Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 28 lipca 1995 r. Waldemar W. wystąpił do Zakładu Energetycznego - Rejon Energetyczny P. o podanie technicznych warunków przyłączenia urządzeń elektrycznych w miejscowości O. dla zasilenia dwóch domków jednorodzinnych /bliźniak/ przy ul. N. nr 10, w tym na potrzeby placu budowy tych domków.
W odpowiedzi na powyższy wniosek Rejon Energetyczny P. w piśmie z dnia 30 sierpnia 1995 r. l.dz.1834/95/RTD, przedstawiając warunki techniczne zasilania omawianego obiektu, podał, że własnym kosztem i staraniem wnioskodawcy mają być wykonane między innymi: drugi tor linii napowietrznej niskiego napięcia od stacji transformatorowej do drogi dojazdowej do działki oraz wymiana transformatora w stacji transformatorowej, z dobudowaniem pola odpływu, obwodu odejściowego oraz przepięcia na drugi tor linii niskiego napięcia dotychczasowej linii niskiego napięcia na drodze dojazdowej do działki. Załączone zostały projekty umów o przyłączenie do wspólnej sieci urządzeń elektroenergetycznych: jedna dotycząca zasilania placu budowy, w której zamieszczono zapis o nieodpłatnym przekazaniu przez odbiorcę do majątku Z.E.W.-T. S.A. wybudowanych przez niego urządzeń elektroenergetycznych, a druga dotycząca zasilania budynku mieszkalnego bliźniaczego, w której zamieszczono zapis, że odbiorca zatrzymuje wybudowane urządzenia elektroenergetyczne we własnym majątku i we własnej eksploatacji. W projektach obydwu umów zawarto postanowienie, że podane techniczne warunki przyłączenia stanowią integralną część umowy.
Waldemar W., uznawszy powyższe pismo za decyzję, złożył odwołanie do Zakładu Energetycznego W.-T. S.A., wnosząc o uchylenie warunków zobowiązujących go do wykonania własnym kosztem i staraniem urządzeń określonych w pkt 1 i 12 tego pisma, wyżej wymienionych. Zarzucił brak podstaw prawnych do obciążenia przyszłych odbiorców energii kosztami budowy urządzeń energetycznych oraz do nieodpłatnego przejęcia tych urządzeń na własność zakładu energetycznego /skarżący powołał się na uchwałę Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 grudnia 1991 r. W.4/91/. Zarzucił także, iż nałożenie na odbiorcę obowiązku całkowitego sfinansowania takiej inwestycji, przynoszącej zakładowi energetycznemu nieuzasadnione korzyści w postaci bezpłatnego przejęcia na własność tych urządzeń w celu ich eksploatacji, jest praktyką monopolistyczną, pozostającą w sprzeczności z ustawą z dnia 24 lutego 1990 r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym /powołał się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 czerwca 1993 r. I CRN 72/93/.
W odpowiedzi na odwołanie Zakład Energetyczny W.-T. S.A. w piśmie z dnia 2 listopada 1995 r. wyjaśnił, że zgodnie z zarządzeniem Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 24 sierpnia 1964 r. w sprawie zasad przyłączania do wspólnej sieci (...) /M.P. nr 62 poz. 286/ odbiorca jest zobowiązany do wykonania własnym kosztem niezbędnego zakresu robót umożliwiających pobór mocy, natomiast przekazanie wykonanych przez odbiorcę urządzeń zakładowi energetycznemu jest propozycją, której niezaakceptowanie przez odwołującego się spowoduje podanie innych technicznych warunków zasilania, wedle których urządzenia po wybudowaniu przez niego własnym kosztem pozostaną w jego majątku i w jego eksploatacji.
