Uzasadnienie
Społeczna Komisja Rewindykacyjna orzeczeniem z dnia [...] maja 2003r. nr [...] oddaliła wniosek Międzyzakładowej Organizacji Związkowej NSZZ "Solidarność" przy [...] z siedzibą w S. w przedmiocie zwrotu utraconego majątku w związku z wprowadzeniem stanu wojennego.
W uzasadnieniu, jako podstawę takiego rozstrzygnięcia, Komisja wskazała na art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 25 października 1990r. o zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w wyniku wprowadzenia stanu wojennego (Dz. U. z 1991r. Nr 4, poz. 17 z późn. zm.), zgodnie z którym waloryzacji podlega jedynie kwota, która w dniu [...] grudnia 1981r. znajdowała się na rachunku bankowym.
Społeczna Komisja Rewindykacyjna stwierdziła, że w dniu [...] grudnia 1981r. Komisja Zakładowa "Solidarność" w S. posiadała na rachunku bankowym kwotę 103.945 zł (po denominacji złotego 10,39 zł) i w gotówce w kasie kwotę 459.290 zł (po denominacji 45,92 zł). Swoje ustalenia w tym zakresie oparła na treści protokołu z dnia [...] stycznia 1982r., wedle którego kwota 45,92 zł była kwotą gotówkową w kasie.
Cały majątek Komisji Zakładowej NSZZ "Solidarność" został przekazany w 1983r. Związkowi Zawodowemu Pracowników.
W dniu [...] lipca 1992r. Społeczna Komisja Rewindykacyjna wydała orzeczenie, w którym zobowiązała NSZZ Pracowników do zwrotu kwoty 7.844,20 zł na rzecz Komisji Zakładowej NSZZ "Solidarność" (Międzyzakładowej Organizacji Związkowej NSZZ "Solidarność" w S.). Społeczna Komisja Rewindykacyjna zobowiązując do zwrotu tejże kwoty uznała, że NSZZ Pracowników przejął majątek w wysokości 56,27 zł i po jego waloryzacji współczynnikiem płacowym wynoszącym 139,38 (56,27 zł x 139,38 = 7.844,20 zł) orzekła o jego zwrocie.
W dniu [...] sierpnia 1997r. Społeczna Komisja Rewindykacyjna wydała orzeczenie, w którym umorzyła postępowanie prowadzone z wniosku Międzyzakładowej Organizacji Związkowej NSZZ "Solidarność" przy [...] o ponowne rozpoznanie sprawy oraz orzekła, aby Skarb Państwa reprezentowany przez Wojewodę [...] zwrócił NSZZ Pracowników kwotę 7.783,39 zł tytułem dokonanej nadpłaty.
W dniu [...] czerwca 1999r. Społeczna Komisja Rewindykacyjna wydała orzeczenie, w którym nie uwzględniła odwołania Międzyzakładowej Organizacji Związkowej od orzeczenia z dnia [...] sierpnia 1997r., a w dniu 26 sierpnia nie uwzględniła wezwania do usunięcia naruszenia prawa w orzeczeniu z dnia [...] czerwca 1999r..
Na skutek skargi Międzyzakładowej Organizacji Związkowej NSZZ "Solidarność" przy [...] Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 11 grudnia 2002r. uchylił orzeczenie z dnia [...] sierpnia 1997r., stwierdził nieważność orzeczeń z dnia [...] czerwca 1999r. i [...] sierpnia 1999r., a w pozostałej części skargę oddalił.
