Uzasadnienie
R. L., urodzony w 1953 r., w 1976 r ukończył studia na Wydziale Prawa i Administracji, a we wrześniu 1979 r. po odbyciu aplikacji sądowej zdał egzamin sędziowski.
W latach 1981 r. do 1990 r. skarżący pracował w prokuraturze Rejonowej (...), gdzie był zatrudniony na stanowiskach: asesora, podprokuratora, wiceprokuratora i prokuratora.
W lutym 1991 r. R. L. został wpisany na listę radców prawnych.
Natomiast 4 listopada 1992 r. wystąpił o wpisanie go na listę adwokatów Izby Adwokackiej w K. z zaniechaniem wyznaczania mu siedziby wykonywania zawodu, gdyż nadal zamierza pracować w charakterze radcy prawnego.
Okręgowa Rada Adwokacka w K. uchwałą z 10 marca 1995 r. odmówiła wpisu skarżącego na listę adwokatów Izby (...).
Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej uchwałą z 25 kwietnia 1995 r. utrzymało w mocy powyższą uchwałę, podzielając wyrażone w niej stanowisko, że skoro rozmowa przeprowadzana ze skarżącym wykazała, że nie ma on niezbędnych wiadomości z zakresu prawa o adwokaturze oraz zasad godności i etyki zawodu, to nie daje on wymaganej art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze rękojmi prawidłowego wykonania zawodu adwokata.
Minister sprawiedliwości decyzją z 1.06.1995 r. (...) uchylił powyższe uchwały, uznając, że zostały one wydane bez wyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności oraz z naruszeniem art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze, polegającym na błędnym przyjęciu, iż negatywny wynik przeprowadzonej z zainteresowanym rozmowy kwalifikacyjnej może świadczyć o tym, że nie daje on rękojmi prawidłowego wykonania zawodu adwokata.
Okręgowa Rada Adwokacka w K. po ponownym rozpoznaniu sprawy uchwałą z 23 czerwca 1995 r. po raz kolejny odmówiła uwzględnienia wniosku R. L. W motywach tej uchwały stwierdzono przede wszystkim, że pojęcie "rękojmi co do prawidłowego wykonywania zawodu adwokata" nie powinno być interpretowane w sposób oczywiście zawężający i nie może obejmować jedynie kwestii dotyczących cech charakteru i dotychczasowego zachowania się osoby pragnącej zostać adwokatem. Organy samorządowe władne są nie tylko badać, ale również analizować, czy osoba ubiegająca się o wpis posiada też podstawowe wiadomości świadczące o przydatności wnioskodawcy do wykonywania zawodu, ze szczególnym uwzględnieniem znajomości prawa o adwokaturze oraz zasad godności i etyki zawodu adwokata.
Rozmowa przeprowadzona 24 lutego 1995 r. z R. L. przez Komisję Okręgowej Rady Adwokackiej w K. nie była jakąkolwiek czynnością dowolną, ale przeprowadzona została w oparciu o par. 9 uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w W. z 6 grudnia 1984 r. Dlatego też stwierdzony /i to kolegialnie/ negatywny wynik rozmowy kwalifikacyjnej nie może być kwestionowany.
Od powyższej uchwały odwołał się R. L., podnosząc, że sprawdzanie wiadomości zawodowych kandydata do zawodu adwokata może odbywać się jedynie w formie egzaminu. Długoletnia praca na stanowisku prokuratora, czy radcy prawnego eliminuje możliwość egzaminowania osób wykonujących te zawody. Dlatego trudno zgodzić się z poglądem, że w ramach oceny, czy kandydat daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu, korporacja ma prawo badać wiadomości zawodowe zainteresowanego, zwłaszcza gdy to sprawdzenie ma ograniczać się tylko i wyłącznie do ustalenia znajomości treści uchwał naczelnej Rady Adwokackiej.
Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej uchwałą z 23 sierpnia 1995 r. pozostawiło powyższe odwołanie bez rozpoznania. W motywach tej uchwały podano, że kandydat ubiegający się o wpis na listę adwokatów powinien uprzednio zapoznać się z zasadami obowiązującymi przy wykonywaniu zawodu adwokata oraz zasadami godności i etyki zawodowej. Zainteresowany nie czyniąc tego, wykazał takie cechy charakteru które organ I instancji prawidłowo ocenił, że nie dają rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata. Rozmowa kwalifikacyjna przeprowadzona w trybie uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z 6 grudnia 1984 r. nie stanowi - jak to sugeruje zainteresowany - egzaminu, lecz jest jedynie rozeznaniem, czy kandydat w sposób odpowiedzialny podchodzi do wykonywania nowego zawodu, specyficznego wśród innych zawodów prawniczych i czy w związku z tym będzie on dawał rękojmię należytego jego wykonania. Ocena rękojmi kandydata do zawodu adwokata z mocy art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze należy nie tylko do uprawnień, ale i obowiązków samorządu adwokackiego.
Minister Sprawiedliwości, działając w trybie art. 138 par. 1 pkt 2 Kpa, w związku z art. 47 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze /Dz.U. nr 16 poz. 124 ze zm./ uchylił uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z 23 sierpnia 1995 r. i poprzedzającą ją uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w K. z 23 czerwca 1995 r. oraz zarządził wpis R. L. na listę adwokatów Izby (...) bez wyznaczania mu siedziby wykonywania zawodu.
