Uzasadnienie
Decyzją z 9 maja 2000 r. (...), po rozpoznaniu wniosku Janusza P., Zakład Elektromechaniczny "E." /skarżący/ przeciwko Tadeuszowi B. o unieważnienie patentu nr 169725 na wynalazek pt.: "Zamek elektromagnetyczny", Urząd Patentowy na podstawie art. 114 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 10 ustawy o wynalazczości /Dz.U. 1993 nr 26 poz. 117/ unieważnił patent nr 169725 w części w ten sposób, że:
1/ w zastrz. 1 słowa "znamienny tym, że" zastępuje się słowami: "przy czym", natomiast słowa "przy czym" zastępuje się słowami: "znamienny tym, że", 2/ skreśla się zastrzeżenia zależne nr 2; 3; 4 i 7, 3/ pozostawia się zastrzeżenia zależne nr 5 i 6.
W uzasadnieniu decyzji podkreślono, że zakres ochrony patentu 169725 został określony w siedmiu zastrzeżeniach, pierwszym - niezależnym i w zastrzeżeniach 2-7 zależnych. Jako materiały mające świadczyć o braku zdolności patentowej zamka elektromagnetycznego skarżący przytoczył następujące materiały:
- I. str. 117 rocznika Baubeschlag-Taschenbuch z 1991 r.
- II. katalog z 1987 r. o symbolu K 875187E, str. 1/7 i str. 4/10 firmy niemieckiej EFF-EFF
- III. opis zgłoszeniowy EP 0279878 /wraz z tłum./
- IV. opis zgłoszeniowy P 292618.
Urząd podniósł, że spośród przeciwstawionych materiałów większość środków technicznych zastrzeganych w patencie 169725 zawiera rozwiązanie niemieckie ujawnione we wcześniejszym opisie EP 279878, wobec czego środki techniczne znane z tego opisu stanowią dla rozwiązania polskiego znany stan techniki. Stąd zdaniem Urzędu środki techniczne znane z opisu EP należało przenieść do przedznamiennej części zastrz. 1, zastrz. zależne 2, 3, 4 i 7 odnoszące się do tych znanych środków należało skreślić, wobec czego zakres ochrony patentu 169725 po unieważnieniu w części jest następujący:
Zastrzeżenie patentowe
l. Zamek elektromagnetyczny posiadający korpus mocowany w ościeżnicy oraz osadzony obrotowo uchylny rygiel będący pod stałym działaniem sprężyny, a także mechanizm zapadkowy blokujący rygiel z ruchomą zworą współpracujący z cewką elektromagnesu zamocowaną wewnątrz korpusu, przy czym mechanizm zapadkowy składa się z długiej dźwigni [7] usytuowanej równolegle do osi [2] obrotu rygla [3] i osadzonej obrotowo jednym końcem na pierwszej osi [8] zamocowanej w korpusie [l] prostopadle do płaszczyzny zamkniętych drzwi, ZNAMIENNY TYM, ŻE zapadka [9] jest luźno osadzona w kieszonce [11] zwory [12] współpracującej z cewką [13] elektromagnesu i osadzonej obrotowo także na drugiej osi [10].
zastrz. 2 - skreślone zastrz. 3 - skreślone zastrz. 4 - skreślone zastrz. 5: Zamek według zastrz. 1, znamienny tym, że szerokość wnętrza kieszonki [11] zwory [12] jest znacznie większa niż głębokość końca zapadki [9] umieszczonego w kieszonce [11].
zastrz. 6: Zamek według zastrz. 5, znamienny tym, że do zwory [12] jest zamocowana sprężyna [19] dociskająca zapadkę [9] do wierzchołka długiej dźwigni [7], przy czym drugi koniec sprężyny [19] jest połączony z korpusem [l].
Urząd podniósł, że argument uprawnionego z patentu 169725, iż opis EP 279878 nie może być skutecznym przeciwstawieniem, ponieważ rozwiązanie niemieckie dotyczy zaników na prąd stały, natomiast rozwiązanie polskie odnosi się do zamków na prąd przemienny, nie mógł zostać uwzględniony, ponieważ porównywane zamki należą do tej samej dziedziny techniki /zamki elektromagnetyczne/ i rozwiązanie polskie świadczy o tym, że większość środków technicznych znanych z opisu EP mogła być zastosowana w rozwiązaniu polskim.
Urząd podkreślił, że patent 169725 został unieważniony w części nie ze względu na brak nowości, lecz ze względu na brak nieoczywistości w odniesieniu do prototypu znanego z opisu EP. Również materiały wymienione wyżej w pkt I i II, mimo, że jako katalogowe nie zawierają tylu szczegółów co opis EP, to świadcząc tym, że zasadnicze środki techniczne polskiego rozwiązania przeniesione w wyniku unieważnienia do części przedznamiennej zastrz. 1 jako znane, były ujawnione wcześniej w tych katalogach, czyli konstrukcje zamków podobne do zamku według patentu 189725 były rozpowszechnione przed datą zgłoszenia rozwiązania polskiego do opatentowania.
