Uzasadnienie
Prezes Urzędu Nadzoru Ubezpieczeń Zdrowotnych decyzją z 28 sierpnia 2001 r. stwierdził nieważność dwóch uchwał Rady Branżowej Kasy Chorych z dnia 31 lipca 2001 r. w sprawie przyznania nagrody rocznej członkom Zarządu Branżowej Kasy Chorych.
W uzasadnieniu tej decyzji podał, że zakwestionowane uchwały zostały podjęte przez organ działający w niewłaściwym składzie osobowym, czyli z naruszeniem prawa ustrojowego. Stosownie bowiem do art. 1 pkt 17a i b ustawy z dnia 22 grudnia 2000 r. o zmianie ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych dochodów osiąganych przez osoby fizyczne /Dz.U. nr 122 poz. 1324/ przepis art. 75 ust. 2 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym otrzymał nowe brzmienie. Stanowi obecnie, że rada kasy chorych nie może liczyć więcej niż 9 członków. Według przepisu art. 5 ustawy zmieniającej z dnia 22 grudnia 2000 r. rady kas chorych w zmniejszonym składzie osobowym powinny być powołane w terminie do 6 miesięcy, licząc od 1 stycznia 2001 r. Wymaganie to odnosi się również do Rady Branżowej Kasy Chorych, jako że zgodnie z art. 7 pkt 22 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym ilekroć w ustawie jest mowa o kasie chorych bez bliższego jej oznaczenia, należy przez to rozumieć zarówno regionalną, jak i branżową kasę chorych. Obowiązku tego nie dopełniono, nie dostosowano w wymaganym terminie 6 miesięcy składu osobowego Rady Branżowej Kasy Chorych do regulacji ustawowej.
Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Prezesa Urzędu Nadzoru Ubezpieczeń Zdrowotnych z dnia 10 października 2001 r. Prezes UNUZ powtórzył zapatrywanie, że Rada Branżowej Kasy Chorych podejmując uchwałę w dniu 31 lipca działała w nieodpowiednim składzie osobowym.
Branżowa Kasa Chorych zaskarżyła ostateczną decyzję Prezesa UNUZ do Naczelnego Sądu Administracyjnego, domagając się uchylenia obu decyzji podjętych w tej sprawie. Zarzuciła, że obowiązek powołania do dnia 30 czerwca 2001 r. rady kasy chorych w nowym składzie osobowym odnosi się wyłącznie do regionalnych kas chorych, jako że został on nałożony jedynie na sejmiki województwa, czyli organy powołujące rady regionalnych kas chorych /art. 5 ust. 1 ustawy zmieniającej/. W przypadku Branżowej Kasy Chorych tryb powołania członków rady kasy oraz ich liczbę określa rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 8 grudnia 1998 r. w sprawie utworzenia Branżowej Kasy Chorych dla Służb Mundurowych /Dz.U. nr 148 poz. 969 ze zm./. Członków rady powołują i odwołują odpowiedni ministrowie, a nie sejmik województwa. (...)
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Przepis art. 75 ust. 2 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym określający od 1 stycznia 2001 r., że rada kasy chorych nie może liczyć więcej niż 9 osób, odnosi się niewątpliwie do wszystkich kas chorych: regionalnych i branżowych. W przepisie art. 5 ust. 1 ustawy zmieniającej z dnia 22 grudnia 2000 r. zakreślono natomiast 6-miesięczny termin do dostosowania składu rad kas chorych tylko w odniesieniu do regionalnych kas chorych. Obowiązek ten zaadresowano bowiem do sejmiku województwa, wskazując w ten sposób, że chodzi o rady regionalnych kas chorych. Nie jest zatem zasadne powoływanie się przez Prezesa UNUZ na treść art. 7 pkt 22 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, ponieważ przepis art. 5 ust. 1 ustawy zmieniającej oznacza jednak bliżej kasy, do których się odnosi.