Społeczna Komisja Rewindykacyjna w zaskarżonym orzeczeniu przyjęła, że roszczenie Międzyzakładowej Organizacji Związkowej NSZZ "Solidarność" przy [...] zostało w pełni zaspokojone. Wobec kwoty 10,39 zł znajdującej się na rachunku bankowym zastosowała współczynnik waloryzacyjny w wysokości 2.360,38, przeciętne wynagrodzenie miesięczne w I kwartale 2003r. (na dzień zaskarżonego orzeczenia) wyniosło 2.228,68 zł (M. P. Nr 25, poz. 369). W dacie wprowadzenia stanu wojennego wynagrodzenie wynosiło 0,9442 zł, zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 22 listopada 1990r. (Dz. U. Nr 83, poz. 484). Współczynnik waloryzacji wyniósł 2.360,38 (2.228,68: 0,9442 = 2.360,38). Zwaloryzowana tym współczynnikiem kwota 10,39 zł wyniosła 24.524,34 zł (10,39 zł x 2.360,38 = 24.524,34). Dodając do tak ustalonej kwoty gotówkę w wysokości 45,92 zł, kwota końcowa wyniosła 24.570,26 zł. Od tej kwoty Społeczna Komisja Rewindykacyjna odjęła kwotę, jaką skarżącej winien zapłacić Związek, który majątek przejął. Wskazując na treść art. 3 - ust. 2 cytowanej wyżej ustawy Społeczna Komisja Rewindykacyjna stwierdziła, że związek, który majątek przejął zobowiązany jest do zwrotu tegoż majątku z odsetkami wynikającymi ze stopy procentowej ustalonej przez Narodowy Bank Polski dla oprocentowania kredytu refinansowego naliczanego od dnia 1 lutego 1991r. do dnia wydania orzeczenia. Na podstawie publikowanych w Dzienniku Urzędowym przez Prezesa NBP wskaźników, Społeczna Komisja Rewindykacyjna ustaliła stawkę odsetek tegoż kredytu za okres od [...] lutego 1991r. do dnia [...] maja 2003r., która wyniosła 340,97%. Dokonując waloryzacji tą metodą uzyskała kwotę 24.570,26 zł, którą pomniejszyła o zwaloryzowaną gotówkę w wysokości 92,66 zł uzyskując w końcowym wyliczeniu sumę 24.477,60 zł.
Społeczna Komisja Rewindykacyjna stwierdziła, że Międzyzakładowa Organizacja Związkowa NSZZ "Solidarność" przy [...] z siedzibą w S. otrzymała orzeczoną w dniu [...] lipca 1992r. kwotę 7.844,20 zł (ostatnią ratę Związek otrzymał w dniu [...] września 1992r.). Dokonując waloryzacji tej kwoty ustaliła, że wynikająca z przeliczenia suma 65.969,72 zł (wynagrodzenie miesięczne w II kwartale 1992r. wyniosło 265 zł, a zatem współczynnik waloryzacyjny wyniósł 8,41 z przeliczenia kwot 2.228,68 zł: 265 = 8,41). Z tych względów wniosek został oddalony.
W dniu [...] czerwca 2003r. Międzyzakładowa Organizacja Związkowa NSZZ "Solidarność" przy [...] nie zgadzając się z wydaną decyzją wezwała Społeczną Komisję Rewindykacyjną do usunięcia naruszenia prawa.
W uzasadnieniu podniosła, że jej roszczenia nie zostały w całości zaspokojone, gdyż w dniu wprowadzenia stanu wojennego posiadała zarówno środki zgromadzone na swoim koncie, a także pieniądze w kasie, które następnie znalazły się na rachunku bankowym zakładu pracy. Jej zdaniem późniejsze ich wpłacenie na konto zakładu pracy nie może być podstawą do kwestionowania zasadności waloryzacji zgodnie z ustawą. Ustawodawca nie wymaga bowiem posiadania waluty polskiej na rachunku bankowym w dniu wprowadzenia stanu wojennego. Istotne tylko jest to, by uprawniony podmiot posiadał majątek, który podlega zwrotowi, a to, jak pisze Międzyzakładowa Organizacja Związkowa, zostało dostatecznie wyjaśnione. Kwota 45,93 (po denominacji) powinna zostać zwaloryzowana i zgodnie z dotychczasowymi ustaleniami Społecznej Komisji Rewindykacyjnej (24.477,60 zł - 7.844,20 zł) w wysokości 16.633,40 zł wypłacona.
Społeczna Komisja Rewindykacyjna nie odpowiedziała na wezwanie Międzyzakładowej Organizacji Związkowej NSZZ "Solidarność" przy [...].