W odwołaniu skarżący wniósł o uchylenie decyzji i unieważnienie patentu nr 169725 w całości. W uzasadnieniu podkreślił, że wszystkie podstawowe cechy w zastrz. 1 /cechy, których dobór pozwolił osiągnąć główny cel wynalazku - zmniejszenie głębokości zamka/ zostały przeniesione przed słowa "znamienny tym, że", a za tymi słowami pozostała cecha dalszorzędna bliżej określająca usytuowanie zapadki /9/. Cecha ta również nie posiada zdolności patentowej, gdyż jest oczywista. O oczywistości świadczą następujące argumenty:
- 1. Zasada prawidłowego działania zamka elektromagnetycznego. Dla prawidłowego działania zamka - również w sytuacji nacisku wywieranego przez drzwi na rygiel - nieodzowne jest aby zapadka była pociągana /uderzona/ siłą dynamiczną przez zworę, gdyż taka siła gwarantuje wykleszczenie zapadki /9/ z wycięcia wpustowego /16/. Uderzenie dynamiczne może wystąpić tylko wtedy, kiedy zapadka /9/ jest luźno osadzona względem zwory /12/. W chwili włączenia elektromagnesu w pierwszej kolejności elektromagnes pociąga zworę a ta z kolei siłą dynamiczną pociąga zapadkę.
Z powyższego wynika jednoznacznie, że zapadka i zwora musza być względem siebie luźno osadzone, przy czym sama konstrukcja osadzenia może być dowolna w przypadku patentu nr 169725 zapadka /9/ jest luźno osadzona w zworze /12/, podobnie jest w patencie EP 0279878, natomiast w opisie zgłoszenia P-293618 zwora /nazwa według zgłoszenia - zapadka pośrednia 4b/ jest luźno osadzona w zapadce /nazwa według zgłoszenia - zapadka blokująca 4a/.
2. Stan techniki przedstawiony w opisie patentowym nr 169725. Na str. 3 powołany jest opis zgłoszenia wynalazku nr P293618, w którym jest ujawnione luźne osadzenie zwory /zapadki pośredniej 4b/ w zapadce /zapadce blokującej 4a/. Pokazane to jest na fig. 4 i 5 jak również wynika to ze zdania zamieszczonego na str. 3 cyt. "Pomiędzy wygiętymi ramionami zapadki blokującej jest usytuowana zapadka pośrednia z luzem umożliwiającym skuteczne i pewne działanie pod wpływem pola magnetycznego wytworzonego przez cewkę elektromagnesu".
Zdanie to również zostało przytoczone w stanie techniki w opisie patentowym nr 169725 na str. 3 cyt. "Mechanizm zapadkowy składa się z zapadki blokującej swobodnie osadzonej w gniazdach korpusu i współpracującej z zapadką pośrednią spełniającą rolę zwory, przy czym zapadka pośrednia jest usytuowana pomiędzy wygiętymi ramionami zapadki blokującej z luzem umożliwiającym zadziałanie pod wpływem pola magnetycznego wytworzonego przez cewkę elektromagnesu".
3. Stan techniki przedstawiony w opisie patentowym nr EPO 279878. Rysunek fig. 1 i 2 oraz str. 3 zdanie 1 i 3 od góry i str. 4 zastrz. 3 i 4 stanowią o luźnym osadzeniu zapadki w zworze. cyt. ze str. 3 "Kotwica zewnętrzna /zwora/ 17 posiada względem kotwicy wewnętrznej /zapadka/ 18 określony kąt ruchu jałowego, tak że po włączeniu elektromagnesu 3 przyciągana jest najpierw tylko kotwica zewnętrzna, która pociąga kotwicę wewnętrzną 18 dopiero po przebyciu kąta jałowego. Funkcję tę realizuje w omawianym przykładzie hakowaty zabierak 20 umieszczony na swobodnym końcu kotwicy zewnętrznej 17, zahaczający wolnym końcem o kotwicę wewnętrzną".
W tym rozwiązaniu luźne osadzenie kotwicy wewnętrznej 18 w kotwicy zewnętrznej 17 spełnia dwie funkcje: najpierw kotwica zewnętrzna 17 pod wpływem zadziałania elektromagnesu 3 odchyla dźwignię 7, a następnie pociąga siłą dynamiczną kotwicę wewnętrzną 18.
Tak więc luźne osadzenie zapadki /9/ w zworze /12/, które decyzją Urzędu Patentowego stało się istotą wynalazku określoną w zastrz. 1, nie posiada zdolności patentowej /brak nieoczywistości/.
Nie posiada również zdolności patentowej zastrz. 5, które jest bezpośrednio związane z zastrz. 1 oraz zastrz. 6, dotyczące sprężyny /19/ rozciągającej - ekwiwalentu sprężyny ściskanej pokazanej w przytoczonych materiałach.
Z tych powodów zdaniem skarżącego całość rozwiązania będącego przedmiotem patentu nr 165725 nie spełnia wymogów art. 10 ustawy o wynalazczości.
