Wyrok NSA w Warszawie (przed reformą) z 27 września 1990 r., II SA 502/90

Tezy

Artykuł 206 Kpa ma zastosowanie jedynie w sytuacji, gdy podmiot skarżący ma legitymację do wniesienia skargi na daną decyzję.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił na podstawie art. 207 par. 5 Kpa skargę Antoniego K. na decyzję Ministra - Szefa Urzędu Rady Ministrów z dnia 23 kwietnia 1990 r. w przedmiocie stwierdzenia przejścia własności nieruchomości rolnej z mocy prawa na rzecz kościelnej osoby prawnej.

Uzasadnienie

Dyrektor Wydziału Organizacyjno-Prawnego i Kontroli Urzędu Wojewódzkiego w N.S. decyzją z dnia 23 stycznia 1990 r. nr Or. VII-6810/57/90, wydaną na podstawie art. 60 ust. 1 pkt 3 i ust. 5 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej /Dz.U. nr 29 poz. 154/, stwierdził, że nieruchomość położona w J., stanowiąca obecnie działkę ewidencyjną nr 154/6 o powierzchni 6,33 ha, stała się z dniem 23 maja 1989 r. z mocy prawa własnością Parafii Rzymskokatolickiej p.w. Narodzenia Najświętszej Marii Panny w J. W uzasadnieniu tej decyzji podano, że na podstawie dekretu z dnia 24 kwietnia 1952 r. o zniesieniu fundacji /Dz.U. nr 25 poz. 172 ze zm./ nieruchomość ta została przejęta na własność Państwa, co stwierdzono decyzją z dnia 25 października 1963 r., lecz pozostała nadal we władaniu Parafii Rzymskokatolickiej w J. i w jej władaniu znajdowała się także w dniu 23 maja 1989 r., przy czym jest dzierżawiona przez Antoniego K., który z tego tytułu reguluje zobowiązania podatkowe.

W odwołaniu od powyższej decyzji Antoni K. zarzucił, że nie brał udziału w postępowaniu administracyjnym, choć posiada sporną nieruchomość nie jako dzierżawca, lecz jako jej posiadacz samoistny, i złożył obecnie wniosek do Sądu Rejonowego w L. o stwierdzenie nabycia własności tej nieruchomości przez zasiedzenie z dniem 1 stycznia 1970 r.

Po rozpatrzeniu odwołania Minister - Szef Urzędu Rady Ministrów decyzją z dnia 23 kwietnia 1990 r. nr W. ZP-025/126/89 utrzymał w mocy decyzję organu stopnia wojewódzkiego. W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy podniósł, że brak udziału Antoniego K. w postępowaniu administracyjnym nie miał wpływu na wydaną decyzję, albowiem ze znajdujących się w aktach sprawy dowodów w postaci między innymi notatki służbowej z dnia 15 czerwca 1965 r. Komendy Powiatowej Milicji Obywatelskiej w L., zaświadczenia Naczelnika Gminy J. z dnia 20 listopada 1989 r. oraz oświadczeń kilkudziesięciu świadków wynika, iż sporna nieruchomość była od 1934 r. wydzierżawiana przez Parafię Franciszkowi K., a później jego synowi Antoniemu K. W rozumieniu art. 60 ust. 1 pkt 3 cytowanej ustawy z dnia 17 maja 1989 r. pojęcie władania nieruchomością przez kościelną osobę prawną nie może być interpretowane zwężająco i ma zastosowanie również w przypadkach, gdy na nieruchomości ciążą prawa osób trzecich. Sporna nieruchomość zatem była w dniu 23 maja 1989 r. we władaniu Parafii Rzymskokatolickiej w J., a odwołujący się Antoni K. był jedynie posiadaczem zależnym.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję Antoni K. zarzucił naruszenie art. 60 ust. 1 pkt 3 cytowanej ustawy z dnia 17 maja 1989 r., gdyż omawiana nieruchomość, jako fundacja mszalna, nigdy nie była w posiadaniu Parafii w J., lecz była w samoistnym posiadaniu najpierw jego ojca, a potem jego samego. Skarżący zarzucił też naruszenie przepisów art. 10 i art. 73 Kpa przez to, iż przeprowadzono postępowanie bez jego udziału, uniemożliwiając mu przedstawienie dowodów na poparcie jego twierdzeń co do charakteru posiadania tej nieruchomości przez niego, a poprzednio przez jego ojca, a zatem zachodzą przyczyny określone w art. 145 par. 1 pkt 4 Kpa. Ponadto skarżący zarzucił naruszenie przepisów art. 75, art. 76 i art. 89 par. 2 Kpa przez to, że nie przeprowadzono dowodu z przesłuchania świadków na rozprawie, poprzestając jedynie na oświadczeniach świadków. W konkluzji skarżący wniósł, aby Sąd na podstawie art. 207 par. 2 pkt 1-3 Kpa. uchylił zaskarżoną decyzję i ewentualnie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając niniejszą skargę, zważył, co następuje:

Rację ma skarżący, zarzucając organom wadliwość przeprowadzonego postępowania dowodowego, polegającą na poprzestaniu na przyjęciu oświadczeń świadków sporządzonych poza organami orzekającymi w niniejszej sprawie, bez umożliwienia skarżącemu wzięcia bezpośredniego udziału w przeprowadzeniu dowodów z zeznań tych świadków i bez zapoznania skarżącego, przed wydaniem zaskarżonej decyzji, z materiałem dowodowym zebranym w sprawie, co narusza przepisy art. 10 par. 1, art. 73 par. 1, art. 79, 81 i 89 par. 2 Kpa. Jednakże nie zachodzą w niniejszej sprawie podstawy do uwzględnienia skargi, albowiem powyższe uchybienia nie mają istotnego wpływu na wynik rozpoznania tej sprawy w niniejszym postępowaniu sądowym.

