Uzasadnienie
Marianna D. została zarejestrowana w Rejonowym Biurze Pracy w B. w dniu 1 lutego 1990 r. jako bezrobotna i pobierała zasiłek dla bezrobotnych do dnia 28 lutego 1991 r.
W dniu 9 kwietnia 1991 r. wpłynęło do tego Biura z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zawiadomienie z dnia 20 marca 1991. r, o przyznaniu Mariannie D. decyzją z dnia 11 marca 1991 r. renty inwalidzkiej od dnia 1 października 1990 r. W związku z tym Rejonowe Biuro Pracy wezwało Mariannę D. do zwrotu pobranego przez nią w okresie od dnia 1 października 1990 r. do dnia 28 lutego 1991 r. zasiłku dla bezrobotnych w łącznej wysokości 2 300 000 zł ze względu na niedopuszczalność jednoczesnego pobierania zasiłku i renty. Marianna D. wpłaciła żądaną kwotę.
Pismem z dnia 1 września 1992 r. Marianna D. wystąpiła do Rejonowego Biura Pracy w B. o zwrot wpłaconej przez nią sumy 2 300 000 zł, motywując to tym, że jednoczesna wypłata zasiłków dla bezrobotnych i renty inwalidzkiej nastąpiła bez jej winy, gdyż decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznaniu jej renty wydana została w dniu 21 marca 1991 r. i objęła okres wsteczny od 1 października 1990 r., a więc w czasie od dnia 1 października 1990 r. do chwili przyznania jej renty pobierała tylko zasiłek dla bezrobotnych. Ustawa z dnia 29 grudnia 1989 r. o zatrudnieniu, według której wypłacano jej zasiłek dla bezrobotnych, nie uprawniała Rejonowego Biura Pracy do żądania zwrotu zasiłku wypłaconego w okresie, za który później przyznano rentę inwalidzką lub emeryturę. Dopiero późniejsza ustawa wprowadziła obowiązek zwrotu pobranego nienależnie świadczenia. Marianna D. powołała się też na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, opublikowane w czerwcu 1993 r. w "Rzeczypospolitej", stwierdzające, że żądanie zwrotu zasiłku dla bezrobotnych, wypłaconego za okres, za który przyznano później świadczenie rentowe, nie miało podstawy prawnej.
W piśmie z dnia 14 września 1992 r. znak: III-D/0133/90, skierowanym do Marianny D. przez Rejonowe Biuro Pracy w B., przyznano, że nie ponosi ona winy za równoległe wypłacanie zasiłku dla bezrobotnych i renty inwalidzkiej, gdyż prawo do renty przyznano jej w dniu 22 marca 1991 r. z wyrównaniem od dnia 1 października 1990 r. Faktem jest także, że nie miała ona obowiązku zwrotu zasiłku dla bezrobotnych. Jednakże Biuro nie może zgodzić się z jej stwierdzeniem, że bezpodstawnie została zobowiązana do zwrotu zasiłku z tej przyczyny, iż nie ma żadnej decyzji lub pisma, w których Biuro dokonałoby tej czynności. Została jedynie - podobnie jak to się dzieje w innych wypadkach - wezwana do osobistego stawiennictwa w celu wyjaśnienia powstałej sytuacji i w trakcie przeprowadzonych rozmów poproszono ją o zwrot do kasy Biura kwot zasiłków wypłaconych równolegle z rentą, co też uczyniła.
Na pismo to Marianna D. złożyła skargę do Wojewódzkiego Biura Pracy w (...), twierdząc, że nie jest prawdą, iż dobrowolnie zwróciła zasiłek; uczyniła to na stanowcze żądanie Rejonowego Biura Pracy, które nie chciało przyjąć do wiadomości jej oświadczenia, że jej bardzo trudna sytuacja materialna nie pozwala na zwrot zasiłku, i jedynie zgodziło się na rozłożenie żądanej od niej sumy 2300000 zł na raty. O tym, że żądanie zwrotu powyższej sumy jest bezpodstawne, nie wiedziała, nie poinformowano jej też o możliwości umorzenia pobranych świadczeń. Dowiedziała się o tym dopiero z opublikowanego w "Rzeczypospolitej" orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego. Jednakże Rejonowe Biuro Pracy odmówiło zwrotu bezpodstawnie pobranej kwoty.
