Uzasadnienie
Naczelnik Gminy w S. aktem własności ziemi nr RG.ON.0457/70/75 z dnia 29 września 1975 r. ustalił, że Maria R. z mocy prawa stała się właścicielka gospodarstwa rolnego o powierzchni 2,33 ha wraz z zabudowaniami, położonego w M. M. Jako podstawę prawną aktu własności ziemi powołał art. 1, 5 i 12 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych /Dz.U. nr 27 poz. 250/.
We wniosku z dnia 14 czerwca 1990 r. córka Marii R. Ludwika K. zgłosiła do Wojewody N-kiego żądanie stwierdzenia nieważności powyższego aktu własności ziemi, jako wydanego z naruszeniem art. 1, 5 i 12 cytowanej wyżej ustawy. W uzasadnieniu wniosku twierdziła, że według treści księgi wieczystej nieruchomość ta była własnością Marii R., Szczepana R., Stanisława R., Heleny R. i Piotra R. W toku postępowania uwłaszczeniowego nie wezwano do udziału w sprawie pozostałych współwłaścicieli ani nawet nie odebrano od nich oświadczeń dotyczących tej sprawy, mimo że Maria R. nie odpowiadała warunkom nabycia w trybie ustawy uwłaszczeniowej własności nieruchomości stanowiącej współwłasność.
W toku tego postępowania zgłosiła się jako strona Bożena Z., córka Stanisława R. i wnuczka uwłaszczonej Marii R. W czasie przesłuchania jej jako strony podała między innymi, że wniosła sprawę o stwierdzenie nabycia spadku po Marii R., a następnie po Stanisławie R. Po Marii R. całość spadku odziedziczył Stanisław R. Z dołączonego do akt postanowienia Sądu Rejonowego w G. z dnia 8 czerwca 1988 r. wynika, że wchodzące w skład spadku po Marii R. gospodarstwo rolne nabyli: syn Stanisław R. oraz wnukowie Jolanta M. i Marek R. po 1/3 każde.
Po rozpoznaniu wniosku Ludwiki K. Dyrektor Wydziału Geodezji, Kartografii i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego w N.S., działając z upoważnienia Wojewody N-kiego, decyzją z dnia 17 stycznia 1991 r. nr GTR.7430/102/90, powołując się na art. 157 par. 1 Kpa, odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności aktu własności ziemi wydanego na rzecz Marii R. W uzasadnieniu decyzji podał między innymi, iż w toku postępowania dowodowego ustalono, że samoistną posiadaczką spornego gospodarstwa od 1924 r. do 1978 r. była Maria R. /a więc była nią również w dniu 4 listopada 1971 r./.
Od decyzji organu I instancji o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności aktu własności ziemi wydanego na rzecz Marii R. złożyła odwołanie Ludwika K. Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej, orzekający w sprawie jako organ II instancji, decyzją z dnia 11 marca 1992 r. nr GZU.on.051/613-198/91 uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie w sprawie na podstawie art. 63 ust. 3 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw /Dz.U. nr 107 poz. 464/.
Powyższą ostateczną decyzję Ministra Ludwika K. zaskarżyła do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zawierając w skardze wniosek o uchylenie decyzji i zasądzenie kosztów postępowania. Skarżąca uważa, że umorzenie postępowania na podstawie przepisów obowiązujących od dnia 1 stycznia 1992 r. nie powinno nastąpić, skoro postępowanie o stwierdzenie nieważności aktu własności ziemi było wszczęte przed tą datą na podstawie wówczas obowiązujących przepisów.
Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej nie uznał skargi za zasadną w całości i nie uwzględnił jej we własnym zakresie. Przekazując akta wraz ze skargą i odpowiedzią na skargę do rozpoznania Sądowi, wnosił o oddalenie skargi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Badając zaskarżoną decyzję pod względem jej zgodności z prawem, Sąd z urzędu na podstawie art. 206 Kpa powinien ustalić, czy organy administracji, orzekające w obu instancjach, były właściwe do orzekania w sprawie. Problem ten Sąd podnosi z tego powodu, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 22 maja 1992 r. II SA 127/92, po rozpoznaniu wniosku strony o rozstrzygnięcie sporu o właściwość między Kolegium Odwoławczym przy Sejmiku Samorządowym Województwa Z-kiego a Wojewodą Z-kim, ustalił, iż Kolegium Odwoławcze przy Sejmiku Samorządowym Województwa Z-kiego /a nie Wojewoda/ jest właściwe do rozpoznania wniosku strony o stwierdzenie nieważności decyzji /aktu własności ziemi/.
