Uzasadnienie
Decyzją z 21 stycznia 1999 r. wydaną na podstawie art. 156 par. 1 pkt 2, art. 157 par. 1 i 2 oraz art. 158 par. 1 i 2 Kpa Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdził nieważność decyzji Starosty Powiatu G. z 5 kwietnia 1946 r. w sprawie zawieszenia działalności i rozwiązania Oddziału Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego "Sokół" w G. i decyzji Wojewody R. z 26 sierpnia 1947 r. w części zatwierdzającej wymienioną decyzję Starosty oraz odmówił stwierdzenia nieważności tej decyzji Wojewody w części postanawiającej likwidację powyższego Towarzystwa. W uzasadnieniu Minister w szczególności podał, że według art. 24 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1932 r. - Prawo o stowarzyszeniach /Dz.U. nr 94 poz. 808 ze zm./ decyzja o rozwiązaniu stowarzyszenia należała do Wojewody i dlatego zawieszenie Towarzystwa i równocześnie jego rozwiązanie przez Starostę nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa wymagającym stwierdzenia nieważności jego decyzji i decyzji Wojewody w części utrzymującej ją w mocy. Minister nie dostrzegł natomiast cech rażącego naruszenia prawa w decyzji Wojewody w części dotyczącej likwidacji Towarzystwa na podstawie art. 26 pkt 4 powołanego rozporządzenia dopuszczającego likwidację stowarzyszenia, gdy "istnienie jego stało się bezprzedmiotowe". W decyzji Wojewody przyjęto bezprzedmiotowość dalszego istnienia Towarzystwa ze względu na to, że "zostały utworzone organizacje wychowania fizycznego i przysposobienia wojskowego, w którym poszczególni członkowie Towarzystwa Gimnastycznego "Sokół" mogą zrzeszać się, a tym samym odpada potrzeba istnienia innych organizacji o tym samym charakterze". Zdaniem Ministra nie można przyjąć rażącego naruszenia tego przepisu przez Wojewodę, lecz tylko zastosowanie jednej z możliwych jego interpretacji, co w świetle orzecznictwa NSA nie daje podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy w trybie art. 127 par. 3 Kpa Minister 19 października 1999 r. utrzymał w mocy tę decyzję.
W skardze do sądu pełnomocnik skarżących wniósł o uchylenie decyzji Ministra i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania - w częściach dotyczących likwidacji Towarzystwa. Jego zdaniem dokonana przez Ministra interpretacja art. 26 pkt 4 rozporządzenia jest wadliwa, tym bardziej że w takiej sprawie dotyczącej Oddziału Towarzystwa w Ł. decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych z 26 sierpnia 1994 r. stwierdzono nieważność decyzji Wojewody R. z 26 sierpnia 1947 r. orzekającej rozwiązanie i likwidację wymienionego oddziału. Likwidacja Towarzystwa pozbawiła jego członków możliwości kontynuowania reaktywowanej po II wojnie światowej działalności określonej jego statutem, obok nowo powołanych organizacji. (...)
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W świetle art. 26 wymienionego rozporządzenia likwidacja stowarzyszenia przez władzę rejestracyjna /wojewodę/ następuje wówczas, gdy:
"1/ liczba członków stowarzyszenia spadnie poniżej 10, lub 2/ stowarzyszenie nie posiada przewidzianego statutowo zarządu i nie ma warunków do jego wyłaniania, względnie nie wyłania w ciągu najmniej rocznego okresu czasu, lub 3/ organ ten nie był odnawiany najmniej w ciągu 3 okresów przewidzianego statutowo czasu jego urzędowania, albo też 4/ zajdą inne okoliczności świadczące, że stowarzyszenie faktycznie istnieć przestało, lub że istnienie jego stało się bezprzedmiotowe".
Precyzyjne określenie sytuacji bądź zdarzeń, w wyniku których wojewoda decydował o likwidacji stowarzyszenia, nie pozostawiało miejsca na uznanie administracyjne organu. Według cyt. przepisu "władza rejestracyjna (...) stwierdzi te okoliczności i zadecyduje likwidację stowarzyszenia", co rodzi obowiązek, a nie możliwość wydania takiego orzeczenia.
Określona w art. 26 pkt 4 bezprzedmiotowość istnienia stowarzyszenia, przyjęta w decyzji Wojewody R. za podstawę jego likwidacji, nie należy do pojęć niedookreślonych ani podlegających interpretacji w granicach uznania administracyjnego. Bezprzedmiotowość jest elementem materialnego stosunku prawnego wpływającym wprost na jego istotę, skutkującym jego ustanie. W każdym razie do organu należy wykazanie, jakie elementy zdarzenia lub sytuacja taka bezprzedmiotowość spowodowały. Przy zastosowaniu art. 26 pkt 4 Wojewoda - w decyzji z 26 sierpnia 1947 r., a Minister - w kwestionowanych obecnie decyzjach, obowiązani byli wykazać, jakie organizacje po II wojnie światowej przejęły w całości działalność zlikwidowanego Towarzystwa /co do formy treści i zakresu/; w wyniku czego nie istnieje możliwość dalszego jego funkcjonowania. Do takich ustaleń należało wykorzystać statut tego Towarzystwa i regulacje prawne dotyczące organizacji i funkcjonowania podmiotów przejmujących co do formy, treści i zakresu działalności Towarzystwa. Ogólnikowość sformułowań użytych przez Wojewodę na poparcie tezy o bezprzedmiotowości istnienia Towarzystwa nie wystarczała do posłużenia się tą podstawą w jego decyzji i wymagała dokonania przez Ministra wnikliwiej oceny. Jak ustalono na rozprawie sądowej, skarżący są w stanie odnaleźć wzorcowy statut Towarzystwa potrzebny do oceny, czy działalność takiego stowarzyszenia była bezprzedmiotowa w nowym, powojennym ustroju.
Na rozprawie sądowej pełnomocnik skarżących załączył do akt sprawy decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 31 marca 1998 r. stwierdzającą nieważność decyzji Wojewody K. z 2 stycznia 1948 r. dotyczącej Towarzystwa Gimnastycznego "Sokół" w K. Istotnie, ta i wcześniejsza decyzja Ministra z 26 sierpnia 1994 r. nie wiązały go w obecnie rozstrzyganej sprawie, jednak argumentacji w nich użytej nie można zupełnie pomijać w odpowiedzi na zarzut skarżących o nierównym traktowaniu oddziałów Towarzystwa w Ł., K. i G. znajdujących się w identycznej sytuacji.
Z powyższych względów skargę uznano za zasadna.