Uzasadnienie
Minister Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa decyzją z dnia 21 lutego 1992 r. utrzymał w mocy decyzję Naczelnego Dyrektora Lasów Państwowych z dnia 12 grudnia 1991 r. znak L-13-2140/11/90, odmawiającą na podstawie art. 157 par. 1 i 3 Kpa wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Okręgowego Zarządu Lasów Państwowych w G. z dnia 11 lipca 1972 r. nr 191/741/71, orzekającej o przejęciu na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego art. 16 tekstu jednolitego ogłoszonego w Dz.U. 1989 nr 58 poz. 348/ nieruchomości leśnej o powierzchni 35,12 ha, położonej w N.K., stanowiącej własność Jana G. W uzasadnieniu decyzji Ministra wskazano, że opisana nieruchomość została objęta władaniem Państwa - Lasów Państwowych - w 1945 r. i nieprzerwanie pozostawała w tym władaniu, przejawiającym się prowadzeniem prac zalesieniowych, pielęgnacyjnych i ochronnych, do dnia 5 kwietnia 1958 r., to jest do dnia wejścia w życie powołanej ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 20 lutego 1991 r. /Dz.U. nr 20 poz. 88/ w sprawie wykładni art. 16 /dawniej 9/ tej ustawy stwierdził, że o przejęciu na własność Państwa nieruchomości rolnych i leśnych decydują wyłącznie przesłanki wymienione w powołanym przepisie, bez względu na okoliczności, w jakich doszło do objęcia nieruchomości przez Państwo, nawet wtedy, gdy przejęcie nastąpiło z naruszeniem prawa lub też bez podstawy prawnej.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję Kazimierz G. /jeden z następców prawnych Jana G. i Gertrudy G./, działający w imieniu własnym i jako pełnomocnik pozostałych spadkobierców, wniósł o jej uchylenie i o przekazanie sprawy organowi I instancji w celu przeprowadzenia postępowania administracyjnego z dokonaniem rzetelnej oceny stanu faktycznego i prawnego. W uzasadnieniu skargi zarzucił, że już w 1945 r. nieruchomość nie podlegała przejęciu na podstawie dekretu PKWN, gdyż las nie miał wymaganego areału 25 ha, a i dekret ten był nieważny, albowiem obowiązująca wtedy Konstytucja nie pozwalała wywłaszczyć nieruchomości bez odszkodowania. Powoływanie ustawy z 1958 r. jest, jak się wydaje, chybione, gdyż choć Lasy Państwowe władają nieruchomością, to w księgach wieczystych jako współwłaściciele figurują skarżący i inni spadkobiercy poprzedniego właściciela.
W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny, kontrolując legalność zaskarżonej decyzji, zważył, co następuje:
Z akt sprawy administracyjnej wynika, że według zapisów w księgach wieczystych Kw nr 3249 i 3250 Jan i Gertruda małżonkowie G. byli właścicielami majątku ziemskiego o łącznej powierzchni 35,12 ha, w czym 16,03 ha figurowało jako gospodarstwo rolne /Kw nr 3249/, a 19,09 ha jako pastwisko /Kw nr 3250/.
Według protokołu zdawczo-odbiorczego, sporządzonego dnia 10 września 1945 r., majątek ten został przejęty na rzecz Skarbu Państwa we władanie Lasów Państwowych przez Komisarza Ziemskiego z powołaniem się na "art. 2 dekretu PKWN z dnia 6.IX.1944 r.", jako część upaństwowionych lasów pod nazwą N.K. o ogólnej powierzchni 101,29 ha, w tym 32 ha powierzchni zalesionej, 37,75 ha gruntów ornych, 1 ha łąk, stanowiących własność 4 właścicieli.
Według wypisu z rejestru gruntów nr 10 N.K. gromada K. z dnia 5 maja 1972 r. w rejestrze tym jako właściciele 9 działek o łącznej powierzchni 35,12 ha, rodzaj użytków - las, wpisani byli "G. Jan i żona Gertruda", a jako władający: Państwowe Gospodarstwo Leśne - Nadl. W.
W uzasadnieniu kwestionowanej decyzji Dyrektora Okręgowego Zarządu Lasów Państwowych w G. z dnia 11 lipca 1972 r., orzekającej o przejęciu na własność Państwa powyższej nieruchomości jako leśnej na podstawie art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego /Dz.U. nr 17 poz. 71/, stwierdzono, że z ogólnej przejętej powierzchni 101,29 ha gruntów powierzchnia "około 13 ha była zalesiona przed przejęciem przez okupanta, pozostałe grunty zostały zalesione przez N-two", które włada nimi nieprzerwanie od dnia przejęcia protokołem zdawczo-odbiorczym z dnia 10 września 1945 r., a zatem władało nimi również w dniu wejścia w życie tej ustawy, to jest w dniu 5 kwietnia 1958 r. Z uzasadnienia tej decyzji, w połączeniu z treścią wpisów w cytowanych księgach wieczystych, wynika jednoznacznie, że przed przejęciem na własność Państwa grunty Jana i Gertrudy małżonków G. nie były lasami ani gruntami leśnymi o obszarze powyżej 25 ha, o jakich mowa w przepisach art. 1 dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa /Dz.U. nr 15 poz. 82/.
