Uzasadnienie
W dniu 18 sierpnia 2000 r. odwołano Mirosława M. z funkcji dyrektora szkoły, jako podstawę podając art. 38 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty.
W uzasadnieniu wskazano, iż odwołanie nastąpiło na umotywowany wniosek starosty z uwagi na wyczerpanie możliwości współpracy z organem prowadzącym oraz uchybienia w prawidłowości dysponowania przyznanymi szkole środkami budżetowymi. Podane fakty wynikały z dokumentów kontroli wewnętrznej z 22 maja do 5 czerwca 2000 r., która wykazała takie nieprawidłowości, jak: brak podpisów nauczycieli potwierdzających przeprowadzenie poszczególnych zajęć w wybranych dwóch klasach, wypłacanie uposażenia dyrektora niezgodnie z angażem, nieprawidłowe dysponowanie przyznanymi szkole środkami budżetowym, tj. zakup samochodu i komputera przenośnego dla szkoły bez zgody organu prowadzącego, czym naruszono dyscyplinę budżetową. Zdaniem Zarządu Powiatu dyrektor zaniedbał także stworzenie bezpiecznych warunków pobytu młodzieży w szkole, o czym świadczy pismo z dnia 19 czerwca 2000 r. w sprawie wymiany okien w pomieszczeniach.
W sprawie odwołania dyrektora protest złożyła Rada Pedagogiczna szkoły oraz rodzice. Powołali się na liczne osiągnięcia dyrektora, w tym otrzymaną 15 października 1999 r. nagrodę starosty i ministra edukacji narodowej.
W dniu 15 listopada 2000 r. wojewoda M. rozstrzygnięciem nadzorczym stwierdził nieważność uchwały Zarządu Powiatu K. z 18 sierpnia 2000 r. w sprawie odwołania ze stanowiska dyrektora szkoły w K. Wskazał bowiem, że uchwała została podjęta z rażącym naruszeniem art. 38 ustawy o systemie oświaty. Powody odwołania dyrektora należą bowiem do kategorii zdarzeń z art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy. Nie można więc uznać, iż są to przypadki szczególnie uzasadnione, o których mowa w punkcie 2.
Ponieważ w przedmiotowej sprawie nie została wypełniona dyspozycja przepisu art. 38 ust. 1 pkt 2, zatem, zdaniem wojewody, odwołanie nastąpiło z naruszeniem prawa.
W dniu 14 grudnia 2000 r. Zarząd Powiatu w K. wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na wskazane rozstrzygnięcie nadzorcze. Wystąpił o jego uchylenie.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga nie jest zasadna.
Podstawą materialnoprawną odwołania Mirosława M. z funkcji dyrektora szkoły był art. 38 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty. Zgodnie z tym przepisem organ, który powierzył nauczycielowi stanowisko kierownicze w szkole lub placówce, w przypadkach szczególnie uzasadnionych może odwołać bez wypowiedzenia nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w czasie roku szkolnego.
W tym przypadku decyzja organu oparta jest na uznaniu, jest ono jednak uzależnione od wystąpienia w sprawie "szczególnie uzasadnionych przypadków". Stanowią one pojęcie niedookreślone, które zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa NSA podlega kontroli tego sądu.
W szeregu orzeczeniach Naczelny Sąd Administracyjny podkreślał, iż pojęcie "szczególnie uzasadnionych przypadków" na tle art. 38 ust. 1 pkt 2 powoływanej ustawy o systemie oświaty, powinno być rozumiane wąsko. Oznacza ono takie sytuacje, w których nie jest możliwe spełnienie przez nauczyciela funkcji kierowniczej i zachodzi konieczność natychmiastowego przerwania jego czynności z uwagi na zagrożenie dla interesu publicznego. Musi być ono przy tym o tyle istotne, iż nie pozwala na dalsze wykonywanie obowiązków przez daną osobę. Na przykład zaniedbania w zakresie gospodarki finansowej szkoły, polegające na uchybieniach w dziedzinie jej rachunkowości, nie stanowią "szczególnie uzasadnionych powodów" odwołania osoby z funkcji dyrektora szkoły w trybie art. 38 ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty /por. wyrok NSA z dnia 14 marca 1997 r., II SA/Wr 472/96 - Orzecznictwo w sprawach Samorządowych 1997 nr 2 poz. 53/.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż w przedstawionej sprawie nie zaszły takie szczególne okoliczności. Podstawą zarzutów wobec dyrektora było bowiem w istocie naruszenie przez niego ustawy z dnia 10 czerwca 1994 r. o zamówieniach publicznych /Dz.U. 1998 nr 119 poz. 773 ze zm./ przez zakup komputera i samochodu osobowego dla potrzeb szkoły. Pozostałe zarzuty podniesione przez Zarząd, a znajdujące odzwierciedlenie w sprawozdaniu komisji kontroli wewnętrznej, zostały usunięte. Dotyczą więc sytuacji przewidzianej w art. 38 ust. 1 pkt 1 lit. "c". W przedmiotowej sprawie nie mają one jednak zastosowania z uwagi na brak wniosku ze strony organu sprawującego nadzór pedagogiczny i usunięcie przez dyrektora wspomnianych uchybień.
