Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] września 2003 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] czerwca 2003 r., którą to decyzją wydaną na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.) odmówił P.L. oraz K.L, występującej w imieniu małoletniego syna B., przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu decyzji podano między innymi, iż do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki o jakich mowa w tym przepisie powinny być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak choćby jednej z nich powoduje niemożność przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Wskazał ponadto, że renta rodzinna w drodze wyjątku jest pochodną świadczenia osoby zmarłej i z tego powodu w pierwszej kolejności bada się uprawnienia jakie przysługiwałyby tej osobie. Z akt sprawy nie wynikają szczególne okoliczności, na skutek których ojciec dzieci nie nabył uprawnień do świadczenia ustawowego. Wskazano, że za szczególną okoliczność usprawiedliwiającą brak zatrudnienia należy uznać zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia jej skutków. Takie okoliczności, zdaniem organu nie zostały wykazane. Udokumentowany łączny okres ubezpieczenia wynoszący 19 lat 8 miesięcy i 25 dni jest nieadekwatny w stosunku do wieku zmarłego tj. 47 lat.
Ostatni udokumentowany okres składkowy (pobierania zasiłku dla bezrobotnych) przypada na 1999 r., po tej zaś dacie - do czasu zgonu w 2002 r. tj. przez okres 3 lat, nie został udowodniony żaden okres pracy potwierdzony opłacaniem składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe. Z akt sprawy nie wynika, ażeby po tej dacie do chwili śmierci ojciec dzieci nie mógł podjąć zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności zwłaszcza, że w stosunku do zmarłego nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy.
W decyzji wskazano również, że trudna sytuacja materialna skarżącego nie stanowi jedynego kryterium, od którego zależy przyznanie świadczenia w trybie wyjątku.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do sądu, w której skarżąca i jej syn P. wnieśli o jej uchylenie oraz wskazali na swoją trudną sytuację materialną.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Stosowanie do art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, że nie narusza ona prawa.
Podstawą materialnoprawną tej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162 poz. 1118 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków.
Wskazać należy, że świadczenie przewidziane w art. 83 ust. 1 ustawy o rentach i emeryturach nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie wg. potrzeb - ze względu na trudną sytuację materialną wnioskodawcy. Jest to świadczenie, które może być przyznane w razie nieznacznego niedopełnienia warunków do uzyskania renty na zasadach ogólnych. Ponadto z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach wynika, iż przede wszystkim konieczne jest wykazanie, iż ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do "normalnego" świadczenia ubezpieczeniowego na skutek jakiś szczególnych okoliczności.
Analizując przedmiotową sprawę, Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który w sposób wnikliwy rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie uzasadnił.
Zmarły ojciec w wieku 47 lat przepracował łącznie 19 lat 8 miesięcy i 25 dni. W ostatnim dziesięcioleciu przed śmiercią podlegał ubezpieczeniu społecznemu z tytułu zatrudnienia przez okres 4 lat, zaś od ostatniego okresu ubezpieczenia w 1999 r., związanego z pobieraniem zasiłku dla bezrobotnych do chwili śmierci w 2002 r. tj. przez okres 3 lat nie został udowodniony żaden okres pracy potwierdzony opłacaniem składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe. Z akt sprawy nie wynika, ażeby po tej dacie do chwili śmierci ojciec dzieci nie mógł podjąć zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności, zwłaszcza, że w stosunku do zmarłego nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy.
Dodatkową okolicznością, z powodu której oddalona została skarga w stosunku do P.L. jest osiągnięcie przez niego pełnoletności. Ukończenie 18 lat oznacza bowiem (przy braku orzeczenia lekarskiego stwierdzającego całkowitą niezdolność do pracy) zdolność do podjęcia zatrudnienia, a tym samym niemożność uzyskania świadczenia w trybie wyjątkowym przewidzianym w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach, który w odróżnieniu od art. 65 ust. 1 tej samej ustawy (regulującym kwestie przyznania renty rodzinnej w trybie zwykłym) z uwagi na wyjątkowy, nadzwyczajny charakter przewidzianych w nim świadczeń zawiera odmienne, bardziej rygorystyczne zasady ich przyznawania (por. wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2001 r. sygn. akt II SA 2840/00 - LEX nr 54335).
Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 151 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), skargę oddalił.