Uzasadnienie
Zarząd Główny Związku Bojowników o Wolność i Demokrację decyzją z dnia 22 czerwca 1988 r. L.dz. l/Aug/WER/88 utrzymał w mocy decyzję Zarządu Wojewódzkiego ZBoWiD w B. z dnia 3 grudnia 1987 r. o odmowie stwierdzenia na rzecz Ryszarda A. uprawnień kombatanckich, albowiem na potwierdzenie powołanej przynależności do Armii Krajowej w okresie od lutego 1943 r. do lipca 1943 r. na terenie placówki w O. przedłożył oświadczenia trzech świadków, którzy nie spełniają wymogów regulaminu weryfikacyjnego, gdyż żaden z nich nie był przełożonym zainteresowanego, jak również działali pod różnym dowództwem, a nadto nie miał on wówczas ukończonych 16 lat. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję Ryszard A. zarzucił, że uzasadnienie tej decyzji jest nie przekonujące, skoro przynależność jego do oddziału partyzanckiego pod dowództwem ppor. Stanisława Makucha pseudonim "Kruk", a następnie pod dowództwem Edwarda Błaszczuka pseudonim "Grom" oraz fakt złożenia przysięgi i otrzymania pseudonimu "Gucio" potwierdzili świadkowie, którzy byli we wspólnym oddziale.
W odpowiedzi na skargę Zarząd Główny ZBoWiD, wnosząc o jej oddalenie, podniósł, że skarżący w deklaracji podaje, iż do ruchu oporu został zaprzysiężony w lutym 1943 r. podczas, gdy składający oświadczenia podają, że w maju oraz oświadczają, że był on łącznikiem między oddziałami i przenosił prasę nielegalną do punktów kontaktowych, lecz nie podają do jakich punktów, a ponadto niewiarygodnym jest, by chłopcu w wieku niespełna 16 lat zaraz po zaprzysiężeniu podano miejsca punktów kontaktowych i powierzono funkcję łącznika między oddziałami.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawach o stwierdzenie uprawnień kombatanckich wielokrotnie wskazywano, że przepisy regulaminu weryfikacyjnego ZBoWiD, dotyczące postępowania dowodowego w tego rodzaju sprawach, nie mogą wyłączyć zasad i reguł postępowania dowodowego, ustanowionych w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego, w tym w art. 75, art. 77 par. 1 i art. 80 tego kodeksu. Brak jest zatem podstaw do zdyskwalifikowania w postępowaniu weryfikacyjnym ZBoWiD oświadczeń świadków tylko dlatego że nie pełnili w oddziałach ruchu oporu funkcji dowódczych lub działali w innych oddziałach, bądź pod innym dowództwem. Taka jest natomiast w niniejszej sprawie motywacja zaskarżonej decyzji odnośnie wartości dowodowej oświadczeń świadków przedłożonych przez skarżącego. Powoduje to, że zaskarżona decyzja została wydana z istotnym naruszeniem powołanych wyżej przepisów kodeksu postępowania administracyjnego.
To samo odnosi się do powołanego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji argumentu, że skarżący nie miał wówczas ukończonych 16 lat. Mechaniczne powołanie się na kryterium wieku jest niewystarczające. Jak to wskazał Sąd Najwyższy /III PRN 2/86 z dnia 12 września 1986 r., III PRN 1/87 z dnia 14 maja 1987 r., III PRN 7/88 z dnia 8 grudnia 1988 r./ za uczestnika ruchu oporu można uznać wprawdzie tylko osoby, które z uwagi na stopień rozwoju psychofizycznego były w stanie podjąć walkę z okupantem i świadomie ją prowadzić, lecz dla dokonania takiej oceny konieczna jest analiza całokształtu okoliczności sprawy z uwzględnieniem także wieku zainteresowanego oraz tego, czy działania wykonywane przez małoletniego były podejmowane i realizowane tylko w ramach poleceń osoby dorosłej, pod której pieczą małoletni pozostawał /rodziców, opiekunów/, czy też w ramach rozkazu udzielonego przez dowódcę, w oddziale ruchu oporu jako pełnoprawnemu członkowi grupy konspiracyjnej, tj. należącemu do niej dobrowolnie i z pełną świadomością podjęcia zorganizowanej i poddanej określonym rygorom walki z okupantem. Takiej zaś analizy i oceny w niniejszej sprawie organy ZBoWiD nie dokonały.
Powyższego stanowiska odnośnie istotnych wadliwości zaskarżonej decyzji nie zmieniają okoliczności podniesione w odpowiedzi na skargę. Po pierwsze bowiem, analiza dowodów i oceny materiału dowodowego powinna być dokonana nie później niż w momencie wydawania decyzji rozstrzygającej sprawę, a motywy rozstrzygnięcia mają wynikać z uzasadnienia decyzji, jako jej integralnej części /art. 107 par. 3 Kpa/. Po drugie zaś to w treści deklaracji członkowskiej skarżącego jest wprawdzie podane, że w oddziale partyzanckim AK w O. był od lutego 1943 r., lecz następnie znajduje się tam stwierdzenie, że: "po przysiędze w maju 1943 r. otrzymałem pseudonim "Gucio", co powoduje, iż w obecnym stanie dowodowym sprawy nie można zarzucać sprzeczności między twierdzeniami zainteresowanego a oświadczeniami świadków, co do podawanej daty jego zaprzysiężenia.
Ponadto odnośnie wieku zainteresowanego - 16 lat - nie można pominąć w analizie całokształtu okoliczności sprawy również tego:, że zainteresowany urodził się dnia 25 czerwca 1927 r., a więc 16 lat kończył z dniem 25 czerwca 1943 r., tj. w około jeden miesiąc po podawanej dacie zaprzysiężenia. Poza tym dowolne są ustalenia przyjęte w zaskarżonej decyzji, że zgłoszeni świadkowie działali pod różnym dowództwem. Z akt weryfikacyjnych wynika bowiem, że świadek Władysław O. był w oddziale AK we wsi O. pod dowództwem Edwarda Błaszczuka pseudonim "Grom", a świadek Józef C. pod dowództwem najpierw "Kruka", a następnie "Groma". Jednakże w postępowaniu weryfikacyjnym nie wyjaśniono podawanej przez skarżącego okoliczności, że chodzi o ten sam oddział, dowodzony najpierw przez ppor. Makucha ps. "Kruk", a po jego śmierci w trakcie jednej z walk w 1944 r., przez Edwarda Błaszczuka pseudonim "Grom".
Nadto jeśli istniały wątpliwości co do treści twierdzeń skarżącego i złożonych oświadczeń świadków oraz uznano je za zbyt ogólnikowe, to organ dokonujący weryfikacji obowiązany był przesłuchać te osoby stosownie do wymogów art. 77 par. 1, art. 79, art. 86 i art. 89 par. 2 Kpa. Z powodu powyższych wadliwości postępowania weryfikacyjnego decyzje wydane w niniejszej sprawie przez organy ZBoWiD obu instancji zapadły z istotnym naruszeniem wskazanych wyżej przepisów prawa. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 207 par. 1 i par. 2 pkt 3 Kpa oraz art. 208 Kpa jak w sentencji wyroku.