Uzasadnienie
Wojewoda W. decyzją z dnia 3 marca 1997 r. po rozpatrzeniu odwołania Jacka Z. i Spółki C. SA z siedzibą w K. od decyzji Burmistrza Gminy z dnia 9 stycznia 1997 r. odmawiającej dokonania wpisu do ewidencji działalności gospodarczej w zakresie "usługi: marketingowe, informatyczne, akwizycji i transport samochodowy - przewóz towarów" spółki cywilnej, w której skład wchodzi osoba fizyczna i osoba prawna - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji wojewoda W. stwierdził, iż postanowił utrzymać zaskarżoną decyzję w mocy z uwagi na fakt, iż jednostki organizacyjne, w których skład wchodzi osoba prawna, nie podlegają wpisowi do ewidencji działalności gospodarczej.
Zgodnie bowiem z art. 10 pkt 2 ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej zgłoszeniu do ewidencji nie podlega podjęcie działalności gospodarczej przez osoby prawne. Regulacja ta związana jest z faktem, że bezcelowe byłoby podwójne ewidencjonowanie działalności gospodarczej prowadzonej przez te same podmioty.
Wszystkie jednostki organizacyjne posiadające osobowość prawną zarejestrowane są już w określonych rejestrach /np. przedsiębiorstw państwowych, spółdzielni czy rejestrze handlowym/. Uprawnienie osób prawnych do prowadzenia działalności gospodarczej wynika z przepisów regulujących ich byt prawny. Zatem odmowa wpisu do ewidencji nie oznacza zakazu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby prawne, ponieważ wpis do ewidencji, jak słusznie stwierdził organ ewidencyjny, ma charakter jedynie deklaratoryjny i nie przesądza o powstaniu podmiotu gospodarczego.
Dotyczy to również spółki cywilnej, jako podmiotu gospodarczego, gdyż o jej powstaniu i kwalifikacji świadczy sam fakt prowadzenia działalności gospodarczej, a nie wpis do ewidencji. Działalności spółki cywilnej utworzonej przez osobę prawną i osobę fizyczną lub inną spółkę cywilną nie można utożsamiać z działalnością jednostki organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, która zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy o działalności gospodarczej podlega wpisowi do ewidencji prowadzonej przez organy gmin.
Spółka C. SA zaskarżyła decyzję wojewody W. do Naczelnego Sądu Administracyjnego wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że odmowa wpisu do ewidencji działalności gospodarczej spółki cywilnej, której wspólnikami są osoby fizyczne i osoba prawna, nie znajduje uzasadnienia w przepisach prawa, na które powołują się organy administracyjne obu instancji. Wojewoda nie zaprzecza, że przez zawarcie umowy spółki cywilnej powstaje nowy podmiot gospodarczy, a skoro tak, to niezrozumiała jest odmowa dokonania czynności administracyjnych określonych "przepisami ustawy o działalności gospodarczej", do których przecież został zobowiązany.
Również ze względu na inne przepisy prawa administracyjnego a w szczególności podatkowe /a to uzyskanie NIP, rejestrację VAT i uzyskanie numeru Statystycznego "Regon"/, niezbędne jest posiadanie zaświadczenia o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej spółki cywilnej i to niezależnie od charakteru wpisu /deklaratoryjny czy konstytutywny/.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Spółka prawa cywilnego powstaje w drodze umowy /art. 860 par. 1 Kc/ Przez umowę spółki wspólnicy zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działanie w sposób oznaczony, w szczególności przez wniesienie wkładów. Wspólnikiem może być osoba fizyczna i osoba prawna. Spółka może grupować jednocześnie osoby fizyczne i osoby prawne.
Spółka prawa cywilnego jest więc, jak wynika z treści art. 860 par. 1 Kc, prawnoorganizacyjną formą współdziałania gospodarczego osób.
W myśl art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą może być osoba fizyczna, osoba prawna, a także jednostka organizacyjna nie mająca osobowości prawnej utworzona zgodnie z przepisami prawa, jeżeli jej przedmiot działania obejmuje prowadzenie działalności gospodarczej. W doktrynie i w orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzi wątpliwości pogląd, że podmiotem gospodarczym nie mającym osobowości prawnej jest także spółka cywilna, której formy organizacyjne reguluje kodeks cywilny /uchwały Sądu Najwyższego z dnia: 7 lipca 1993 r. III CZP 87/93; 27 maja 1993 r. III CZP 61/93; 28 lipca 1993 r. III CZP 97/93; wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 9 kwietnia 1991 r., SA/Wr 48/91 - ONSA 1991 Nr 3-4 poz. 56; 2 października 1992 r., SA/Wr 824/92 - ONSA 1993 Nr 2 poz. 52; 31 sierpnia 1993 r., SA/Wr 642/92 - ONSA 1994 Nr 3 poz. 125; 7 października 1994 r. SA/Wr 931/94, SA/Wr 1365/94 - ONSA 1995 Nr 3 poz. 133 i 134 oraz z dnia 11 października 1994 r. SA 826/93/.
Zgłoszenie do ewidencji podjęcia działalności gospodarczej dokonuje spółka cywilna jako podmiot gospodarczy, a nie poszczególni wspólnicy tej spółki.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 kwietnia 1996 r. SA/Rz 372/95, wyraził pogląd, że "zawarcie spółki cywilnej w celu prowadzenia wspólnej działalności gospodarczej oznacza powstanie nowego podmiotu gospodarczego, o którym mowa w art. 5 ustawy o podatku VAT, zobowiązanego na mocy art. 9 ust. 1 ustawy do złożenia w Urzędzie Skarbowym zgłoszenia rejestracyjnego przed dniem wykonania pierwszej czynności określonej w art. 2 tej ustawy".
Ten nowy podmiot gospodarczy jako powstały zgodnie z obowiązującym prawem ma samodzielny byt i nie ma tu istotnego znaczenia czy tworzą go osoby fizyczne, osoby prawne czy też osoby fizyczne i osoby prawne. W tej sytuacji odmowa wpisu do ewidencji tego nowego podmiotu może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych przez przepisy prawa.
Organy obu instytucji powołały się w swych decyzjach na art. 17 pkt 1 ustawy o działalności gospodarczej. Przepis art. 17 pkt 1 tej ustawy nie zawiera jednak żadnych ograniczeń podmiotowych w zakresie prowadzenia ewidencjonowanej działalności gospodarczej.
Skoro więc spółka prawa cywilnego nie jest osobą prawną, ale jest odrębnym podmiotem gospodarczym w rozumieniu ustawy o działalności gospodarczej, to prowadzenie przez nią działalności, o której mowa w art. 2 ust. 1 ustawy, podlega ewidencjonowaniu na podstawie art. 8 ust. 1 tejże ustawy.
Należy dodać, że brak takiego zgłoszenia do ewidencji działalności gospodarczej powoduje, że osoby prowadzące ją ponoszą odpowiedzialność za wykroczenia określone w art. 60[1] par. 1 Kodeksu wykroczeń.