Uzasadnienie
Rady Miejskiej na Sesji w dniu 28 kwietnia 2003 r. nie podjęła uchwały w sprawie wygaśnięcia mandatu radnego J.H. o w związku z prowadzeniem przez niego działalności gospodarczej z wykorzystaniem mienia gminy.
W oparciu o art. 98 a ust. l ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 z późn. zm.), Wojewoda - wskazując na naruszenie zakazu zawartego w art. 24 f tejże ustawy i obowiązek, jaki nakłada w związku z tym art. 190 ust. 2 ustawy z dnia 16 lipca 1998 r. Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw (Dz. U. Nr 95 poz. 602 z późn. zm.). - wezwał Radę Miejską do podjęcia, w terminie 30 dni, uchwały w sprawie wygaśnięcia mandatu radnego. Wobec niepodjęcia uchwały, wygaśnięcie mandatu stwierdzone zostało zarządzeniem zastępczym organu nadzoru z dnia 14 lipca 2003 r. ("[...]"). W uzasadnieniu podano, że radny J.H., stosownie do aktualnego zaświadczenia o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej z dnia 11 lipca 2003 r. oraz umowy najmu lokalu użytkowego z dnia 29 maja 2002r. prowadzi działalność gospodarczą z wykorzystaniem należącego do gminy majątku.
Stosownie do treści art. 190 ust 2 cyt wyżej ustawy z dnia 16 lipca 1998 r. Rada Miejska winna stwierdzić drodze uchwały wygaśnięcie mandatu radnego na skutek naruszenia ustawowego obowiązku łączenia mandatu radnego z wykonywaniem określonych w odrębnych przepisach funkcji lub działalności, w danym przypadku prowadzenia działalności gospodarczej z wykorzystaniem mienia komunalnego gminy.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie Gmina wniosła o uchylenie zarządzenia jako niezgodnego z prawem. W uzasadnieniu podano, że zakaz, o którym mowa w art. 24 f ust. l ustawy o samorządzie gminnym dotyczy wyłącznie sytuacji, gdy radny w trakcie wykonywania mandatu chciałby wykorzystywać mienie komunalne gminy do prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej, nie zaś sytuacji, gdy przed uzyskaniem mandatu przedsiębiorca uzyskał prawo do korzystania z mienia komunalnego. Uzasadniając to stanowisko skarżący podniósł, że udostępnienie takiego mienia następuje w drodze przetargu, co gwarantuje wybór oferty najkorzystniejszej dla gminy. Uzyskanie przez przedsiębiorcę mandatu radnego nie powoduje przekształcenia zasad ustalonych w przetargu a tym samym nie następuje przekształcenie nabytych praw w taki sposób, iż można mówić o "wykorzystywaniu mienia komunalnego" czyli o "osiąganiu nadmiernych zysków z tego mienia".
Skarżący stwierdził, że tylko takie nadużywanie mienia komunalnego, ze szkodą dla majątku gminnego mogło leżeć u podstaw uchwalenia przedmiotowego zakazu, gdyż ustawodawca nie mógł zakładać, iż z samego faktu uzyskania przez przedsiębiorcę mandatu radnego następuje niekorzystna zmiana praw w korzystaniu z mienia komunalnego, prowadząca do jego wykorzystania, czyli uzyskania uprzywilejowanej pozycji. W przeciwnym razie, w wyborach do rad z góry będą wyeliminowane osoby korzystające z majątku gminy a więc osoby dzięki którym gmina uzyskuje przychody. Gdyby intencją ustawodawcy była taka sytuacja użyto by wyrazu "korzystać", którego zakres jest o wiele szerszy jak również nie posiada pejoratywnego charakteru. Wyrażając ów pogląd, skarżący stwierdził, iż w zarządzeniu zastępczym nie zostało wykazane, że w przedmiotowej sprawie doszło do niekorzystnego rozporządzenia mieniem komunalnym na rzecz przedsiębiorcy, który uzyskał mandat radnego a co za tym idzie brak jest przesłanki do stwierdzenia wygaśnięcia tego mandatu.
Skarżący zarzucił dodatkowo, iż nie nastąpiło uchybienie terminu, stanowiące podstawę wydania zarządzenia zastępczego, wskazując, że stwierdzenie wygaśnięcia mandatu radnego na podstawie art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 214, poz. 1806) winno nastąpić po upływie miesiąca od upływu trzymiesięcznego terminu, co oznacza iż termin podjęcia uchwały w tej sprawie jest terminem otwartym.
Podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym zarządzeniu zastępczym, Wojewoda w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Organ nadzoru zwrócił uwagę na jednoznaczność zapisu art. 24 f ust. l ustawy o samorządzie gminnym, stwierdzając na tej podstawie, iż trudno przyjąć za słuszną argumentację gminy, która zawarte w tej normie określenie "wykorzystanie mienia komunalnego" potraktowała za równoznaczne z pojęciem "osiąganie nadmiernych zysków z tego mienia". Za nietrafny uznał również zarzut, że zakaz prowadzenia działalności gospodarczej z wykorzystaniem mienia komunalnego gminy nie może dotyczyć sytuacji, gdy przed uzyskaniem mandatu przedsiębiorca uzyskał prawo do korzystania z mienia komunalnego w trybie przetargu. Zdaniem wojewody, w przepisie tym ustawodawca precyzyjnie zakreślił krąg radnych, których zakaz dotyczy. Ustosunkowując się do zarzutu formalnoprawnego, wojewoda podkreślił, iż wydanie zarządzenia zastępczego nastąpiło po bezskutecznym upływie terminu zakreślonego w art. 98 a ust. l i 2 ustawy o samorządzie gminnym, w wykonaniu ustawowego obowiązku działania za radę gminy w przypadku, gdy ta nie podejmuje uchwały w sprawie wygaśnięcia mandatu radnego w terminie 30 dni od otrzymania wezwania przez organ nadzoru.
Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił i zważył, co następuje
Przedmiotowa skarga, w związku z reformą sądownictwa administracyjnego, podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie na podstawie art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.). Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do obowiązującego od l stycznia 2003 r. przepisu art. 24 f ust. la ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, póz. 1591 z późn. zm.) - radny, który przed rozpoczęciem wykonywania mandatu prowadził działalność gospodarczą z wykorzystaniem mienia komunalnego gminy, w której uzyskał mandat, jest obowiązany do zaprzestania prowadzenia tej działalności gospodarczej w ciągu 3 miesięcy od dnia złożenia ślubowania. Niewypełnienie tego obowiązku powoduje wygaśnięcie mandatu radnego zgodnie z dyspozycją art. 190 ustawy z dnia 16 lipca 1998 r. - Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw (Dz. U. Nr 95, póz. 602 z późn. zm.) Artykuł ten wymienia w sposób enumeratywny przyczyny wygaśnięcia mandatu. Wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że w przypadku zaistnienia którejkolwiek z wymienionych w tym przepisie przesłanek mandat radnego wygasa z mocy ustawy.
Stwierdzenie przez radę gminy wygaśnięcia mandatu ma więc charakter deklaratoryjny. Jeżeli organ gminy takiej uchwały nie podejmuje, wojewoda wzywa go do jej podjęcia w terminie 30 dni a w razie bezskutecznego upływu terminu wydaje zarządzenie zastępcze, powiadamiając uprzednio ministra właściwego do spraw administracji publicznej (art. 98 a ust. l i 2 ustawy o samorządzie gminnym).
Bezspornym jest w przedmiotowej sprawie, że radny J.H. nie zrezygnował w przewidzianym prawnie terminie z prowadzenia działalności gospodarczej z wykorzystaniem mienia gminnego a Rada Gminy nie podjęła uchwały w przedmiocie wygaśnięcia mandatu. W związku z tym zarządzenie zastępcze wydane przez Wojewodę znajduje oparcie w obowiązujących przepisach prawa. Należy też podzielić stanowisko organu nadzoru, zgodnie z którym "wykorzystanie mienia" nie może być utożsamiane z "osiąganiem nadmiernych zysków z tego mienia". Już bowiem sam fakt, że do działalności gospodarczej wykorzystane jest mienie gminy przesądza o zastosowaniu wyżej przytoczonych przepisów bez wnikania w to czy z wykorzystaniem tym łączy się osiąganie nadmiernych zysków.
W kwestii zachowania warunków formalnych do wydania zarządzenia zastępczego stwierdzić należy, Rada Miejska winna podjąć stosowną uchwałę w terminie przewidzianym w art. 98a cyt. wyżej ustawy o samorządzie gminnym, tj. w terminie 30 dni od otrzymania wezwania wojewody. Upływ tego terminu - zgodnie z ust. 2 wyżej wymienionego artykułu daje podstawę do wydania zarządzenia zastępczego.
Wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności zarządzenia zastępczego z prawem, należało skargę jako nieuzasadnioną oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).