Skarżący podniósł ponadto, że w decyzji na str. 2 błędnie zostało sformułowane zastrz. 1 wskazujące na osadzenie zapadki /9/, której nie ma w części przedznamiennej.
W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy wniósł ojej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 21 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ Sąd ten jest powołany do badania legalności zaskarżonych decyzji, to jest ich zgodności z przepisami postępowania administracyjnego oraz przepisami prawa materialnego. Badając skargę w tym zakresie. Sąd stwierdził naruszenie prawa.
Przedmiotem rozpoznania jest odwołanie od decyzji Urzędu Patentowego w sprawie o unieważnienie patentu wniesione do Komisji Odwoławczej przy Urzędzie Patentowym RP za pośrednictwem Urzędu. Do czasu wejścia w życie ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej /Dz.U. 2001 nr 49 poz. 508/ odwołania w tych sprawach rozpatrywane były w Komisji Odwoławczej /art. 115 ustawy z 19 października 1972 r. o wynalazczości - Dz.U. 1993 nr 26 poz. 117 ze zm./. W związku z wejściem w życie 22 sierpnia 2001 r. powołanej ustawy - Prawo własności przemysłowej, sprawa, stosownie do art. 318 ust. 2 tej ustawy, przekazana została do rozpatrzenia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, który zgodnie z przepisami określającymi jego właściwość oraz stosownie do art. 317 ustawy - Prawo własności przemysłowej odwołanie to potraktował jako skargę.
Zaskarżoną decyzją Urząd Patentowy unieważnił patent w części. Skarżący domaga się uchylenia tej decyzji, podnosząc, że patent powinien zostać unieważniony w całości.
Zgodnie z art. 68 ust. 1 ustawy o wynalazczości patent może być na wniosek każdej osoby, która ma w tym interes prawny, unieważniony przez Urząd Patentowy w całości lub w części, jeżeli nie zostały spełnione ustawowe warunki wymagane do uzyskania patentu. W myśl art. 10 tej ustawy wynalazkiem podlegającym opatentowaniu jest nowe rozwiązanie o charakterze technicznym, nie wynikające w sposób oczywisty ze stanu techniki i mogące się nadawać do stosowania.
Stosownie do par. 11 rozporządzenia w sprawie postępowania spornego i odwoławczego oraz opłat związanych z ochrona wynalazków i wzorów użytkowych /Dz.U. nr 36 poz. 160 ze zm./, wydanego na podstawie art. 115 ust. 2 i art. 120 ust. ustawy o wynalazczości w sprawach nie uregulowanych w par. 1-8 stosuje się odpowiednio przepisy Kpa. Urząd Patentowy podejmujący decyzję administracyjną w sprawie unieważnienia patentu jest zatem związany rygorami procedury administracyjnej, określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. Musi m.in. rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy /art. 77 par. 1 i art. 80 Kpa/ oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 par. 3 Kpa.
W rozpatrywanej sprawie Urząd Patentowy dopuścił się naruszenia tych reguł procesowych, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, o czym świadczy przede wszystkim uzasadnienie jego decyzji. Skarżący, wskazując na nieoczywistość wynalazku, wnosił o unieważnienie patentu w całości, natomiast Urząd unieważnił patent w części. Decyzja Urzędu orzekająca o unieważnieniu patentu w części oznacza, że wniosek skarżącego nie został uwzględniony w całości. Skoro Urząd nie uwzględnił wniosku w całości, powinien był wyjaśnić dlaczego tak uczynił i wskazać dlaczego przedstawione przez skarżącego materiały nie świadcząc oczywistości wynalazku także w pozostałej części. Jeżeli wniosek zawiera żądanie unieważnienia patentu w całości, a patent unieważniany jest w części, to oznacza to, że wniosek został uwzględniony w części. Przy częściowymi uwzględnieniu wniosku o unieważnienie patentu zawsze wymaga dokładnego wyjaśnienia, dlaczego w pozostałej części żądanie unieważnienia patentu nie zostało uwzględniony Wyjaśnienie przyczyn, dla których wniosek uwzględniono, nie jest wystarczające, jeśli wniosek, tak jak w tej sprawie, nie został uwzględniony w całości.
Ten brak uzasadnienia uniemożliwia sądową kontrolę prawidłowości podjętego przez Urząd Patentowy rozstrzygnięcia, ponieważ nie jest wiadomo czym kierował się Urząd podejmując decyzję o unieważnieniu patentu jedynie w części, a nie -jak żądał skarżący - w całości.
Z tych powodów skargę należało uznać za uzasadnioną.
Wniosek zainteresowanego Tadeusza B. o zwrot kosztów postępowania sądowego nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ Tadeusz B. w rozpatrywanych sprawach nie był skarżącym. Zgodnie zaś z art. 55 ust. 1 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym Sąd może orzec o zwrocie kosztów jedynie na rzecz skarżącego.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 3 powołanej ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, orzeczono jak w punkcie 1 sentencji.
O kosztach /pkt. 2 i 3 sentencji/ orzeczono na podstawie art. 55 ust. 1 powołanej ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.