Na powyższe pismo Waldemar W., uznawszy je za decyzję, wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego; w skardze ponowił wnioski i zarzuty, jakie zawarł w omówionym wyżej odwołaniu od pisma Rejonu Energetycznego w P. W odpowiedzi na skargę Zakład Energetyczny W.-T. S.A. wniósł o odrzucenie skargi, stwierdzając, że podane skarżącemu techniczne warunki zasilania nie są decyzją administracyjną. Podstawę dostarczania energii elektrycznej odbiorcom, których obiekty mają być zasilane ze wspólnej sieci elektroenergetycznej, stanowi zarządzenie Ministra Energetyki i Energii Atomowej z dnia 3 maja 1978 r. w sprawie warunków dostarczania energii elektrycznej /M.P. nr 16 poz. 55/ oraz kodeks cywilny. Podanie zaskarżonych warunków znajduje podstawę prawną w przepisach zarządzenia Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 24 sierpnia 1964 r. w sprawie zasad przyłączania do wspólnej sieci (...) /M.P. nr 62 poz. 286/, a w szczególności w przepisach jego par. 6 i 7. Zagadnienie niepłatnego przekazania wybudowanych urządzeń elektroenergetycznych należy do materii prawa cywilnego, dotyczy cywilnoprawnej umowy dostawy i do rozstrzygania tych spraw właściwa jest droga procesu cywilnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zagadnienia dotyczące przyłączania urządzeń i instalacji energetycznych do wspólnej sieci, warunków technicznych i trybu tego przyłączania oraz dostarczania i odbioru energii ze wspólnej sieci są regulowane przez ustawę z dnia 6 kwietnia 1984 r. o gospodarce energetycznej /Dz.U. nr 21 poz. 96 ze zm./. Przepis art. 18 ust. 1 tej ustawy stanowi, że przyłączenie do wspólnej sieci następuje na zasadach określonych w tej ustawie. Z ust. 2 tego artykułu wynika, że techniczne warunki przyłączenia do wspólnej sieci są ustalane przez jednostkę zarządzającą wspólną siecią, a według art. 24 dostarczanie i odbiór energii za pośrednictwem wspólnej sieci następuje na podstawie umowy zawartej w ramach ogólnych warunków umów określonych przez właściwego ministra, której zawarcie jest uzależnione od spełnienia przez odbiorcę ustalonych warunków przyłączenia do wspólnej sieci i od technicznych warunków dostawy energii. W art. 28 ustawy natomiast zawarte jest upoważnienie dla ministra sprawującego nadzór nad wspólną siecią do wydania przepisów w sprawie warunków technicznych i trybu przyłączania urządzeń i instalacji do tej sieci.
Z powyższych unormowań wynika, że sprawy dostarczania energii elektrycznej za pośrednictwem wspólnej sieci są sprawami cywilnymi w rozumieniu art. 1 kodeksu postępowania cywilnego. Wynika z nich również, że spełnienie przez odbiorcę technicznych warunków przyłączenia urządzeń do wspólnej sieci, ustalonych przez zakład energetyczny, jest jednym z istotnych elementów umowy cywilnoprawnej, o jakiej mowa w art. 24 cytowanej ustawy o gospodarce energetycznej, to jest umowy o dostarczanie energii elektrycznej za pośrednictwem wspólnej sieci.
Ustawa o gospodarce energetycznej nie zawiera unormowań dotyczących kwestii ponoszenia i rozliczania kosztów wykonania przez odbiorcę urządzeń i instalacji energetycznych i przyłączenia ich do wspólnej sieci znajdującej się w zarządzie zakładu energetycznego oraz kwestii własności tych urządzeń i instalacji. Skoro jednak zagadnienia dostarczania energii elektrycznej za pośrednictwem wspólnej sieci mają charakter cywilnoprawny, to również powyższe kwestie własności urządzeń oraz kosztów ich wykonania są sprawami cywilnymi.