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 sierpnia 2003r. Międzyzakładowa Organizacja Związkowa NSZZ "Solidarność" przy [...] wniosła o uchylenie decyzji Społecznej Komisji Rewindykacyjnej z dnia [...] maja 2003r. nr [...] i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania lub o zmianę orzeczenia i zasądzenie na jej rzecz kwoty 125.069,23 zł. W uzasadnieniu powołała się na te same argumenty, których użyła w wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa kierowanym do organu. Zwiększyła kwotę wynikającą z waloryzacji do kwoty 132.912,98 zł, od której odjęła otrzymaną sumę 7.844,20 zł, uzyskując kwotę 125.069,23 zł. W konkluzji z ostrożności procesowej wniosła jedynie o zwrot kwoty 16.633,40 zł.
W odpowiedzi na skargę Społeczna Komisja Rewindykacyjna wniosła o jej oddalenie powołując się na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W związku ze zmianą struktury sądownictwa administracyjnego, na podstawie art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).
Powołana w decyzji Społecznej Komisji Rewindykacyjnej ustawa z dnia 25 października 1990 r. o zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w wyniku wprowadzenia stanu wojennego (t.j.: Dz. U. z 1996 r. Nr 143, poz. 661 z późn. zm.) określa odrębne od przyjętych w Kodeksie cywilnym zasady zwrotu majątku utraconego oraz odrębny tryb orzekania w tych sprawach. Przepisy tej ustawy więc mają charakter przepisów szczególnych, a te - zgodnie z ogólnymi zasadami interpretacyjnymi - nie podlegają interpretacji rozszerzającej, przy czym, wobec braku odesłania do przepisów zawartych w innych aktach prawnych, regulacja tej ustawy jest całościowa (wyczerpująca).
Nie można jednak rozpoznawać niniejszej sprawy w zupełnym oderwaniu od reguł systemowych. Podstawowe znaczenie dla oceny zasadności skargi ma kwestia przyjęcia przez Międzyzakładową Organizację Związkową NSZZ "Solidarność" przy [...] z siedzibą w S. przyznanej kwoty 7.844,20 zł. Orzeczenie to chociaż nieprawomocne, zostało w całości wykonane. Nie stało temu na przeszkodzie nawet to, że wobec tego rozstrzygnięcia, z powodów proceduralnych, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził jego nieważność.
Strona, która nie zgadza się z treścią rozstrzygnięcia organu nie doprowadza do jego realizacji, a jedynie korzystając z przysługujących jej środków zaskarżenia doprowadza do jego wzruszenia nie tylko ze względów proceduralnych, ale nade wszystko ze względów merytorycznych i oczekuje na prawomocne rozstrzygnięcie. Międzyzakładowa Organizacja Związkowa NSZZ "Solidarność" przy [...] określoną w orzeczeniu Społecznej Komisji Rewindykacyjnej kwotę przyjęła i nawet po stwierdzeniu nieważności tegoż orzeczenia nie dokonała jej zwrotu przy ponownym rozpoznawaniu sprawy.
Warto w tym miejscu wspomnieć, że strony mogą dobrowolnie między sobą dokonać rozliczeń, natomiast w sytuacji wystąpienia nadpłaty uruchamiany jest tryb z ustawy, która umożliwia wyrównanie różnic poprzez wydanie orzeczenia Społecznej Komisji Rewindykacyjnej zobowiązującej Skarb Państwa do jej pokrycia.
Skoro kwota 7.844,20 zł została przekazana Międzyzakładowej Organizacji Związkowej NSZZ "Solidarność" przy [...] należało więc przyjąć, że jej wniosek kierowany do Społecznej Komisji Rewindykacyjnej nie jest zasadny, albowiem poprzez jej przyjęcie uznała, że kwota ta zaspokaja w całości jej roszczenia.
