Uzasadnienie
Na podstawie art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych /Dz.U. nr 11 poz. 79 ze zm./ Naczelnik Gminy I. wymierzył Krzysztofowi D. dziesięciokrotną należność w wysokości 52.416.000 zł z tytułu samowolnego wyłączenia z produkcji 0,64 ha gruntów rolnych przez udostępnienie spółce "D." części budynku o powierzchni 872 m2, wcześniej służącego do hodowli drobiu, i 0,55 ha użytków rolnych. Spółka wykorzystała ten budynek, po adaptacji, na urządzenie hali produkcyjnej, a użytki rolne przeznaczyła na składowanie surowca.
W odwołaniu od decyzji Naczelnika Gminy Krzysztof D. wniósł o jej uchylenie z powodu naruszenia jego uprawnień jako strony postępowania administracyjnego, a także - zbyt wysokiego ustalenia powierzchni gruntów wyłączonych z produkcji i zastosowania prawa materialnego niezgodnie z duchem reform gospodarczych. W jego ocenie, wykorzystanie budynku kurnika przez efektywnie działającą spółkę z udziałem kapitału zagranicznego przyniosło większe korzyści niż prowadzenie w nim hodowli drobiu i nie powinno być formalnie traktowane jako działanie sprzeczne z interesem ekonomicznym. Jednocześnie wyjaśnił, że spółka miała składować drewno na powierzchni 2.962 m2 z jego gruntów tylko w okresie zimy, i załączył do odwołania "Plan faktycznego użytkowania gruntów", ilustrujący zakres ich wyłączenia na potrzeby spółki.
Decyzją nr G-0G-4410/45/90 z dnia 30 kwietnia 1990 r. Dyrektor Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego w O. zmienił decyzję Naczelnika Gminy w ten sposób, że przyjął za powierzchnię wyłączoną z produkcji rolnej bez zezwolenia 0,44 ha i od niej wymierzył dziesięciokrotną należność w wysokości 36.036.000 zł oraz zobowiązał Krzysztofa D. do podjęcia na tych gruntach produkcji rolnej po zakończeniu działalności gospodarczej spółki. W swojej decyzji Dyrektor Wydziału uwzględnił faktyczne ograniczenie przez spółkę terenów składowiska drewna i za grunty wyłączone z produkcji, oprócz części działek nr 117/5 i 116/2, uznał także tereny zabudowane kurnikiem /obecnie halą produkcyjną/ i drogę dojazdową o szerokości 6 m.
W skardze na tę decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego Krzysztof D. wyjaśnił, że nie ubiegał się o wyłączenie gruntów z produkcji, ponieważ były one słabej jakości i uważał za lepsze wykorzystanie budynku kurnika na cele produkcji nierolniczej niż pozostawienie go jako obiektu pustego, w którym hodowla drobiu stała się nieopłacalna.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Wydziału nie znalazł podstaw do jej uwzględnienia, nawiązując do uzasadnienia swojej decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę, zważył, co następuje:
Stosownie do art. 2 ust. 1 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych /Dz.U. nr 11 poz. 79 ze zm./ gruntami rolnymi są między innymi grunty określone w ich ewidencji jako użytki rolne oraz grunty pod budynkami i urządzeniami wchodzącymi w skład produkcji rolnej. Wyłączenie takich gruntów z produkcji - w rozumieniu zaniechania ich dotychczasowego wykorzystania - jest dopuszczalne po przeznaczeniu ich w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego na cele nierolnicze i po uzyskaniu decyzji określającej warunki wyłączenia /art. 7 i art. 13 tej ustawy/. W przeciwnym razie wyłączenie gruntów z produkcji jest samowolne i zagrożone między innymi dolegliwością w postaci wymierzenia dziesięciokrotnej należności ich właścicielowi lub posiadaczowi /art. 39 ust. 1 w związku z art. 4 pkt 4 - obecnie z art. 4 pkt 1/. To rozwiązanie prawne ma na celu zwalczanie niepokojącego zjawiska uszczuplania naturalnych zasobów rolnictwa i leśnictwa przez samowolne wykorzystywanie gruntów na inne potrzeby.
Nie ulega wątpliwości, że skarżący jako właściciel działki pod budynkiem kurnika oraz posiadacz działek nr 117/5 i 116/2 /dzierżawione grunty Państwowego Funduszu Ziemi/ nie występował o ich wyłączenie w trybie określonym w art. 7 i art. 13 powyższej ustawy. W dniu 5 stycznia 1989 r. natomiast wynajął on bezpłatnie spółce budynek kurnika na czas nieokreślony i wyraził zgodę na przystosowanie obiektu dla potrzeb produkcyjnych spółki. Spółka ta wkrótce rozpoczęła działalność gospodarczą, osiągając w 1989 r. około 200 tys. DM wpływów z eksportu /informacja zamieszczona w odwołaniu od decyzji organu I instancji/. Treść tej umowy wskazuje na trwałe związanie się skarżącego ze spółką i na konieczność urządzenia na jej potrzeby produkcyjne odpowiedniego składowiska drewna z drogą dojazdową. Nie można więc uznać za przekonujące wyjaśnienia skarżącego o udostępnieniu spółce terenów składowiska jedynie na okres zimowy. Uwaga ta odnosi się tylko do oceny stanu faktycznego sprawy i nie decyduje o jej wyniku.
Artykuł 39 ust. 1 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych /Dz.U. nr 11 poz. 79 ze zm./ dotyczy każdego rodzaju wyłączenia gruntów z produkcji bez zezwolenia, w tym również wyłączenia na okres do lat dwudziestu. Wyłączenie gruntów na okres do lat dwudziestu ma wpływ na zobowiązania ich właściciela lub posiadacza jedynie w razie zaniechania dotychczasowej produkcji po uprzednim uzyskaniu decyzji określającej warunki takiego wyłączenia /art. 18 ust. 3 w związku z art. 13 ust. 1 omawianej ustawy/.
Tak więc Dyrektor Wydziału trafnie ustalił co do zasady i wysokości kwotę dziesięciokrotnej należności, uwzględniając załączony przez skarżącego plan faktycznego użytkowania gruntów. Oprócz uznania za wyłączoną z produkcji powierzchni 2.962 m2, będącej częściami działek nr 117/5 i 116/2, Dyrektor zasadnie do tej powierzchni doliczył grunty zajęte pod drogę i pod budynek kurnika przekształconego w halę produkcyjną Spółki "D.", gdyż budynek ten przestał już wchodzić w skład gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 3 powyższej ustawy.
Sygnalizowane przez skarżącego uchybienia procesowe w postępowaniu administracyjnym nie miały wpływu na wynik sprawy wobec faktu wyłączenia gruntów z produkcji bez zezwolenia oraz prawidłowego ustalenia ich powierzchni. Ponadto argumentacja ekonomiczna mogła być istotnym elementem przemawiającym za ubieganiem się o wydanie decyzji określającej warunki wyłączenia gruntów z produkcji na podstawie art. 13 cytowanej ustawy. W żadnym natomiast razie względy ekonomiczne nie mogą usprawiedliwić naruszenia prawa w postaci samowolnego wykorzystania 0,44 ha na cele produkcji nierolniczej.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 207 par. 5 Kpa orzekł jak w sentencji.