Wyrok NSA w Warszawie (przed reformą) z 5 października 2000 r., II SA 414/00

Teza

Informacje dotyczące ogólnego stanu kont płatników składek na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne nie są objęte żadną z tajemnic chronionych ustawą.

Uzasadnienie

W dniu 1 października 1999 r. zastępca redaktora naczelnego "Dziennika Polskiego" w K. zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o udostępnienie redakcji list dłużników, którzy nie wpłacają składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie społeczne - nawiązując do wcześniejszej korespondencji między redakcją a rzecznikiem prasowym ZUS. Pismem z 19 października 1999 r. Prezes ZUS odmówił udzielenia informacji, jako chronionych ustawą z dnia 22 stycznia 1999 r. o ochronie informacji niejawnych /Dz.U. nr 11 poz. 95/ i objętych art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. - Prawo prasowe. W dniu 28 grudnia 1999 zastępca redaktora naczelnego wezwał Prezesa ZUS do usunięcia naruszenia prawa na podstawie art. 34 ust. 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ i jednocześnie podkreślił, że nie wskazano dotychczas konkretnej podstawy prawnej odmowy udzielenia informacji.

W odpowiedzi z 19 stycznia 2000 r. ZUS poinformował, że taką podstawę stanowią art. 34 ust. 3, art. 50 ust. 3 i art. 79 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych /Dz.U. nr 137 poz. 887 ze zm./ i art. 4 ust. 2 Prawa prasowego.

Redakcja zaskarżyła do sądu odmowę udzielenia informacji. (...) W jej ocenie nie chodzi tu o odmowę udzielenia informacji ze względu na ochronę tajemnicy państwowej i służbowej oraz innej tajemnicy chronionej ustawą /art. 4 ust. 2 Prawa prasowego/. Nie można uzasadnić dokonanej odmowy ze względu na ochronę tajemnicy służbowej zdefiniowanej w art. 2 pkt 2 ustawy o ochronie informacji niejawnych, ponieważ nie występuje element narażenia na szkodę interesu jednostki organizacyjnej. Wręcz przeciwnie - ujawnienie dłużników ZUS może wpływać mobilizująco na niesolidnych przedsiębiorców. Nie ma również podstaw do sugerowania się art. 92 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, dotyczącym zachowania w tajemnicy informacji uzyskanych przez inspektorów ZUS w związku z wykonywaniem obowiązków służbowych, bo nie o takie informacje chodzi w sprawie.

Wreszcie skarżąca wyeksponowała zawarte w art. 14 i art. 54 Konstytucji RP oraz w art. 1 Prawa prasowego unormowania zapewniające wolność prasy, wolność pozyskiwania i rozpowszechniania informacji, a także rolę prasy w kształtowaniu jawności życia publicznego, kontroli i krytyki społecznej, służące również obronie interesu podatników. (...)

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

(...) Rozważania nad legalnością odmowy udzielenia informacji należy rozpocząć od przypomnienia unormowań zawartych w art. 14 i art. 61 Konstytucji. Sformułowane w nich gwarancje wolności prasy i innych środków społecznego przekazu powiązane są ściśle z zasadą jawności życia publicznego realizowaną w związku z prawem obywatela do informacji o działalności organów władzy publicznej w funkcjonalnym rozumieniu, z ograniczeniem tego prawa wyłącznie ze względu na określone w ustawach: ochronę wolności i praw innych osób i podmiotów gospodarczych oraz ochronę porządku publicznego, bezpieczeństwa lub ważnego interesu gospodarczego państwa. Do nich również nawiązuje art. 1 Prawa prasowego stanowiący, że prasa - zgodnie z Konstytucją - korzysta z wolności wypowiedzi i urzeczywistnia prawo obywateli do ich rzetelnego informowania, jawności życia publicznego oraz kontroli i krytyki społecznej. Tak określone granice uprawnień prasy sprowadzają możliwość odmowy udzielenia jej informacji "jedynie ze względu na ochronę tajemnicy państwowej i służbowej oraz innej tajemnicy chronionej ustawą". jak to ujmuje art. 4 ust. 2 Prawa prasowego. Poza odesłaniem do ustaw normujących istotę i rodzaje spraw objętych powyższą ochroną, innego rodzaju ograniczenia podmiotowo-przedmiotowe w dostępie do informacji nie dotyczą prasy.