Zmiana przepisu ustawy, określającego maksymalną liczbę członków rad kas chorych, zrodziła obowiązek dostosowania składu osobowego dotychczas działających rad do nowych wymagań ustawowych. W odniesieniu do regionalnych kas chorych sformułowano go wprost w art. 5 ust. 1 ustawy zmieniającej z dnia 22 grudnia 2000 r., zakreślając termin do jego wykonania. Nie uczyniono tego wobec Rady Ministrów upoważnionej z mocy art. 69c ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym m.in. do określania drogą rozporządzenia trybu powoływania na stanowiska w organach Branżowej Kasy Chorych i odwoływania z tych stanowisk.
Według wspomnianego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 8 grudnia 1998 r. w sprawie utworzenia Branżowej Kasy Chorych dla Służb Mundurowych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 lipca 2001 r., czyli w dacie podjęcia unieważnionych przez Prezesa UNUZ uchwał Rady BKCh, członków rady tej kasy powoływali i odwoływali odpowiednio ministrowie: obrony narodowej, sprawiedliwości, spraw wewnętrznych i administracji, transportu i gospodarki morskiej oraz szef Urzędu Ochrony Państwa.
W skład rady wchodzili przedstawiciele ubezpieczonych w liczbie: 1/ po sześciu z resortów: obrony narodowej, spraw wewnętrznych i administracji oraz przedsiębiorstwa PKP, 2/ dwóch z resortu sprawiedliwości. 3/ jeden z UOP /par. 8 ust. 1 i 2 rozporządzenia/.
Rada Ministrów miała oczywiście obowiązek dostosowania treści tego rozporządzenia do zmienionego art. 75 ust. 2 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym. Niedokonanie nowelizacji aktu wykonawczego mogło jednak wyłącznie uzasadniać postawienie temu organowi zarzutu niedopełnienia jego konstytucyjnych obowiązków. Dopóki Rada Ministrów nie zmieniła rozporządzenia, nie było podstaw prawnych do podejmowania przez organy uprawnione do powoływania i odwoływania członków rady tej kasy czynności dostosowujących skład osobowy rady kasy do nowych wymagań ustawowych. Upoważnienie do formowania składu rady kasy nie wynika bowiem wprost z ustawy, lecz z rozporządzenia Rady Ministrów. Wobec tej swoistej sprzeczności rozporządzenia wykonawczego z ustawą nie można więc było dać pierwszeństwa ustawie i powołać nową radę kasy wyłącznie na podstawie zmienionego art. 75 ust. 2 ustawy. W związku z tym strony sporu niewłaściwie stawiają sprawę, spierając się co do tego, czy BKCh nie jest związana sprzecznymi z ustawą przepisami rozporządzenia Rady Ministrów. Powołanie rady kasy w liczbie określonej w zmienionym art. 75 ust. 2 ustawy nie jest możliwe na podstawie tego tylko przepisu i nie należy do samej kasy. Prezes UNUZ nie wyjaśnił zresztą, na czym w ten sytuacji miałoby polegać związanie kasy zmienioną ustawą. Nawet gdyby rada kasy zmieniła odpowiednio statut kasy, to pomijając już, że mogłaby narazić się ze strony UNUZ na zarzut dokonania tego w niewłaściwym składzie, nie byłaby władna zmienić określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów parytetów w zakresie kreowania jej składu osobowego, nie mówiąc już o doprowadzeniu do powołania nowej rady o zmniejszonej liczbie członków.
Prezes UNUZ, zapożyczając prawidłowy skądinąd pogląd o konsekwencjach działania organu kolegialnego w niewłaściwym składzie osobowym i odnosząc go do Rady BKCh, pozbawił więc ten organ i przez to całą kasę chorych możliwości normalnego funkcjonowania, w dodatku z przyczyn leżących poza samą kasą. Już z tego względu przyjęte przez ten organ założenie o niezwiązaniu kasy chorych rozporządzeniem Rady Ministrów regulującym niektóre kwestie dotyczące jej ustroju, nieuregulowane w ustawie, nie może zostać zaakceptowane.
Mając to wszystko na uwadze, sąd uznał skargę za uzasadnioną. (...)