Uzasadnienie
Prezes Urzędu Nadzoru Ubezpieczeń Zdrowotnych wystąpił do Regionalnej Kasy Chorych z wnioskami o odwołanie sześciu członków zarządu tej kasy. Wnioskował o odwołanie dyrektora kasy, zastępcy dyrektora ds. medycznych, zastępcy dyrektora ds. finansowo-administracyjnych oraz dwóch członków zarządu. Wszystkie decyzje zostały podjęte na podstawie art. 151e ust. 1 w zw. z art. 151c ust. 5 pkt 1 lit. "b" ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym /Dz.U. nr 28 poz. 153 ze zm./. W jednobrzmiących uzasadnieniach tych decyzji podniesione zostały zarzuty przeciwko zarządowi jako organowi Regionalnej Kasy Chorych. Dotyczyły one sytuacji finansowej kasy.
Prezes Urzędu Nadzoru Ubezpieczeń Zdrowotnych, po rozpoznaniu wniosków Rady Regionalnej Kasy Chorych i członków zarządu kasy o ponowne rozpatrzenie sprawy, sześcioma decyzjami z 9 listopada 2000 r. utrzymał w mocy swoje decyzje z 27 września 2000 r. Nie uwzględnił zarzutów podnoszonych w tych wnioskach i stwierdził, że wszyscy członkowie zarządu objęci wnioskami o odwołanie byli zobowiązani na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym do podejmowania działań zapewniających prawidłową i zgodną z przepisami prawa działalność Regionalnej Kasy Chorych.
W związku z tym stwierdzone podczas kontroli naruszenia prawa w tym zakresie stanowią dostateczną podstawę do zastosowania sankcji, o których mowa w art. 151c ust. 5 pkt 1 lit. "b" tej ustawy. Zarząd prowadził bowiem działalność naruszając następujące przepisy prawne: art. 131b ust. 1, art. 82 ust. 2 i ust. 6 pkt 1 i 8, art. 53 ust. 3, art. 31 ust. 2 pkt 9 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym.
Rada i zarząd Regionalnej Kasy Chorych zaskarżyły do Naczelnego Sądu Administracyjnego sześć decyzji prezesa Urzędu Nadzoru Ubezpieczeń Zdrowotnych z 9 listopada 2000 r., utrzymujących w mocy decyzje tego organu z 27 września 2000 r., zawierających wnioski o odwołanie sześciu członków /faktycznie całego/ zarządu Regionalnej Kasy Chorych.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę za uzasadnioną.
Zdaniem sądu przepisy art. 151c pkt 4 i 5 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, określające odpowiedzialność podmiotów podlegających nadzorowi Urzędu Nadzoru Ubezpieczeń Zdrowotnych, niewątpliwie różnicują tę odpowiedzialność na odpowiedzialność indywidualną, dotyczącą np. członka zarządu Kasy Chorych i odpowiedzialność podmiotów kolegialnych - zarządu Kasy Chorych i prezydium Rady Krajowego Związku Kas Chorych. W stosunku do tych podmiotów kolegialnych przewiduje się ustanowienie zarządu komisarycznego Kasy Chorych, skutkującego rozwiązaniem zarządu kasy /art. 151f ust. 3 ustawy/ i odwołanie prezydium Rady Krajowego Związku Kas Chorych /art. 151c ust. 5 pkt 2 ustawy/.
W świetle tych ustawowych rozróżnień sankcje administracyjne w postaci nałożenia kary pieniężnej na członka zarządu Kasy, czy żądania, w trybie decyzji administracyjnej, jego odwołania należy uznać za wyraz jego osobistej, zindywidualizowanej odpowiedzialności za uchybienia, o których mowa w art. 151c ust. 5 ustawy, dające się mu przypisać jako konkretnej osobie.
Zarząd jako organ kolegialny działa co do zasady in corpore. Podejmuje decyzje na podstawie określonych procedur, opartych na zasadzie większości głosów, co oznacza, że stanowisko /wola/ zarządu nie jest sumą stanowisk wszystkich jego członków. W organie kolegialnym jest zwykle dopuszczalny tak wewnętrzny, jak i zewnętrzny podział pracy. Na zewnątrz więc, w sferze reprezentacji, za zarząd mogą działać poszczególni jego członkowie /najczęściej przewodniczący zarządu/. Taki podział obowiązków i kompetencji członków zarządu Kasy Chorych przewiduje ustawa o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym.
Według art. 82 ust. 5 ustawy dyrektor zarządu lub z jego upoważnienia jeden z jego zastępców składają oświadczenia woli w imieniu zarządu. Ponadto ustawa określa zakres zadań zastępcy dyrektora do spraw medycznych /art. 83 ust. 2/ oraz pozwala na określenie w statucie kasy zakresu zadań dyrektora kasy i jego zastępców /art. 82 ust. 3/. To upoważnienie zostało wykorzystane, jako że statut Regionalnej Kasy Chorych, stanowiący załącznik do rozporządzenia ministra zdrowia i opieki społecznej z dnia 7 grudnia 1998 r. w sprawie utworzenia regionalnych Kas Chorych i ich oddziałów, określenia ich siedzib i obszaru działania oraz nadania im statutów /Dz.U. nr 152 poz. 989/ przypisuje dyrektorowi kasy i jego zastępcom do spraw medycznych i do spraw finansowo-administracyjnych /par. 16, art. 17 i art. 18 statutu/ konkretne, indywidualne obowiązki i kompetencje. Z tymi regulacjami prawnymi odróżniającymi obowiązki i kompetencje całego zarządu od obowiązków i kompetencji niektórych jego członków korespondują ustawowe regulacje, dotyczące odpowiedzialności całego zarządu i odpowiedzialności poszczególnych jego członków /art. 151c ust. 4 i 5/.
Zaskarżone decyzje obciążają odpowiedzialnością poszczególnych, ale wszystkich członków zarządu kasy chorych, za nieprawidłowości przypisywane całemu zarządowi. W sześciu w zasadzie jednobrzmiących decyzjach Urząd Nadzoru zarzucił członkom zarządu naruszenie m. in. przepisów art. 53 ust. 3, art. 82 ust. 2 i 6 pkt 1 i 8, art. 131b ust. 1, określających zadania i obowiązki kasy chorych bądź jej zarządu, nie wiążąc tych naruszeń z indywidualnymi zakresami zadań i obowiązków każdego z nich.
Z powodów wyżej przedstawionych takie rozstrzygnięcia Urzędu Nadzoru naruszają - zdaniem składu orzekającego NSA - przepisy art. 151c ust. 4 i 5 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, a także naruszają w sposób mający istotny wpływ na rozstrzygnięcie - przepisy procedury administracyjnej, przez niewyjaśnienie okoliczności faktycznych stanowiących podstawę podjęcia zaskarżonych decyzji.
Mając to wszystko na uwadze, sąd uchylił zaskarżone decyzje.