Uzasadnienie
Decyzją z dnia 15 stycznia 1981 r. Naczelnik Gminy Z. odmówił Franciszkowi K. sporządzenia umowy przekazania gospodarstwa rolnego na rzecz następców Józefa i Janiny małżonków B. oraz Stanisława i Heleny małżonków K. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że Franciszek K. nie spełnia warunku przewidzianego w art. 2 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym i innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin /Dz.U. nr 32 poz. 140/, a dotyczącego wytwarzania w prowadzonym gospodarstwie rolnym i sprzedawania jednostkom gospodarki uspołecznionej produktów rolnych o wartości nie mniejszej niż 15.000 zł rocznie. Ponadto skarżący nie prowadził "samoczynnie" gospodarstwa rolnego w okresie ostatnich pięciu lat, gdyż część gruntów wydzierżawił Spółdzielni Kółek Rolniczych w Z., pozostałe zaś grunty użytkowane były przez Józefa i Janinę małżonków B. /córka z zięciem/ oraz Stanisława i Helenę małżonków K. /syn i synowa/. Wojewoda Sieradzki nie uwzględnił odwołania Franciszka K. z przyczyn wskazanych w decyzji I instancji.
Ostateczną decyzję Wojewody Sieradzkiego z dnia 10 marca 1981 r. Franciszek K. zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżący podnosi, że w 1975 r. chorował na zawał serca i leżał przez okres 7 tygodni w szpitalu. Od tego czasu choruje i nie jest zdolny do ciężkiej pracy również z uwagi na wiek /73 lata/. W 1975 r. zmarła żona skarżącego. W tej sytuacji syn i córka wzięli gospodarstwo po połowie i wytwarzali produkty rolne oraz sprzedawali je, jednakże na swoje nazwiska. Dopiero w 1981 r. zaczęli część produktów sprzedawać na nazwisko skarżącego i dostarczyli już produktów na kwotę 71.600 zł.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Sieradzki powtórzył argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarżący okazał na rozprawie kartę informacyjną leczenia szpitalnego wystawioną przez Zespół Opieki Zdrowotnej w Z. z dnia 22 kwietnia 1974 r., z której wynika, że w okresie od 18 marca do 22 kwietnia 1974 r. przebywał na oddziale wewnętrznym z rozpoznaniem: zawał mięśnia sercowego ściany tylnej. Okazał również dowody sprzedaży jednostkom gospodarki uspołecznionej w 1981 r. konia o wartości 28.296 zł i trzech krów za cenę 15.097 zł, 13.268 zł i 14.942 zł i wyjaśnił, że z jego gospodarstwa do 1981 r. dzieci sprzedawały produkty rolne na własne nazwisko. Ze względu na wiek i stan zdrowia nie jest zdolny do wykonywania ciężkich prac rolnych, jednakże wykonuje lżejsze prace w gospodarstwie prowadzonym przez syna, przy którym przebywa. Skarżący twierdził ponadto, że w ostatnich latach syn sprzedał produkty na około 180.00 zł, córka zaś za około 170.000 zł.
W postępowaniu administracyjnym nie zostało wyjaśnione, czy gospodarstwo rolne objęte tym postępowaniem stanowiło wyłączną własność skarżącego, czy też współwłasność obojga małżonków lub było objęte wspólnością ustawową. Wyjaśnienie stanu prawnego gospodarstwa rolnego było z tego powodu istotne, że żona skarżącego zmarła w 1975 r., a zatem jest prawdopodobne, że skarżącego i jego dzieci należałoby traktować jako współwłaścicieli. Gdyby nawet zostało ustalone, że wyłącznym właścicielem gospodarstwa był skarżący, należało rozważyć, czy ze względu na wspólne zamieszkiwanie i wspólne prowadzenie gospodarstwa przez skarżącego i jego syna nie zachodzi współposiadanie tego gospodarstwa, gdyż wówczas miałyby zastosowanie te same przepisy, które dotyczą współwłaścicieli. Według par. 4 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 1977 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin /Dz.U. nr 37 poz. 166/ przy prowadzeniu "książeczek sprzedaży" - gdy gospodarstwo rolne stanowi przedmiot współwłasności lub współposiadania - stosuje się odpowiednio przepisy o prowadzeniu książeczek dla zespołu rolników. Z odpowiedniego stosowania tych przepisów wynika, że bank prowadzi jedną książeczkę sprzedaży dla zespołu i zalicza na rzecz poszczególnych jego członków wartość produktów rolnych na podstawie pisemnego oświadczenia złożonego w banku spółdzielczym. W razie braku takiego oświadczenia, bank dokonuje podziału wartości produktów między członków zespołu w częściach równych.
Wypada zaznaczyć, że dokonaniu podziału wartości produktów pomiędzy członków zespołu nie stoi na przeszkodzie upływ terminu wymienionego w par. 4 ust. 1 i par. 6 ust. 2 rozporządzenia, ponieważ skarżący nie kwestionuje ustalonej przez bank wartości produktów sprzedanych.
Obowiązek właściwego ewidencjonowania wartości produktów rolnych w książeczkach sprzedaży należy do banku bez żadnego wniosku osoby zainteresowanej.
W związku ze stanowiskiem zajętym przez organy administracji obu instancji należy wyjaśnić, że ustawa nie precyzuje pojęcia prowadzenia gospodarstwa rolnego. W związku z tym należy ustalić, czy skarżący który niewątpliwie prowadził gospodarstwo rolne jako właściciel lub posiadacz - zaprzestał prowadzenie tego gospodarstwa i jakie dowody o tym świadczą. Sam fakt wykonywania przez syna młodego wiekiem podstawowych prac związanych z gospodarstwem rolnym nie świadczy jeszcze o tym, że on - a nie ojciec - prowadzi gospodarstwo rolne, skoro ojciec nadal mieszka z synem i wykonuje prace w tym gospodarstwie w miarę swoich sił i możliwości fizycznych.
Aby przyjąć, że rolnik zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego, konieczne byłoby ustalenie, że jego własność lub posiadanie przeniósł na inną osobę. Przeniesienie posiadania następuje przez czynność wydania rzeczy i ewentualnie dokumentów umożliwiających rozporządzanie rzeczą /art. 348 Kc/. Gdyby nie udało się ustalić faktu przekazania przez skarżących gospodarstwa na rzecz syna i córki, należałoby zastosować domniemania ustawowe z art. 336 i 339 Kc, że skarżący jest posiadaczem samoistnym gospodarstwa rolnego.
Wobec braku wyżej wskazanych ustaleń nie jest możliwa ocena zgodności zaskarżonych decyzji z prawem. Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił skargę i na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt 3 oraz art. 208 Kpa orzekł, jak w sentencji.