W motywach tej decyzji Minister Sprawiedliwości stwierdził, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ukształtowany jest pogląd, że "rękojmia" w rozumieniu art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze to cechy wartościujące daną osobę w sferze etyczno-moralnej. Powyższy przepis nie uprawnia organów samorządu adwokackiego do rozciągania omawianego pojęcia na inne, nie wymienione w nim elementy. W szczególności brak jest podstaw prawnych do poddania osób wymienionych w art. 66 ustawy egzaminowi kwalifikacyjnemu dotyczącemu ich wiedzy z zakresu prawa o adwokaturze oraz zasad etyki i godności zawodu. Dlatego też wynik takiego egzaminu kandydata na adwokata nie może mieć wpływu na rozstrzygnięcie wniosku o wpis na listę adwokatów.
Znajdujące się w aktach opinie i rekomendacje wskazują, że R. L., będąc prokuratorem a następnie radcą prawnym dał się poznać jako doświadczony prawnik, posiadający pogłębioną wiedzę i wysoką sprawność wykonywania zawodu prawniczego. Również w życiu codziennym jest on człowiekiem koleżeńskim, o prawym charakterze, szanującym odmienne poglądy oraz godność innych ludzi. Uznać zatem należało, że zarówno cechy charakteru, jak i moralno-etyczna postawa zainteresowanego nie budzą zastrzeżeń. Spełnia on też formalne przesłanki z art. 66 pkt 3 Prawa o adwokaturze do uzyskania tzw. wpisu obligatoryjnego. Zainteresowany nie wykonuje zawodu prokuratora od 1990 r., upłynął więc okres karencji z art. 76 Prawa o adwokaturze. Brak jest zatem przeszkód do wpisania R. L. na listę adwokatów Izby (...) bez wyznaczenia - zgodnie z jego wnioskiem - siedziby wykonywania zawodu.
Decyzję Ministra Sprawiedliwości zaskarżyła do Naczelnego Sądu Administracyjnego Okręgowa Rada Adwokacka w K. W skardze strona skarżąca stwierdziła, że nieskazitelność charakteru jak również dotychczasowe nienaganne postępowanie kandydata nie mogą przesądzać o rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Organy samorządu adwokackiego - wbrew odmiennemu poglądowi wyrażonemu w zaskarżonej decyzji - mają i powinny mieć uprawnienia do swobodnej oceny przydatności danej osoby do wykonywania zawodu adwokata. Takiemu zaś celowi służą rozmowy kwalifikacyjne przeprowadzane w oparciu o par. 9 cyt. uchwały z 6 grudnia 1994 r. W tej sytuacji, skoro przeprowadzenie rozmowy z R. L. było prawidłowe, a jej wynik był negatywny, to istniały pełne i obiektywne przesłanki do przyjęcia, że wymieniony w zakresie znajomości wielu kwestii i zagadnień nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu.
W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko, że o istnieniu lub braku rękojmi z art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze decyduje wyłącznie nieskazitelny charakter oraz dotychczasowe zachowanie wnioskodawcy a ponadto że przepisy cyt. ustawy nie upoważniają organów samorządu adwokackiego do poddawania osób wymienionych w art. 66 sui generis egzaminowi kwalifikacyjnemu, dotyczącemu jego wiedzy prawniczej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Odmowę wpisu R. L. na listę adwokatów organy samorządu adwokackiego oparły na zarzucie, że nie daje on rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Wniosek taki sformułowano wyłącznie w oparciu o negatywny wynik przeprowadzonej z zainteresowanym rozmowy, której treścią było sprawdzenie - na podstawie zadawanych pytań - znajomości przepisów o adwokaturze.
Minister Sprawiedliwości słusznie stanowisko takie zakwestionował.
Powołany w decyzjach organów samorządu adwokackiego art. 65 pkt 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze /Dz.U. nr 16 poz. 124 ze zm./ uzasadnia odmowę i wpisu na listę adwokatów tylko takiej osoby, która nie jest nieskazitelnego charakteru i która - sądząc z jej dotychczasowego zachowania - nie daje rękojmi co do prawidłowego wykonywania zawodu.
Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie w swym orzecznictwie akcentował, że powyższy przepis pozwala na wyciąganie wniosków co do omawianej rękojmi wyłącznie na podstawie dotychczasowego zachowania się wnioskodawcy, a zatem tylko w oparciu o cechy wartościujące kandydata w sferze moralno-etycznej.
Art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze nie daje natomiast żadnych podstaw do sprawdzania znajomości prawa przez osobę ubiegającą się o wpis na listę adwokatów. O znajomości prawa i umiejętności jego stosowania świadczy bowiem dyplom ukończenia wyższych studiów i złożony egzamin adwokacki bądź posiadanie określonych tytułów naukowych nauk prawnych albo zajmowanie - przez określony czas - stanowisk wymienionych w art. 66 ustawy.
Powyższy przepis nie pozwala również na wyciąganie ze stopnia znajomości prawa wniosków w zakresie rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu.
Słuszne jest zatem stanowisko Ministra Sprawiedliwości wyrażone w zaskarżonej decyzji, iż praktyka samorządu adwokackiego poddawania osób wymienionych w art. 66 Prawa o adwokaturze sui generis egzaminowi kwalifikacyjnemu, choćby dotyczyło ono tylko znajomości przepisów dotyczących funkcjonowania adwokatury, jest nielegalna i dlatego wynik takiego egzaminu nie może uzasadniać odmowy dokonania wpisu na listę adwokacką.
W tej sytuacji, skoro organu samorządu adwokackiego nie podniosły żadnych zastrzeżeń co do nieskazitelności charakteru R.L. i nie wskazały na żadne takie jego dotychczasowe zachowanie się, które zasadnie nie pozwalałoby zakładać, że nie będzie on prawidłowo wykonywał zawodu adwokata, to zaskarżonej decyzji nie można uznać za naruszającą przepisy prawa, w szczególności art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze.
Dlatego też na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzeczono jak w sentencji wyroku.