Sąd przyjął ustalenia Społecznej Komisji Rewindykacyjnej za prawidłowe. Przepis art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 25 października 1990r. o zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w wyniku wprowadzenia stanu wojennego wskazuje, że waluta polska znajdująca się na rachunkach bankowych, podlega zwrotowi na rzecz podmiotów wymienionych w art. 2 ust. 1 i 2 tej ustawy po jej waloryzacji. Jakkolwiek można mieć wątpliwości, czy przepis ten, mówi tylko o rachunkach bankowych wnioskodawcy, czy też ma na względzie również cudze rachunki bankowe, na których tenże wnioskodawca zgromadził jakieś środki finansowe, jednakże nie sposób nie zauważać aspektu pewności i legalności obrotu gospodarczego. Byłoby prawnie nieuzasadnionym, gdyby podmiot trzeci, w tym przypadku Skarb Państwa, realizował roszczenia na gruncie rzeczonej ustawy, w sytuacji gdy posiadaczem rachunku bankowego jest zupełnie inny podmiot, aniżeli wymieniony w art. 2 ust. 1 i 2.
Przyjęcie założenia, że ustawodawca w tym przepisie miał również na względzie cudze rachunki bankowe jest zbyt daleko idące. Przede wszystkim taka interpretacja godziłaby w interes Skarbu Państwa i w rezultacie naruszałaby słuszny interes społeczny, a realizacja tego typu wniosków byłaby nadużywaniem prawa. Oświadczenie Dyrektora Zakładu jako reprezentanta posiadacza rachunku bankowego, w którym stwierdza, że zgromadzone na nim środki nie należą, czy też nie należały do niego, trudno w takiej sytuacji uznać za miarodajny i przekonywujący dowód. Zwłaszcza gdy porówna się datę wprowadzenia stanu wojennego z datą złożonego oświadczenia. Intencją ustawodawcy było doprowadzenie do stanu całkowitego zrekompensowania strat w majątku m.in. związków zawodowych według stanu na dzień [...] grudnia 1981r. (art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy). Z materiału dowodowego nie wynika bynajmniej, jakoby Międzyzakładowa Organizacja Związkowa NSZZ "Solidarność" przy [...] posiadała w dniu wprowadzenia stanu wojennego na swoim rachunku bankowym kwotę 45,93 zł. Skarżąca sama przyznaje, że środki te dopiero później znalazły się na rachunku bankowym Zakładu. W niniejszej sprawie kwota, jaka znajdowała się na rachunku bankowym Związku to 10,39 zł (po denominacji). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 11 grudnia 2002r. stwierdził, że "niekiedy związki zawodowe działające w 1981r. miały zgromadzone środki finansowe również na kontach swych zakładów pracy i do tych środków zakłady pracy nie rościły pretensji tak, jak w tym przypadku". Adresowane do Społecznej Komisji Rewindykacyjnej wskazania Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie mogą być interpretowane przez skarżącą w oderwaniu od całości jego wypowiedzi. Tego typu rozważania Sądu mają pomóc organowi w ocenie całości materiału dowodowego przy ponownym rozpoznawaniu sprawy.
Ponad wszelką wątpliwość można stwierdzić, w oparciu o treść protokołu z dnia [...] stycznia 1982r. (tom I - k. 4), że sporna kwota w wysokości 459.290 zł została w całości przekazana do Kasy Głównej Zakładu, a nie że znajdowała się w dniu [...] grudnia 1981r. na rachunku bankowym Związku czy nawet Zakładu. Skarżąca otrzymała zwrot utraconego majątku w słusznej wysokości i w poczuciu niczym nieusprawiedliwionego "niedosytu", zażądała tym razem kwoty 125.069,23 zł, jednocześnie domagając się w sytuacji nieuwzględnienia skargi, z tzw. "ostrożności procesowej", kwoty 16.633,40 zł. Brak jest podstaw do uznania jej żądań. Należy z całą stanowczością podkreślić, że odrębności przedmiotowej ustawy nie mogą być stosowane w sposób rozszerzający i godzić w interes podmiotu zobowiązanego nią do pokrywania różnic wynikających z waloryzacji, gdyż byłoby to nadużywaniem prawa.
W takim stanie sprawy, uznając skargę za nieuzasadnioną, Wojewódzki Sąd Administracyjny w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł, jak w sentencji.