Należało więc rozważyć, czy naruszenie przez dyrektora dyscypliny budżetowej w rozumieniu art. 138 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych /Dz.U. nr 155 poz. 1014 ze zm./ oraz naruszenie wymogów ustawy z dnia 10 czerwca 1994 r. o zamówieniach publicznych /Dz.U. 1998 nr 119 poz. 773/ mieści się w kategorii "szczególnie uzasadnionych przypadków", o których mowa w art. 38 ust. 1 pkt 2 powoływanej ustawy o systemie oświaty.
Zdaniem sądu w pojęciu tym nie mieści się każde naruszenie prawa. Należy też zauważyć, iż nie każde naruszenie prawa powoduje obligatoryjne odwołanie z funkcji na podstawie art. 38 ust.
- W artykule 38 ust. 1 pkt 2 nie jest zaś mowa o naruszeniu prawa, lecz przypadkach szczególnie uzasadnionych. Należy również podkreślić, iż w przedmiotowej sprawie organ nie kwestionował zasadności zakupu wspomnianych przedmiotów. Zakup został dokonany zgodnie z potrzebami szkoły, a jego cena nie budzi wątpliwości na tle wartości rzeczy tego samego rodzaju. Faktem jest, iż został on dokonany bez zachowania formalnych wymogów ustawy o zamówieniach publicznych i ustawy o finansach publicznych. Dyrektor przedstawił jednak na rozprawie pismo świadczące o tym, że wskazywał na potrzebę zakupu samochodu w związku z koniecznością remontu lub kasacji starego. Wystąpił też o dokonanie przesunięcia środków finansowych.
Nie bez znaczenia dla sprawy jest również orzeczenie Komisji Orzekającej w Sprawach o Naruszenie Dyscypliny Finansów Publicznych przy Regionalnej Izbie Obrachunkowej w W. z dnia 30 marca 2001 r. Komisja ta uznała co prawda dyrektora winnym naruszenia ustawy o finansach publicznych, ale jednocześnie odstąpiła od wymierzenia mu kary. W sprawie nie została więc wymierzona nawet wnioskowana przez Rzecznika Dyscypliny Finansów Publicznych kara upomnienia. Komisja stwierdziła bowiem, iż dokonane wydatki na zakup samochodu i komputera nie spowodowały w istocie przekroczenia planu, były zaś spowodowane "nagłą i poważną awarią samochodu" i "koniecznością zapewnienia ciągłości całodobowej obsługi internatu dla 100 uczniów". Wskazano także, że dokonane zakupy nie spowodowały ujemnych skutków dla realizacji pozostałych zadań w zespole, ponieważ zobowiązania z innych tytułów były regulowane na bieżąco.
Zważywszy więc, iż nie wymierzono nawet dyrektorowi kary nagany, trudno przyjąć, iż ten sam czyn wypełnia dyspozycję przepisu o konieczności nagłego odwołania dyrektora z funkcji.
Praca dyrektora była bowiem dotychczas oceniana bardzo wysoko, co potwierdzają otrzymane przez niego nagrody, w tym (...) Kuratora Oświaty i Ministra Edukacji Narodowej.
Stąd też Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż w sprawie nie zaszły szczególnie uzasadnione przypadki, o których mowa w art. 38 ust. 1 pkt 2 powoływanej ustawy o systemie oświaty.