W protokole zdawczo-odbiorczym z dnia 10 września 1945 r. został powołany - jako podstawa "upaństwowienia lasów" - art. 2 dekretu PKWN z dnia 6.IX.1944 r.". Tak oznaczona podstawa prawna jednak nie dotyczy przejęcia lasów na własność Skarbu Państwa, lecz przeprowadzenia reformy rolnej /Dz.U. nr 4 poz. 17/, która obejmowała, jeśli chodzi o kryterium obszarowe, nieruchomości ziemskie o powierzchni ogólnej ponad 100 ha bądź przekraczającej 50 ha użytków rolnych.
W niniejszej sprawie jest bezsporne, że majątek ziemski Jana i Gertrudy małżonków G., mający łączną powierzchnię 35,12 ha, został przejęty we władanie Skarbu Państwa w dniu 10 września 1945 r. i od tej daty nieprzerwanie, również w dniu 5 kwietnia 1958 r., znajdował się w tym władaniu.
Dnia 12 marca 1958 r. została uchwalona ustawa o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego /Dz.U. nr 17 poz. 71/, która w art. 9 ust. 1 postanowiła, że nieruchomości rolne i leśne objęte we władanie Państwa do dnia wejścia w życie tej ustawy, to jest do dnia 5 kwietnia 1958 r., przejmuje się na własność Państwa bez odszkodowania bez względu na ich obszar, jeśli znajdują się one nadal we władaniu Państwa lub zostały przekazane przez Państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym. Później treść tę, zawierał art. 16 w jednolitym tekście tej ustawy opublikowanym w Dz.U. 1989 nr 58 poz. 348; został on następnie skreślony z dniem 1 stycznia 1992 r. przez art. 58 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw /Dz.U. nr 107 poz. 464/.
Zagadnienie wykładni przepisu art. 9 ust. 1 powołanej ustawy z dnia 12 marca 1958 r. wystąpiło w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego już w 1985 r. W wyrokach z dnia 12 marca 1985 r. II SA 1953/84 i z dnia 19 sierpnia 1985 r. II SA 1050/85 Naczelny Sąd Administracyjny zajął stanowisko, że przepis ten ma zastosowanie tylko wówczas, gdy władanie Państwa było władaniem prawnym, gdy objęcie nieruchomości przez Państwo we władanie nastąpiło zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami. Nie może to dotyczyć sytuacji, gdy objęcie nieruchomości we władanie wypełniło znamiona czynu niedozwolonego. Bezprawne objęcie we władanie nie może rodzić dla właścicieli niekorzystnych skutków prawnych. Ta wykładnia jednak została zakwestionowana rewizjami nadzwyczajnymi Ministra Sprawiedliwości, na skutek których Sąd Najwyższy wyrokami z dnia 10 kwietnia 1986 r. III ARN 3/86 i z dnia 9 września 1986 r. III ARN 18/86, podzielając stanowisko rewidującego i uznając powyższą wykładnię omawianego przepisu przez Naczelny Sąd Administracyjny za błędną, uchylił zaskarżone wyroki tego Sądu.
Ostatecznej i powszechnie obowiązującej wykładni przepisu cytowanego art. 16 ustawy /według tekstu jednolitego z 1989 r. - Dz.U. nr 58 poz. 348/ dokonał po rozpatrzeniu wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 20 lutego 1991 r. /Dz.U. nr 20 poz. 88/. Trybunał ustalił, że o przejęciu na własność Państwa nieruchomości rolnych i leśnych /z wyjątkiem określonych w art. 16 ust. 2/ decydują wyłącznie przesłanki wymienione w przepisie art. 16 ust. l, a mianowicie: objęcie nieruchomości we władanie Państwa do dnia wejścia w życie ustawy, czyli do dnia 5 kwietnia 1958 r., oraz pozostawanie tych nieruchomości nadal we władaniu Państwa lub przekazanie ich w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym, bez względu na okoliczności, w jakich doszło do objęcia nieruchomości przez Państwo. Przejęciu na własność Państwa podlegają także te nieruchomości, których właściciele do dnia 5 kwietnia 1958 r. dawali wyraz woli odzyskania swej nieruchomości bądź z przyczyn obiektywnych od nich niezależnych nie mieli możliwości dochodzenia swych praw.
Ta wykładnia Trybunału Konstytucyjnego jest wykładnią powszechnie obowiązującą /art. 11a ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o Trybunale Konstytucyjnym - Dz.U. nr 22 poz. 98 ze zm./, co oznacza, że wiąże ona wszystkich tak jak sama ustawa, w tym również wszystkie sądy. Naczelny Sąd Administracyjny więc, badając zgodność zaskarżonej decyzji z prawem, kontroluje, czy jest ona zgodna także z powszechnie obowiązującą wykładnią prawa ustaloną przez Trybunał Konstytucyjny.
Skoro zatem w niniejszej sprawie jest bezsporne, że omawiana nieruchomość została objęta władaniem Państwa w dniu 10 września 1945 r., była w tym władaniu w dniu 5 kwietnia 1958 r. i pozostawała w nim nadal w dniu 11 lipca 1972 r., to Naczelny Sąd Administracyjny nie ma podstaw prawnych do uwzględnienia niniejszej skargi na decyzję o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Okręgowego Zarządu Lasów Państwowych w G. z dnia 11 lipca 1972 r., bez względu na okoliczności, w jakich doszło do przejęcia tej nieruchomości przez Państwo.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 207 par. 5 Kpa o oddaleniu skargi.