Według art. 16 par. 2 Kpa i przepisów działu VI Kpa Naczelny Sąd Administracyjny nie działa z urzędu. Wszczęcie postępowania przed tym Sądem może nastąpić tylko na skutek skargi wniesionej na konkretną decyzję przez uprawnione do tego podmioty. Do podmiotów tych należy przede wszystkim strona /art. 197 pkt 1 Kpa/. W myśl zaś art. 28 Kpa stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Naczelny Sąd Administracyjny, którego kompetencja dotyczy badania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, wszczynając postępowanie na skutek skargi strony, bada w tym postępowaniu przede wszystkim to, czy zaskarżona decyzja rzeczywiście dotyczy interesu prawnego lub obowiązku prawnego wnoszącego skargę, czy istotnie narusza jego uprawnienia, czy też jest to tylko subiektywne, błędne przekonanie skarżącego. Uwzględnienie skargi przez Sąd następuje wówczas, gdy zostanie stwierdzone, że decyzja istotnie dotyczy praw lub obowiązków prawnych skarżącego i że wbrew obowiązującym przepisom prawa narusza uprawnienia skarżącego, pogarszając jego sytuację prawną. Jeżeli te okoliczności nie zostaną stwierdzone, wniesiona skarga nie może być uwzględniona, co w myśl art. 207 par. 5 Kpa prowadzi do jej oddalenia przez Sąd.

Wprawdzie art. 206 Kpa stanowi, że Sąd nie jest związany granicami skargi, ale przepis ten ma zastosowanie jedynie w sytuacji, gdy podmiot skarżący ma legitymację do wniesienia skargi na daną decyzję, to jest gdy zaskarżona decyzja dotyczy sytuacji prawnej skarżącego i powoduje jej zmianę. Brak takiej legitymacji prowadzi do oddalenia skargi na podstawie art. 207 par. 5 Kpa.

W niniejszej sprawie jest bezsporne, że nieruchomość objęta zaskarżoną decyzją podlegała przepisom dekretu z dnia 24 kwietnia 1952 r. o zniesieniu fundacji /Dz.U. nr 25 poz. 172 ze zm./. W zależności zatem od tego, czy nieruchomość ta, po przejęciu jej w trybie tego dekretu na własność Państwa, została pozostawiona w rękach Parafii w J. i znajdowała się w dniu 23 maja 1989 r. w jej władaniu, czy też nie, mają do tej nieruchomości zastosowanie przepisy ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej /Dz.U. nr 29 poz. 154/ - odpowiednio art. 60 ust. 1 pkt 3 lub art. 61 ust. 1 pkt 4. Bezsporne jest, że w sprawie tej Parafia wystąpiła z wnioskiem o stwierdzenie przyjęcia niniejszej nieruchomości na swą własność.

Skarżący upatruje naruszenia jego praw przez zaskarżoną decyzję w tym, że jako samoistny posiadacz wskazanej nieruchomości stał się jej właścicielem przez zasiedzenie z dniem 1 stycznia 1970 r. To przekonanie skarżącego jest błędne. Nieruchomość ta w trybie powyższego dekretu z dnia 24 kwietnia 1952 r. stała się własnością Państwa. Zgodnie zaś z art. 177 Kc, obowiązującym do dnia 1 października 1990 r. /art. 1 pkt 34 i art. 16 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie Kodeksu cywilnego - Dz.U. nr 55 poz. 321/, wyłączona była możliwość zasiedzenia nieruchomości państwowej. Bezsporne jest natomiast, że omawiana nieruchomość nie jest objęta przepisem art. 60 ust. 4 cytowanej ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego. Gdyby nawet przyjąć, że skarżący był samoistnym posiadaczem spornej nieruchomości, czemu przeczą znajdujące się w aktach sprawy administracyjnej zebrane dotychczas dowody, to jest oczywiste, iż skarżący nie stał się właścicielem tej nieruchomości. Nie odnosi się zatem do niego także sytuacja, o jakiej mowa w art. 61 ust. 4 pkt 3 tej ustawy, w świetle zaś jej art. 62 ust. 4 nie należy on też do kręgu uczestników postępowania regulacyjnego.

W tym stanie faktycznym i prawnym zaskarżona decyzja, stwierdzająca, że wykazana w niej nieruchomość, będąca do dnia 23 maja 1989 r. własnością Państwa, stała się z tym dniem własnością Parafii Rzymskokatolickiej w J., nie dotyczy praw skarżącego do tej nieruchomości i nie zmienia jego sytuacji prawnej w odniesieniu do tej nieruchomości. Ponadto jest oczywiste, że nie mógłby być on również uczestnikiem ewentualnego postępowania regulacyjnego w odniesieniu do tej nieruchomości.

W rezultacie, mimo wskazanych wyżej uchybień w sposobie przeprowadzenia postępowania dowodowego na okoliczność, czy skarżący był samoistnym posiadaczem spornej nieruchomości, czy tylko dzierżawił ją od zainteresowanej Parafii w J., nie ma podstaw prawnych do uwzględnienia jego skargi w ramach jego interesu prawnego, który nie został naruszony zaskarżoną decyzją.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 207 par. 5 Kpa jak w sentencji wyroku.