Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) decyzją z dnia [...] grudnia 2003 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] kwietnia 2003 r. nr [...], którą na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) - powoływanej nadal jako ustawa o emeryturach i rentach, odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku Panu T. P. z tytułu sprawowania opieki nad dziećmi wymagającymi stałej opieki.
Organ uzasadniając podał, że świadczenie w drodze wyjątku przewidziane w przepisie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach nie obejmuje prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dzieckiem wymagającym stałej opieki uregulowanej przepisami rozporządzenia z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz. U. Nr 28, poz. 149 ze zm.).
Wskazując, że stan zdrowia dzieci: córki M. i synów K. i R. nie powoduje istnienia niezdolności do samodzielnej egzystencji oraz całkowitej niezdolności do pracy z powodu jednego ze stanów chorobowych wymienionych w powołanym rozporządzeniu, uznano, że fakt ten nie może być uznany za szczególną okoliczność, o której mowa w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach.
Ponadto stwierdzono, że wnioskodawca nie spełnia także przesłanki całkowitej niezdolności do pracy, ponieważ ma [...] lata i nie jest uznany za całkowicie niezdolnego do pracy.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi p. T. P. do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o jej uchylenie i wydanie orzeczenia przyznającego wnioskowane świadczenie.
W skardze zarzucono zaskarżonej decyzji naruszenie art. 70, 79 Konstytucji RP, naruszenie powołanego rozporządzenia w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki oraz naruszenie przez Prezesa ZUS i lekarza orzecznika zasad kodeksu etyki lekarskiej i współżycia społecznego. Podniósł, że posiada udokumentowany ponad 24 letni staż pracy, jest obecnie bezrobotny, jak również i jego żona.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i ustosunkowując się do zarzutów skargi podniósł, że Prezes ZUS nie ma możliwości przyznania świadczenia w drodze wyjątku osobie, która nie jest całkowicie niezdolna do pracy i nie osiągnęła wieku emerytalnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:
Na wstępie należy wyjaśnić, że w związku z art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004.r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Stąd, właściwym do rozpoznania niniejszej sprawy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, bowiem na obszarze tego Sądu znajduje się siedziba Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - art. 13 § 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
Należy podkreślić, że w myśl art. 134 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Obowiązkiem organu w toczącym się postępowaniu odwoławczym było wstępne zbadanie, czy środek odwoławczy (wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) wniesiony został w przewidzianym przepisami prawa terminie.
Z porównania daty sporządzenia tego wniosku przez skarżącego (31 maja 2003 r.) oraz informacji w nim zawartej dotyczącej daty doręczenia mu decyzji z dnia [...] kwietnia 2003 r. (7 maja 2003 r.) wynika, że mimo prawidłowego pouczenia wniosek ten został złożony z uchybieniem czternastodniowego terminu (art. 127 § 3 k.p.a. w zw. z art. 129 § 2 k.p.a.).
Uchybienie terminu ustawowego powoduje bezskuteczność wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, czego następstwem jest ostateczność decyzji z dnia [...] kwietnia 2003 r.
Ponowne rozpatrzenie sprawy przez Prezesa ZUS w trybie art. 127 § 3 k.p.a. z wniosku wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, stanowi rażące naruszenie prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Oznacza bowiem weryfikację w postępowaniu odwoławczym decyzji ostatecznej, a zatem decyzji, która korzysta z ochrony trwałości - art. 16 § 1 k.p.a. (por. B. Adamiak kodeks postępowania administracyjnego, komentarz B. Adamiak i J. Borkowski, Wydawnictwo CH. Beck, Warszawa 1996, str. 576).
Na marginesie tej sprawy Sąd informuje, że nie ma przeszkód prawnych aby Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pismo skarżącego z dnia 31 maja 2003 r. rozpoznał jako nowy wniosek o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku.
Z przedstawionych względów Sąd orzekł o stwierdzeniu nieważności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach. O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na mocy art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.