Konsekwencją powyższego postanowienia było stwierdzenie przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 30 czerwca 1992 r. nieważności zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej jako organu orzekającego w II instancji i Wojewody S-kiego jako organu orzekającego w I instancji, orzekających w przedmiocie stwierdzenia nieważności aktu własności ziemi / II SA 385/92/, a więc w sytuacji takiej samej jak w niniejszej sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny w obu wyżej cytowanych orzeczeniach wyraził pogląd, że w ustawie z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw /Dz.U. nr 34 poz. 198/ w sposób niepełny została uregulowana interesująca nas problematyka. W ustawie pominięto w ogóle kwestię właściwości organu do załatwiania spraw "o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez posiadacza samoistnego". W ustawie tej wspomina się jedynie /art. 3 pkt 15/ o tym, że do właściwości organów gminy przechodzą - jako zadania zlecone - tylko zadania związane z przeciwdziałaniem nieformalnemu obrotowi ziemią /art. 7 par. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych - Dz.U. nr 11 poz. 81/. Sąd w drodze rozumowania a contrario dochodzi do wniosku, że w pozostałych sprawach związanych z uregulowaniem własności gospodarstw rolnych - jako nie uregulowanych w ustawie kompetencyjnej - na podstawie klauzuli generalnej, zawartej w art. 1 cytowanej ustawy z dnia 17 maja 1990 r., właściwy jest organ gminy /zadanie własne/.
Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie nie podziela argumentacji prawnej zawartej w wyżej cytowanym postanowieniu i wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z następujących względów:
Przede wszystkim należy podkreślić, że ustawa z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych /Dz.U. nr 11 poz. 81/ uchyliła ustawę z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych /Dz.U. nr 27 poz. 250 ze zm./ i przekazała te sprawy do rozpoznania sądom powszechnym. A zatem od daty wejścia w życie ustawy z dnia 26 marca 1982 r. sprawy dotyczące regulowania własności gospodarstw rolnych przestały być sprawami załatwianymi w postępowaniu administracyjnym i stały się sprawami cywilnymi, nie należą więc do kompetencji ani samorządu, ani organów administracji rządowej. W tych okolicznościach pominięcie tej problematyki w ustawie o podziale zadań i kompetencji pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej nie jest wynikiem "niepełnego" lub "przykładowego" wyliczenia "zadań" i "kompetencji", lecz celowym całkowitym pominięciem tej problematyki, jako nie należącej ani do organów gminy, ani do organów administracji rządowej /lecz do kompetencji sądów powszechnych/.
O tym, że ustawodawca nie przeoczył, lecz świadomie nie zamieścił tej ustawy w ustawie kompetencyjnej, świadczy art. 3 pkt 15 ustawy kompetencyjnej, w którym zostało uwzględnione jedno z zagadnień z ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, dotyczące przeciwdziałania nieformalnemu obrotowi ziemią /art. 7 par. 1, 2 i 3 cytowanej ustawy z dnia 26 marca 1982 r./. Wyprowadzenie przez Sąd w dwu wyżej cytowanych orzeczeniach wniosku, iż nieuwzględnienie w ustawie kompetencyjnej tej problematyki nakazuje przyjąć, że zgodnie z klauzulą generalną, zawartą w art. 1 ustawy kompetencyjnej, zadanie to należy do zadań własnych gminy, nie bierze pod uwagę faktu, że ustawa ta regulowała właściwość organów stopnia podstawowego /zadania własne gminy, zadania zlecone gminy, zadania administracji rządowej - urzędów rejonowych/, nie zajmowała się zaś w ogóle zadaniami organów wyższego stopnia.
Organem wyższego stopnia w stosunku do orzeczeń naczelników gmin, powiatowych komisji uwłaszczeniowych i naczelników powiatów były wojewódzkie komisje uwłaszczeniowe, a po ich likwidacji - wojewodowie lub dyrektorzy wydziałów stopnia wojewódzkiego /w zależności od okresu/.
Z art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o terenowych organach rządowej administracji ogólnej /Dz.U. nr 21 poz. 123/ wynika, że zadania należące dotychczas do organów stopnia wojewódzkiego przechodzą do właściwości wojewodów, chyba że zadania te i kompetencje zostały przekazane w odrębnych ustawach organom samorządu terytorialnego lub innym organom.
W kwestii uwłaszczeń nie ma żadnego przepisu szczególnego /wobec wcześniejszego uchylenia ustawy/, a zatem na mocy powyższego przepisu należy przyjść, że do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji - aktu własności ziemi - organu stopnia podstawowego właściwy jest organ stopnia wojewódzkiego, czyli wojewoda, w I instancji i minister w II instancji.
Na mocy art. 63 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw /Dz.U. nr 107 poz. 464/ do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych nie stosuje się przepisów kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących zmiany i uchylenia decyzji, wznowienia postępowania i stwierdzenia nieważności decyzji, a postępowanie wszczęte w tym trybie ulega umorzeniu.
W tych warunkach umorzenie postępowania administracyjnego przez organ II instancji w dniu 11 marca 1992 r., a więc po wejściu w życie wyżej cytowanej ustawy, należy uznać za zgodne z prawem.
Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 207 par. 5 Kpa skargę oddalił, jako nieuzasadnioną.