Zawarte w art. 28 ustawy energetycznej upoważnienie dla ministra sprawującego nadzór nad wspólną siecią do wydania przepisów w sprawie warunków technicznych i trybu przyłączania urządzeń i instalacji do tej sieci nie zostało wykonane do dnia określenia tych warunków dla inwestycji skarżącego w niniejszej sprawie. Stosownie więc do art. 45 ust. 2 tej ustawy w powyższym przedmiocie, to jest w sprawie warunków technicznych i trybu przyłączania urządzeń i instalacji energetycznych do wspólnej sieci, miało zastosowanie zarządzenie Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 24 sierpnia 1964 r. w sprawie zasad przyłączania do wspólnej sieci urządzeń do wytwarzania, przetwarzania, przesyłania, rozdzielania i odbioru energii elektrycznej i cieplnej oraz paliw gazowych /M.P. nr 62 poz. 286/, jednakże tylko w takim zakresie, w jakim przepisy tego zarządzenia nie pozostają w sprzeczności z przepisami obowiązującej ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o gospodarce energetycznej. Według par. 15 ust. 2 tego zarządzenia jednostka zarządzająca wspólną siecią może uzależnić określenie warunków przyłączenia od zobowiązania się odbiorcy do wybudowania odcinka sieci lub przyłącza jego własnym kosztem i staraniem, natomiast według par. 18 ust. 1 urządzenia przyłącza i odcinki sieci, bez względu na to, czyim kosztem zostały wykonane, stanowią własność państwa i przechodzą w zarząd i użytkowanie zarządzającego wspólną siecią. Przepisy te jednak nie tylko wykraczają poza granice upoważnienia zawartego w art. 28 ustawy o gospodarce energetycznej, lecz także są sprzeczne z innymi powołanymi wyżej przepisami tej ustawy. Skoro bowiem kwestie, o których mowa w par. 15 ust. 2 i w 18 ust. 1 zarządzenia, dotyczą stosunków umownych - cywilnoprawnych i są sprawami cywilnymi, a żaden przepis ustawy ani nie upoważnia do jednostronnego regulowania tych zagadnień przez organ administracji publicznej, ani nie przekazuje tych spraw do rozstrzygania w drodze decyzji administracyjnej, to przepisy par. 15 ust. 2 i par. 18 ust. 1 powołanego zarządzenia nie są przepisami powszechnie obowiązującymi i nie mogą stanowić podstawy prawnej do wydawania w przedmiocie, którego dotyczą, jednostronnych aktów władczych lub innych czynności administracyjnych o charakterze władczym.
Zagadnienie mocy prawnej powyższych przepisów powołanego zarządzenia było przedmiotem uchwały Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 grudnia 1991 r. W.4/91 /OTK 1991 poz. 22/, zawierającej powszechnie obowiązującą wykładnię art. 45 ust. 2 cytowanej ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o gospodarce energetycznej. Trybunał Konstytucyjny uznał, że artykuł ten nie stanowi podstawy prawnej do stosowania par. 18 ust. 1 omawianego zarządzenia oraz że moc utracił także par. 15 ust. 2 tego zarządzenia i stosunki między zakładami energetycznymi zarządzającymi wspólną siecią a odbiorcami energii, na których koszt zostały wykonane urządzenia przyłącza i odcinki sieci, w zakresie własności przyłączonych urządzeń i rozliczenia poniesionych kosztów podlegają ocenie na podstawie przepisów kodeksu cywilnego.
Skład orzekający Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie stanowisko to w pełni podziela z przyczyn wyżej omówionych.
Z powyższych względów sprawy ponoszenia kosztów wykonania przez odbiorcę urządzeń i instalacji energetycznych i przyłączenia ich do wspólnej sieci znajdującej się w zarządzie zakładu energetycznego oraz dotyczące własności tych urządzeń i instalacji nie są sprawami z zakresu administracji publicznej w rozumieniu art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.
W konsekwencji na ustalenia zakładu energetycznego dotyczące tych zagadnień nie przysługuje skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
W tym stanie rzeczy skarga w niniejszej sprawie jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu na podstawie art. 27 ust. 2 i art. 53 ust. 3 powołanej ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.