Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2003 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] lipca 2003 r., którą to decyzją wydaną na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. nr 162, poz. 1118 z późn. zm.) odmówił pani T. W. przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie winny być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak choćby jednej z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. W sprawie tej nie zachodzą szczególne okoliczności, które uniemożliwiają nabycie prawa do renty na zasadach ogólnych. Nie można bowiem do tych okoliczności zaliczyć przerwy w ubezpieczeniu trwającej ponad 3 lata w okresie od 1998 r. do września 2001 r. Całkowita bowiem niezdolność do pracy, która stwierdzona została orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS w dniu [...] lipca 2002 r., istnieje od września 2001 r.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi pani T. W. do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła swoją trudną sytuację materialną.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na wstępie należy wyjaśnić skarżącej, iż zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270).
W świetle art. 1§ 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust.1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. nr 162 poz. 1118 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie, w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Brak choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego świadczenia.
Skarżąca jest osobą całkowicie niezdolną do pracy od września 2001 r., co zostało stwierdzone orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lipca 2002 r. Nie jest jednak skarżąca osobą ubezpieczoną, która na skutek szczególnych okoliczności nie spełniła warunków ustawowych do świadczenia rentowego. Za szczególną okoliczność uniemożliwiającą wypracowanie stażu, skutkującego nabyciem świadczeń w trybie przepisów ustawy o emeryturach i rentach - na potrzeby stosowania powołanego wyżej przepisu - należy uznać wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2001 r. sygn. akt II SA 3191/00 - LEX nr 537884). Z dokumentacji zawartej w aktach sprawy wynika, że skarżąca na przestrzeni 43 lat życia legitymuje się łącznym okresem składkowym i nieskładkowym wynoszącym 16 lat 6 miesięcy i 10 dni.
Niewątpliwie staż ten w stosunku do wieku skarżącej jest zbyt krótki, a więc niewystarczający do nabycia prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Zgromadzony materiał dowodowy nie wskazuje zaś, aby brak zatrudnienia spowodowany był szczególnymi okolicznościami, o których mowa w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach. Szczególną okolicznością nie jest bowiem przerwa w zatrudnieniu trwająca od 1998 r. do września 2001 r. Świadome zaś zatrudnianie się przez skarżącą, bez zgłoszenia tego faktu do ubezpieczenia społecznego i bez odprowadzania składek nie może być uznane za okoliczność uniemożliwiającą nabycie uprawnień do świadczenia ustawowego (por. wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2001 r. sygn. akt II SA 3238/00 LEX nr 50999).
Jeśli zaś chodzi o podnoszoną w skardze sytuację materialną skarżącej i jej rodziny to Sąd nie neguje tej trudnej sytuacji. Jednak okoliczność ta sama w sobie nie ma wpływu na sposób orzekania w sprawie. Świadczenie, o którym mowa w art. 83 ust. 1 ustawy nie jest bowiem świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy są one uzasadnione. Z przepisu tego wynika konieczność wykazania wszystkich wyżej omówionych warunków niezbędnych do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Skoro warunki te łącznie nie zachodzą, to nie ma podstaw do uznania zaskarżonej decyzji za niezgodną z prawem.
W tej sytuacji podnoszony przez skarżącą brak wystarczających środków utrzymania może uzasadniać starania o uzyskanie świadczenia z tytułu pomocy społecznej.
W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).