Uzasadnienie
Stanisław i Magdalena małżonkowie K. przekazali w 1977 r. na rzecz Państwa gospodarstwo rolne, zachowując dla siebie własność budynków wchodzących w skład gospodarstwa oraz dożywotnie użytkowanie działki siedliskowej nr 276 o powierzchni 0,17 ha.
Mieczysława M., Alfreda A. i Mirosław L., spadkobiercy ustawowi po zmarłych rodzicach Stanisławie i Magdalenie małżonkach K., wystąpili z wnioskiem o nieodpłatne przekazanie im na współwłasność działki gruntu, na której znajdują się budynki zachowane na własność przez ich rodziców.
W postępowaniu administracyjnym stwierdzono, że na omawianej działce usytuowana jest także część stodoły należącej do Zbigniewa I. W tej sytuacji sporządzono projekt podziału działki na dwie części: działkę nr 276/1 o powierzchni 0,05 ha, na której znajduje się część stodoły Zbigniewa I., działkę nr 276/2 o powierzchni 0,10 ha, na której znajdują się zabudowania wnioskodawców.
Naczelnik Gminy R. decyzją z dnia 12 kwietnia 1990 r., wydaną na podstawie art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym /Dz.U. nr 10 poz. 53/, działkę nr 276/2 o powierzchni 0,10 ha przeniósł na współwłasność w równych częściach Mieczysławy M., Alfredy A. i Mirosława L. Dyrektor Wydziału Gospodarki Przestrzennej Urzędu Wojewódzkiego w S., działając z upoważnienia Wojewody S-kiego, decyzją z dnia 18 czerwca 1990 r. Nr G.III.7455/23/90 powyższą decyzję utrzymał w mocy w postępowaniu odwoławczym. Rozstrzygnięcie takie uzasadnił tym, że przepis art. 6 ustawy wskazanej w decyzji organu I instancji upoważnia organ administracji państwowej do swobodnego określania wielkości zwracanej działki. Uznano w związku z tym za celowe wydzielenie dla wnioskodawców takiej powierzchni działki, która umożliwi im swobodny dostęp do budynku mieszkalnego i budynków gospodarczych.
Pozostałą część dawnego siedliska, oznaczoną jako działka nr 276/1, na której usytuowana jest część stodoły młodego rolnika Zbigniewa I., zdecydowano pozostawić w zasobach Państwowego Funduszu Ziemi i umożliwić temu rolnikowi nabycie tej działki w celu poszerzenia jego siedliska i rozbudowy pomieszczeń gospodarczych.
Mieczysława M. i Mirosław L. w skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego kwestionują taką decyzję i wnoszą o jej uchylenie. Zdaniem skarżących, przepis art. 6 omawianej ustawy ustanowiony został w tym celu, aby umożliwić spadkobiercom poprzednich właścicieli odzyskanie całego siedliska. Dokonywanie podziału tego siedliska uważają w związku z tym za niedopuszczalne. Twierdzą jednocześnie, że przekazana im na własność działka nr 276/2 jest bardzo wąska, co uniemożliwia właściwe jej zagospodarowanie jako działki rekreacyjnej. Sąsiadowi I. nie jest potrzebna pozostała część siedliska, gdyż jego siedlisko jest bardzo szerokie, a poza tym nie zajmuje się on wyłącznie rolnictwem.
W dodatkowym piśmie procesowym skarżący podnoszą, że powyższa okoliczność, jak i zasadność podziału siedliska, powinny być zbadane na miejscu, z udziałem zainteresowanych stron.
Naczelny Sąd Administracyjny, badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, zważył, co następuje
Powołany w zaskarżonej decyzji przepis art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym /Dz.U. nr 10 poz. 53/ stanowi, że właścicielom budynków znajdujących się na działce, która dawniej wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu, przysługuje nieodpłatnie na własność działka, na której znajdują się budynki.
Określenie "działka" zostało użyte w tym przepisie w odróżnieniu od pojęcia "siedlisko", na którym zlokalizowane są nie tylko budynki, lecz i inne urządzenia służące do prowadzenia gospodarstwa rolnego, łącznie z placem manewrowym przeznaczonym do przejazdu maszyn rolniczych, przepędzania i czasowego przetrzymywania inwentarza itp.
W wypadku likwidacji gospodarstwa rolnego całość dawnego siedliska, często bardzo obszernego, nie zawsze będzie niezbędna do prawidłowego korzystania z budynków. Oznacza to, że art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym /Dz.U. nr 10 poz. 53/ nie nakłada na organ administracji państwowej obowiązku przeniesienia na rzecz właścicieli budynków znajdujących się na działce, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu, własności gruntu całego dawnego siedliska, lecz jedynie takiej powierzchni gruntu /działki/, która jest niezbędna do korzystania z budynków.
Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na wypowiedzenie się, czy działka nr 276/2, ze względu na jej kształt i sposób zabudowy, pozwala skarżącym na swobodne korzystanie z budynków. Na załączonej do akt mapie projektu podziału nie wniesiono niezbędnych w tym celu danych. Nie wiadomo na przykład, w jakiej odległości od projektowanej granicy z działką nr 276/1 /od strony Zbigniewa I./ jest usytuowany budynek mieszkalny skarżących i czy w związku z tym jest możliwy w tym miejscu swobodny przejazd na podwórko do pozostałych budynków. Nie podano też na tej mapie odległości budynku mieszkalnego od granicy z działką nr 275/1. W ogóle nie zaznaczono stodoły Zbigniewa I., która rzekomo jest częściowo zlokalizowana na dawnym siedlisku rodziców skarżących. Nie podano szerokości siedliska Zbigniewa I. /skarżący twierdzą, że jest ono dostatecznie szerokie/, choć zarezerwowano dla niego od strony drogi polnej z gruntów Państwowego Funduszu Ziemi pas ziemi o szerokości 10,5 m, a skarżącym wydzielono jedynie 7,70 m.
Zamieszczone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji twierdzenia, że Zbigniew I. ma wąskie siedlisko i utrudniony dostęp do budynków, nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym w aktach materiale dowodowym.
W tych warunkach trzeba uznać, że zaskarżona decyzja i utrzymana przez nią w mocy decyzja organu I instancji zostały wydane bez dostatecznego wyjaśnienia stany faktycznego sprawy, a więc z istotnym naruszeniem art. 7, art. 75, art. 77 par. 1 i art. 80 Kpa, mogącym mieć - zdaniem Sądu - wpływ na treść rozstrzygnięcia.
Przy ustalaniu rozmiarów i kształtu działki należy mieć na względzie, że przepis art. 6 omawianej ustawy ma na celu przede wszystkim uzasadniony interes właścicieli budynków usytuowanych na byłym siedlisku /umożliwienie im dojazdu do budynków i swobodnego z nich korzystania/, nie zaś ochronę interesu osób sąsiadujących z tą działką.
W tych warunkach Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt 3 oraz art. 208 Kpa orzekł jak w sentencji wyroku.