Uzasadnienie
Swą uchwałą Krajowa Rada Radców Prawnych w dniu 15 grudnia 2001 r. utrzymała w mocy uchwałę Rady Okręgowej Radców Prawnych w W. z dnia 12 września 2001 r. w sprawie skreślenia z listy radców prawnych mgr Danuty D. w związku z naruszeniem art. 29 pkt 4 lit. "a" ustawy o radcach prawnych, tj. niewpłacania na rzecz korporacji obligatoryjnych składek członkowskich. Wskazała przy tym, że obowiązek opłacania składek obejmuje wszystkich radców wpisanych na listę, także tych, których prawo wykonywania zawodu zostało zawieszone.
W dniu 11 lutego 2002 r. Danuta D. zaskarżyła tę uchwałę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wnosząc o jej uchylenie, jak i uchylenie uchwały nią utrzymanej i zasądzenie kosztów postępowania. Stwierdziła, że od 9 listopada 1998 r. wykonuje zawód adwokata z siedzibą w W. Ustawa o radcach prawnych w art. 28 ust. 1 pkt 1 przewiduje zawieszenie wykonywania zawodu radcy prawnego na czas podjęcia zawodu adwokata. Świadczenie z tytułu składki jest związane z wykonywaniem zadań korporacyjnych. Zawieszenie uprawnień oznacza również zawieszenie obowiązków, w tym płacenie składki. W taryfie Okręgowej Izby Radców Prawnych pominięta jest kwota obciążenia radców zawieszonych w swych czynnościach.
W odpowiedzi Krajowa Rada Radców Prawnych wniosła o oddalenie skargi. Wskazała, że obowiązek opłacania składek dotyczy wszystkich radców prawnych, także tych zawieszonych. Wysokość składki określa Krajowa Rada Radców Prawnych na podstawie art. 60 pkt 11 ustawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Podstawą zaskarżonej uchwały był art. 29 pkt 4a ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych /Dz.U. nr 19 poz. 145 ze zm. - na dzień jej wydania/. Zgodnie z nim skreślenie z listy radców prawnych następuje w wypadku nieuiszczenia składek członkowskich za okres dłuższy niż jeden rok.
Uchwałę w tej mierze podejmuje, na podstawie art. 24 ust. 2 ustawy, rada okręgowej izby radców prawnych. Od uchwały tej przysługuje zgodnie z art. 60 pkt 6 ustawy odwołanie do Krajowej Rady Radców Prawnych.
Jak więc wynika, w sprawie organem właściwym do podejmowania uchwał były organy kolegialne: rada okręgowej izby radców prawnych i Krajowa Rada Radców Prawnych.
Uchwały te mają w istocie charakter decyzji administracyjnych i znajduje do nich zastosowanie Kodeks postępowania administracyjnego.
Zgodnie z art. 107 par. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego decyzja winna zawierać m.in. podpis z podaniem imienia, nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji.
Podpis pod decyzją składa więc osoba piastująca funkcję organu administracyjnego, osoba działająca z upoważnienia udzielonego na mocy art. 268a Kpa albo przepisów odrębnych, a także członkowie organu kolegialnego lub zespołu orzekającego /por. B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, W-wa 2000 str. 447/.
W przypadku decyzji organu kolegialnego podpis powinien być więc złożony przez wszystkich członków organu /por. uchwałę składu siedmiu sędziów SN z dnia 30 września 1992 r., III AZP 17/92 - OSNCP 1993 nr 3 poz. 25/. Jedynie w przypadku ustawowych przepisów odrębnych, jak np. w art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym /t.j. Dz. U. 2001 nr 142 poz. 1591 ze zm./, może być ona podpisana przez przewodniczącego organu.
W uzasadnieniu powołanego wyżej orzeczenia Sąd Najwyższy podkreślił, że kwestia podpisywania decyzji administracyjnej wiąże się bezpośrednio z ustawowym uprawnieniem do jej wydawania. Jeżeli zatem organ wydający decyzję ma charakter kolegialny, to wszyscy członkowie tego organu biorący udział w jej podjęciu obowiązani są ją podpisać. Dopuszczalne jest jednak, aby ci członkowie organu kolegialnego, którzy w konkretnej sprawie zajęli stanowisko inne niż większość, stwierdzili to również na piśmie, podpisując decyzję /OSNCP 1993 nr 3 poz. 25 str. 11/.
