Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 5 października 1999 r. (...) po rozpatrzeniu wniosku Wioletty K. o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku postanowił na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych /Dz.U. nr 162 poz. 1118/ odmówić przyznania tego rodzaju świadczenia z przyczyn podanych w uzasadnieniu.
Zgodnie z wyżej wymienionym przepisem ustawy, członkom rodziny pozostałym po ubezpieczonym, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania emerytury lub renty, Prezes Zakładu może przyznać świadczenie w drodze wyjątku.
W sprawie nie dopatrzono się zbiegu szczególnych okoliczności, które były przyczyną nie nabycia uprawnień do renty. Z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że ojciec dziecka posiadał udowodniony okres pracy w ilości 14 lat 6 miesięcy i 24 dni, w tym 3 lata to korzystanie z zasiłku dla osoby bezrobotnej.
Od powyższej decyzji odwołała się Wioletta K., wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy i przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku dla jej córek Marty i Moniki K. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 3 lutego 2000 r. znak (...) postanowił na podstawie art. 138 par. 1 pkt 1 Kpa utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję podjętą w dniu 5 października 1999 r.
W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że Prezes Zakładu na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS może przyznać w drodze wyjątku rentę rodzinną jedynie w określonych sytuacjach.
W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy nie stwierdzono nowych okoliczności mających wpływ na zmianę decyzji odmawiającej prawa do świadczenia w drodze wyjątku.
Przyczyny podjętej uprzednio decyzji odmownej zostały szczegółowo wskazane w jej uzasadnieniu.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Wioletta Kresa wnosiła o uchylenie decyzji odmawiającej jej przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku.
Skarżąca podała, że jej mąż Zdzisław K. zmarł nagle w wieku 39 lat w dniu 4.09.1999 r. W ostatnim dziesięcioleciu przed śmiercią przepracował on 4 lata 6 miesięcy i 24 dni. Ogółem w całym życiu zmarły przepracował 14 lat 6 miesięcy i 24 dni.
W tej sytuacji brak kilku miesięcy składkowych jest usprawiedliwiony i nie powinien być podstawą odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku.
W miejscu zamieszkania skarżącej i jej zmarłego męża jest wysokie bezrobocie i z tego powodu miał on problemy z uzyskaniem stałej pracy, a co za tym idzie zebranie odpowiedniej ilości lat składkowych.
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wnosił o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja dotknięta jest wadami naruszenia prawa skutkującymi zgodnie z przepisami art. 22 ust. 1 pkt 1 i art. 22 ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ jej uchylenie.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych /Dz.U. nr 162 poz. 1118 ze zm./, który przewiduje trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczeń w drodze wyjątku a mianowicie:
1/ nie spełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, 2/ ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym, z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, 3/ osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania:
Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki o jakich mowa w tym przepisie powinny być spełnione łącznie.
Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotycząca przyznania bądź odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku ma charakter uznaniowy.
Możliwość decydowania według uznania nie oznacza pozostawienia Prezesowi ZUS całkowitej i nie kontrolowanej swobody w tym zakresie. Według art. 124 ustawy o emeryturach i rentach w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie, stosuje się przepisy postępowania administracyjnego.
Prezes ZUS-u podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczenia przyznawanego w drodze wyjątku jest zatem związany rygorami procedury administracyjnej określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania.
Przede wszystkim jest on zobowiązany do wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego w myśl przepisów art. 7, art. 77 par. 1 i art. 80 Kpa oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 par. 3 Kpa.
W rozpatrywanej sprawie Prezes ZUS z naruszeniem powołanych wyżej przepisów postępowania administracyjnego nie wyjaśnił wszystkich istotnych okoliczności dotyczących spełnienia przez skarżącego przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach.
Z zestawienia okresów składkowych Zdzisława K. wynika, że posiadał on ponad 14 lat i 5 miesięcy podlegających ubezpieczeniu społecznemu w okresie swojej aktywności zawodowej /zmarł w wieku 39 lat/ natomiast w okresie ostatnich 10 lat przed śmiercią przepracował on 4 lata 8 miesięcy i 24 dni czyli zabrakło mu zaledwie 3 miesiące i 6 dni do wypełnienia przesłanki 5 lat pracy w okresie ostatnich 10 lat przed śmiercią.
Mąż skarżącej zmarł w dniu 4 czerwca 1999 r. w okresie 1 roku i 2 miesięcy od zaprzestania wypłacania mu zasiłku dla bezrobotnych z Rejonowego Urzędu Pracy co oznacza, że zgon nastąpił przed upływem 18 miesięcy od ustania ubezpieczenia społecznego.
W świetle powyższych okoliczności wynika, że Zdzisławowi K. zabrakło zaledwie około 3 miesięcy do spełnienia wszystkich przesłanek o uzyskanie uprawnień rentowych w normalnym trybie.
Nie można podzielić stanowiska Prezesa ZUS, że okres zatrudnienia Zdzisława K. jest zbyt krótki do przyznania jego dzieciom renty rodzinnej w drodze wyjątku.
Przepis art. 83 ust. 1 ustawy nie uzależnia przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku od stażu ubezpieczeniowego, który w tym przypadku nie był zbyt krótki.
W świetle omawianego przepisu art. 83 ust. 1 ważne są przede wszystkim powody, dla których nie było możliwe spełnienie wymagań potrzebnych do uzyskania emerytury lub renty w normalnym trybie. Mąż skarżącej zmarł w ciągu kilkunastu miesięcy od zaprzestania pobierania zasiłku dla bezrobotnych i zabrakło mu zaledwie 3 miesiące do spełnienia wszystkich powyższych przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy.
Organ nie rozważył należycie czy powyższe okoliczności nie należałoby uznać za szczególne i usprawiedliwione przeszkody, uniemożliwiające wypracowanie prawa do świadczenia ubezpieczeniowego w zwykłym trybie.
Odmawiając przyznania dzieciom skarżącej renty rodzinnej w drodze wyjątku należało ocenić czy przedwczesna śmierć nie stanowiła szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły zmarłemu uzyskanie prawa do świadczenia z ubezpieczenia społecznego na ogólnych warunkach.
Tego jednak Prezes ZUS-u w niniejszej sprawie nie dokonał i dlatego zachodzi konieczność ponownego rozpatrzenia sprawy przy przestrzeganiu przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7, art. 77 par. 1, art. 80 i art. 107 par. 3 Kpa.
Z przytoczonych powodów Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone decyzje na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 i art. 22 ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.