd ten jest powołany do badania legalności zaskarżonych decyzji, to jest ich zgodności z przepisami postępowania administracyjnego oraz przepisami prawa materialnego. W rozpatrywanej sprawie, badając zaskarżoną decyzję w tym zakresie, Sąd stwierdził naruszenie prawa.
Ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny /Dz.U. nr 23 poz. 117 ze zm./ w art. 57 par. 2a wprowadza ochronę własności przemysłowej za pomocą instrumentów prownocelnych. Zgodnie z tym przepisem organ celny może z urzędu lub na wniosek osoby uprawnionej zatrzymać towary w wypadku podejrzenia naruszenia przepisów dotyczących ochrony własności intelektualnej, handlowej i przemysłowej. Osobą uprawnioną w rozumieniu tego przepisu jest właściciel praw z zakresu własności intelektualnej, lub osoba upoważniona do korzystania z tych praw. W par. 3 przewidziana została delegacja dla Rady Ministrów do określenia, w drodze rozporządzenia, sposobu i trybu postępowania organów celnych przy zatrzymywaniu towarów w wypadku podejrzenia naruszenia przepisów dotyczących ochrony własności intelektualnej, handlowej i przemysłowej. Wykonując to upoważnienie Rada Ministrów wydała 26 lutego 1999 r. rozporządzenie w sprawie sposobu i trybu postępowania organów celnych przy zatrzymywaniu towarów w wypadku podejrzenia naruszenia przepisów dotyczących ochrony własności intelektualnej, handlowej i przemysłowej /Dz.U. nr 16 poz. 141/.
Na tle art. 57 par. 2a kodeksu celnego istotnego znaczenia nabiera kwestia, komu przysługuje przymiot strony w postępowaniu a w szczególności, czy stroną jest także osoba wprowadzająca lub wyprowadzająca z polskiego obszaru celnego towary naruszające własność przemysłową. W świetle art. 262 par. 1 kodeksu celnego do postępowania w sprawach celnych stosuje się przepisy działu IV ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./, z uwzględnieniem zmian wynikających z przepisów prawa celnego. Kwestię strony na gruncie ordynacji podatkowej normuje art. 130. Stosownie do tego przepisu stroną w postępowaniu podatkowym jest każdy, kto żąda czynności organu podatkowego, do kogo czynność organu podatkowego się odnosi lub czyjego interesu działanie organu podatkowego chociażby pośrednio dotyczy.
Zdaniem Sądu postępowanie administracyjne prowadzone przez Prezesa GUC na podstawie art. 57 par. 2a kodeksu celnego przynajmniej pośrednio odnosi się do przedsiębiorcy, który wprowadza na polski obszar celny towary, z naruszeniem praw własności przemysłowej, zatrzymane przez organ celny. Wspomniany przedsiębiorca ma interes prawny w takim postępowaniu, a zatem jest jego stroną w rozumieniu art. 130 ordynacji podatkowej w związku z art. 262 par. 1 kodeksu celnego. Mimo że organom celnym znany był przedsiębiorca wprowadzający na polski obszar celny towary oznaczone omawianymi znakami towarowymi, na co w szczególności wskazuje decyzja Urzędu Celnego w G. z 17 maja 2001 r. (...), postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją toczyło się bez udziału tego przedsiębiorcy, a więc z naruszeniem art. 130 ordynacji podatkowej w związku z art. 262 par. 1 kodeksu celnego.
Wymaga zaznaczenia, że kodeks celny przewiduje sytuacje, w których postępowanie administracyjne może się toczyć bez udziału strony, jednakże ma to miejsce, gdy strona jest nieznana. I tak stosownie do art. 265 par. 1 kodeksu celnego organ celny wszczyna postępowanie z urzędu w celu rozstrzygnięcia w drodze decyzji w sprawie sytuacji prawnej towaru przywożonego na polski obszar celny lub z niego wywożonego przez nieznaną osobę, bez konieczności ustanawiania dla niej kuratora lub przedstawiciela. W tym przypadku, stosownie do par. 2 cytowanego artykułu, decyzja wydawana jest w sprawie bez oznaczania strony.
Również, zgodnie z art. 267 kodeksu celnego, pisma skierowane do osób nieznanych z miejsca pobytu lub adresu oraz decyzję, o której mowa w art. 265, wywiesza się na okres 14 dni w urzędzie celnym, w którym prowadzone jest postępowanie. Pismo oraz decyzję uważa się za doręczone po upływie tego terminu. Z przepisów tych należy wnosić, że jeżeli organ celny jest w posiadaniu informacji o osobie wprowadzającej na polski obszar celny towary naruszające własność przemysłową, osoba ta jest stroną postępowania w sprawie dotyczącej ochrony własności przemysłowej, toczącej się w trybie art. 57 par. 2a kodeksu celnego.
Tym samym Prezes GUC obowiązany jest ją zawiadomić o wszczętym postępowaniu w celu zapewnienia możliwości obrony jej praw. Innymi słowy, jedynie w sytuacji, gdy nieznany jest przedsiębiorca wprowadzający na polski obszar celny towary naruszające własność przemysłową, postępowanie w trybie art. 57 par. 2a kodeksu celnego może się toczyć bez jego udziału. Sytuacja taka nie ma jednak miejsca w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy, ponieważ znany jest podmiot wprowadzający sporne towary na polskie terytorium. Już tylko z tego powodu uzasadnione jest uchylenie zaskarżonej decyzji jako wydanej w postępowaniu toczącym się bez udziału podmiotu, któremu przysługuje przymiot strony.