Takie stanowisko reprezentowane jest również w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wskazuje się przy tym, że ujęcie decyzji administracyjnej jako aktu oświadczenia woli czyni istotnym złożenie podpisu, dopiero bowiem po jego złożeniu na dokumencie oświadczenie woli zostaje wyrażone w formie pisemnej /por. wyrok NSA z dnia 12 lutego 1991 r., SA/Lu 889/90 - OSP 1992 z. 2 poz. 27 z glosą J. Stelmasiaka i M. Zdyba/. Jak podkreślił w tym ostatnim przypadku Naczelny Sąd Administracyjny, decyzje wydawane przez organ kolegialny (...) stanowią wyraz woli członków składu orzekającego, którzy tworząc całość są nie tylko upoważnieni, ale i zobowiązani do podpisywania decyzji - zgodnie z art. 107 par. 1 Kpa. Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 31 stycznia 1991 r., SA/Kr 1304/90 /ONSA 1991 nr 1 poz. 18/, w wyroku z dnia 27 lutego 1991 r., SA/Lu 149/91 /nie publ./, czy w wyroku z dnia 27 marca 1991 r., SA/Kr 162/91 /ONSA 1991 Nr 2 poz. 42/.
Naczelny Sąd Administracyjny wskazał przy tym wyraźnie, że nie jest spełniony warunek wydania decyzji przez organ kolegialny, gdy wszyscy członkowie organu podpisali protokół rozprawy zawierający treść rozstrzygnięcia, natomiast tylko przewodniczący składu podpisał decyzję wraz z uzasadnieniem /por. teza wyroku NSA z dnia 24 stycznia 1991 r., SA/Gd 1152/90 - ONSA 1991 Nr 2 poz. 34, czy wyrok NSA z dnia 1 marca 1991 r., SA/Gd 102/91 - Wspólnota 1991 nr 36 str. 21/. Taka zaś sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie.
W wyroku z dnia 26 marca 1993 r., II SA 869/92 /ONSA 1993 Nr 4 poz. 110/, sąd podkreślił także, że bezskuteczne są w takim przypadku postanowienia wewnętrznego regulaminu danego organu i nie mają one mocy prawnej jako sprzeczne z ustawą.
Jak podkreśla zresztą J. Borkowski i B. Adamiak, regulaminy mogą dotyczyć jedynie czynności wewnętrznych i organizacji pracy, ale w żadnym razie nie mogą wkraczać w dziedzinę orzecznictwa poddaną uregulowaniu Kpa /por. J. Borkowski, B. Adamiak w glosie do wyroku NSA z dnia 31 stycznia 1991 r., SA/Kr 1304/90 - Samorząd Terytorialny 1991 nr 5 str. 46/.
Konsekwencją stwierdzenia przez Naczelny Sąd Administracyjny takich naruszeń było zawsze stwierdzenie nieważności decyzji /por. wyrok NSA z dnia 26 marca 1993 r., II SA 869/92 - ONSA 1993 Nr 4 poz. 110, wyrok NSA z dnia 1 marca 1991 r., SA/Gd 102/91 - Wspólnota 1991 nr 36 str. 21, wyrok NSA z dnia 12 lutego 1991 r., SA/Lu 889/90 - OSP 1992 z. 2 poz. 27, wyrok NSA z dnia 31 stycznia 1991 r., SA/Kr 1304/90 - ONSA 1991 Nr 1 poz. 18, czy wyrok NSA z dnia 27 marca 1991 r., SA/Kr 162/91 - ONSA 1991 Nr 2 poz. 42/.
Podobne stanowisko zajmuje w przedmiotowej sprawie skład orzekający, stwierdzając rażące naruszenie art. 107 par. 1 Kpa. NSA nie wypowiedział się natomiast co do zarzutu braku obowiązku opłacania składek przez osobę zawieszoną w prawach radcy prawnego z uwagi na nieprzedstawienie przez Krajową Radę Radców Prawnych jej uchwał statuujących taki obowiązek.
Dlatego Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził nieważność zaskarżonych uchwał.