Kierownik Rejonowego Biura Pracy w B. decyzją z dnia 26 listopada 1992 r. nr BP. II. 9112/1/520/90/91/92, wydaną na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 10 i art. 23 ust. 2a ustawy z dnia 16 października 1991 r. o zatrudnieniu i bezrobociu /Dz.U. nr 106 poz. 457 ze zm./, orzekł o odmowie zwrotu kwoty zasiłków wpłaconych przez Mariannę D. za okres od 1 października 1990 r. do 28 lutego 1991 r. do kasy Biura. W uzasadnieniu decyzji podano, że Marianna D. zwróciła do kasy Rejonowego Biura Pracy w B. kwotę zasiłków otrzymanych od 1 października 1990 r. do 28 lutego 1991 r., to jest za okres, w którym przyznano jej rentę. Sytuacja powyższa wystąpiła w okresie obowiązywania ustawy z dnia 29 grudnia 1989 r. o zatrudnieniu /Dz.U. nr 75 poz. 446 ze zm./. Żaden z przepisów tej ustawy nie dawał organom zatrudnienia możliwości egzekwowania zwrotu kwot zasiłku dla bezrobotnych wypłaconych równolegle z rentą, gdy winy za taką sytuację nie ponosiła osoba bezrobotna. Ustawodawca ograniczył się tylko do stwierdzenia w art. 16 ust. 1 pkt 4 tej ustawy, iż prawo do zasiłku nie przysługuje bezrobotnemu, który nabył prawo do renty inwalidzkiej. W związku z tym w takich sytuacjach Rejonowe Biuro Pracy ograniczało się do prośby o zwrot nienależnie pobranych zasiłków. Marianna D. wystąpiła do Rejonowego Biura Pracy o zwrot wpłaconej przez nią kwoty zasiłków w dniu 7 września 1992 r., to jest w okresie obowiązywania ustawy z dnia 16 października 1991 r. o zatrudnieniu i bezrobociu /Dz.U. nr 106 poz. 457 ze zm./. Żaden z przepisów tej ustawy nie daje organowi zatrudnienia możliwości wypłacenia kwoty zwróconych zasiłków dla bezrobotnych. Ponadto ustawodawca powtórzył w przepisie art. 22 ust. 1 pkt 10 tej ustawy, iż bezrobotny traci prawo do zasiłku, jeżeli nabył prawo do renty inwalidzkiej, a po zmianie tej ustawy, która weszła w życie z dniem 10 marca 1992 r. /Dz.U. 1992 nr 21 poz. 84/, dał organom zatrudnienia możliwość egzekwowania zwrotu kwot zasiłków wypłaconych równolegle z rentą /art. 23 ust. 2a/.
Od decyzji tej Marianna D. złożyła odwołanie do Kierownika Wojewódzkiego Urzędu Pracy w (...), wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji i nakazanie Rejonowemu Biuru Pracy w B. zwrotu nienależnie pobranych od niej kwot zasiłków dla bezrobotnych za okres od dnia 1 października 1990 r. do dnia 28 lutego 1991 r. wraz z ustawowymi odsetkami.
Kierownik Wojewódzkiego Urzędu Pracy decyzją ostateczną z dnia 12 stycznia 1993 r. nr KO. 9112/1310/92/G, wydaną po rozpatrzeniu odwołania, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Na decyzję ostateczną Marianna D. złożyła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżąca zarzuca naruszenie postanowień ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o zatrudnieniu przez przyjęcie, że art. 16 ust. 1 pkt 4 zobowiązywał Rejonowe Biuro Pracy do żądania zwrotu zasiłków dla bezrobotnych za czas, za który przyznano jej - z mocą wsteczną - rentę inwalidzką. Wnosi o zmianę zaskarżonej decyzji i nakazanie zwrotu 2 300 000 zł wraz z ustawowymi odsetkami. Skarżąca podkreśliła, że - będąc w tragicznej sytuacji materialnej - pobrany zasiłek zwróciła jedynie wobec groźby ze strony Rejonowego Biura Pracy, iż w razie odmowy zwrotu będzie zmuszona ponieść dodatkowe koszty egzekucyjne.
Kierownik Wojewódzkiego Urzędu Pracy w (...) wniósł o oddalenie skargi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do obowiązujących przepisów Naczelny Sąd Administracyjny jest uprawniony do kontroli zgodności decyzji administracyjnych z prawem i może zaskarżoną decyzję wzruszyć /uchylić, stwierdzić jej nieważność/, gdy narusza ona w sposób istotny obowiązujące przepisy /art. 16 par. 2, art. 196 par. 1 i 2, art. 207 par. 2 i 3 Kpa/. Sąd ten natomiast nie ma uprawnień do "nakazania" zwrotu wpłaconej przez skarżącą kwoty 2 300 000 zł.
Kontrolując zgodność zaskarżonych decyzji z prawem, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że organy administracji I i II instancji orzekły w sprawie nie należącej do ich właściwości, a powołane w tych decyzjach przepisy nie mogą stanowić ich podstawy prawnej. Ani ustawa z dnia 29 grudnia 1989 r. o zatrudnieniu /Dz.U. nr 75 poz. 446 ze zm./, ani ustawa z dnia 16 października 1991 r. o zatrudnieniu i bezrobociu /Dz.U. nr 106 poz. 457 ze zm./ nie zawierają przepisów, które by mogły stanowić podstawę prawną do wydania decyzji w sprawie takiej jak niniejsza. Sprawy o zwrot przez Rejonowe Biuro Pracy kwot nienależnie pobranych zasiłków, wpłaconych przez osobę bezrobotną do kasy tego Biura, nie są sprawami administracyjnymi, lecz cywilnymi, i do rozpoznawania ich właściwe są sądy powszechne, a nie organy administracji.
Zaskarżona decyzja ostateczna zatem oraz utrzymana przez nią w mocy decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów o właściwości (...).
W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny zgodnie z art. 207 par. 1 i 3 oraz art. 208 Kpa orzekł jak w sentencji.