Niezależnie od tego Sąd nie podziela stanowiska zajętego przez Prezesa GUC, zgodnie z którym w trybie art. 57 par. 2a kodeksu celnego mogą być zatrzymane na granicy tylko towary oznaczone znakami towarowymi zarejestrowanymi, w trybie krajowym lub międzynarodowym, na rzecz wnioskodawcy. Takie stanowisko uznające za naruszenie praw własności intelektualnej tylko naruszenie prawa z rejestracji znaku towarowego, w oczywisty sposób zawęża zakres ochrony przewidzianej w art. 57 par. 2a kodeksu celnego. Pojęcie "własność intelektualna", co wymaga podkreślenia, jest szersze od pojęcia "własność przemysłowa"; własność przemysłowa zawiera się bowiem w gruncie rzeczy we własności intelektualnej. Podczas gdy dobrami podlegającymi ochronie w ramach własności przemysłowej są wynalazki, wzory użytkowe, wzory przemysłowe, znaki towarowe, oznaczenia geograficzne, a także zwalczanie nieuczciwej konkurencji, własność intelektualna obejmuje ponadto również prawa odnoszące się m.in. do utworów i wykonań artystów wykonawców.
Takie rozumienie "własności intelektualnej" i "własności przemysłowej" przyjęte zostało w art. 1 ust. 2 Konwencji paryskiej o ochronie własności przemysłowej z dnia 20 marca 1883 r. ze zm. /Dz.U. 1975 nr 9 poz. 51 - załącznik/ oraz w art. 2 pkt VIII Konwencji o ustanowieniu Światowej Organizacji Własności Intelektualnej z dnia 14 lipca 1967 r. /Dz.U. 1975 nr 9 poz. 49 - załącznik/. Zatem, skoro przepisy prawa krajowego nie definiują pojęcia "własność intelektualna", interpretacja przepisu art. 57 par. 2a kodeksu celnego w zakresie rozumienia "własności intelektualnej" powinna uwzględniać postanowienia umów międzynarodowych, których Polska jest stroną.
Nie można zgodzić się z Prezesem GUC, że rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 2 lutego 1999 r. stanowi przeszkodę dla domagania się przez wnioskodawcę, w ramach ochrony własności intelektualnej, zajęcia towarów, które są bezprawnie oznaczone niezarejestrowanymi znakami towarowymi, czy też innymi oznaczeniami odróżniającymi. Wprawdzie w par. 1 wspomnianego rozporządzenia jest mowa o zarejestrowanym znaku towarowym, jednakże żaden z przepisów rozporządzenia nie wyłącza możliwości zajęcia towarów, naruszających własność intelektualną, a w szczególności przez bezprawne oznaczenie ich niezarejestrowanymi znakami towarowymi, czy też innymi oznaczeniami odróżniającymi, podlegającymi ochronie na podstawie przepisów prawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. W tytule rozporządzenia i w większości przepisów /par. 2, par. 3, par. 10 i par. 11/ jest mowa o własności intelektualnej, handlowej i przemysłowej.
Zdefiniowanie w par. 1 rozporządzenia z 2 lutego 1999 r. towaru podrobionego, z odwołaniem się do zarejestrowanego znaku towarowego, nie może świadczyć o braku możliwość domagania się przez wnioskodawcę, w trybie przepisów prawa celnego, ochrony przed przejawami wprowadzania na polski obszar celny także towarów oznaczonych niezarejestrowanymi znakami towarowymi. Odmienne stanowisko prowadziłoby wprost do zakwestionowania konstytucyjności tego rozporządzenia, skoro w art. 57 par. 2a kodeksu celnego jest mowa o własności intelektualnej, zaś art. 57 par. 3 przewiduje delegację dla Rady Ministrów do określenia w drodze rozporządzenia, sposobu i trybu postępowania organów celnych przy zatrzymywaniu towarów w wypadku podejrzenia naruszenia przepisów dotyczących ochrony własności intelektualnej, a więc nie tylko naruszenia praw z rejestracji znaków towarowych.
Nie uzasadnia także stanowiska Prezesa GUC powołanie się na przepisy porozumienia TRIPS. Przepisy te bowiem wyznaczają jedynie minimalny zakres ochrony w dziedzinie własności intelektualnej. Zgodnie z art. 1 ust. 1 porozumienia TRIPS państwa członkowskie mogą, lecz nie są zobowiązane, wprowadzić w swoim prawie szerszą ochronę niż wymagana przez to porozumienie pod warunkiem, że taka ochrona nie będzie sprzeczna z postanowieniami porozumienia. Członkom pozostawia się też swobodę określenia właściwego sposobu wprowadzania w życie postanowień porozumienia do ich systemów prawnych i praktyki. Taką szerszą ochronę, niż wymagana przez porozumienie TRIPS, przewiduje powołany już art. 57 par. 2a kodeksu celnego. Przepis ten bowiem, chroniąc własność intelektualną, chroni też przed nieuczciwą konkurencją, a więc również przed naruszeniem prawa do znaku niezarejestrowanego i prawa do oznaczenia przedsiębiorstwa /por. art. 10 ust. 1 oraz art. 5 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji - Dz.U. nr 47 poz. 211/.
Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem art. 57 par. 2a kodeksu celnego i podlega uchyleniu na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 oraz art. 22 ust. 2 pkt 1 i 3 powołanej ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 55 ust. 1 powołanej ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.