Na potrzeby rozpoznawanej sprawy zbędne jest przypominanie definicji tajemnicy państwowej oraz innej tajemnicy chronionej ustawą, ponieważ Prezes ZUS odmówił udzielenia informacji ze względu na ochronę tajemnicy służbowej. Według art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 22 stycznia 1999 r. o ochronie informacji niejawnych /Dz.U. nr 11 poz. 95/ tajemnicą służbową jest informacja niejawna nie będąca tajemnicą państwowa, uzyskana w związku z czynnościami służbowymi albo wykonywaniem prac zleconych, której nieuprawnione ujawnienie mogłoby narazić na szkodę interes państwa. interes publiczny lub prawnie chroniony interes obywateli albo jednostki organizacyjnej.

Według art. 79 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, do tajemnicy służbowej zakwalifikowano indywidualne dane uzyskane przez ZUS od ubezpieczonych oraz płatników składek. Do osobnej grupy zaliczono natomiast informacje zawarte na kontach ubezpieczonych i kontach płatników składek oraz danych źródłowych będących podstawą zapisów na tych kontach - przez stosowanie do nich przepisów o ochronie danych osobowych oraz zapewnienie możliwości ich udostępniania sądom, prokuratorom, organom kontroli skarbowej oraz Urzędowi Nadzoru nad Funduszami Emerytalnymi /art. 34 ust. 3 i art. 50 ust. 3 tej ustawy/. Takie unormowanie oznacza, że wymienione podmioty są uznane przez art. 29 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych za uprawnione do uzyskania danych osobowych od ich administratora, inne zaś osoby i podmioty - dopiero po wykazaniu potrzeby ich posiadania zgodnie z art. 29 ust. 2 oraz po spełnieniu wspólnych dla wszystkich podmiotów zastrzeżeń i ograniczeń chroniących interesy osoby, której dane dotyczą, podanych w art.

27. Wobec dokonanego w powołanych przepisach rozgraniczenia indywidualnych danych o ubezpieczonych i płatnikach składek od informacji zawartych na ich kontach, a także ze względu na niedopuszczalność konstruowania w drodze wykładni prawa nowej kategorii danych, które z woli ustawodawcy nie zostały objęte żadną z trzech tajemnic, nie była dopuszczalna odmowa udzielenia żądanej przez skarżącą informacji.

Uzupełniająco należy przypomnieć, że zapewnione w art. 67 Konstytucji prawo obywatela do zabezpieczenia społecznego w razie niezdolności do pracy ze względu na stan zdrowia i po osiągnięciu wieku emerytalnego oraz w razie pozostawiania bez pracy nie z własnej woli i bez środków utrzymania, jest realizowane według przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych opartych na zasadzie obowiązkowego ubezpieczenia. Składki na to ubezpieczenie są środkami publicznymi, od pozyskiwania których i racjonalnego wydatkowania zależy sprawność funkcjonowania całego systemu ubezpieczeń społecznych. Opłacanie tych składek należy do sfery obowiązków publicznoprawnych płatnika. Nie ma wiec żadnych powodów do łączenia interesu państwa i ZUS jako państwowej jednostki organizacyjnej z ukrywaniem przed opinią publiczną wykazów niesolidnych płatników składek. Nie ma też argumentów przemawiających za udzieleniem w takiej sytuacji ochrony płatnikom składek. Przydatne to jest bogate orzecznictwo NSA na tle stosowania art. 7 Kpa nakazującego załatwienie spraw z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Ponadto - jak trafnie podkreślono w motywach wyroku, III ARN 57/95, Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 1996 r. /OSN 1996 z. 13 poz. 179/ - dopuszczalne jest nawet, bez naruszenia art. 14 ust. 6 Prawa prasowego, publikowanie informacji oraz danych dotyczących prywatnej sfery życia bez zgody danej osoby, jeżeli wiążą się bezpośrednio z jej działalnością publiczną, zaś wszelkich ustawowych ograniczeń wolności prasy /w tym prawa do informacji/ nie można interpretować rozszerzająco, gdyż narusza to prawo obywateli do rzetelnej informacji i zasadę jawności życia publicznego. Z tych powodów skargę uwzględniono.