Uzasadnienie
Generalny Dyrektor Dróg Publicznych decyzją z dnia 11 grudnia 1997 r. utrzymał w mocy decyzję Naczelnego Dyrektora Dróg Publicznych w L. z dnia 21 marca 1997 r., którą to decyzją obciążono Zofię K. opłatą drogową w wysokości 4.125 zł za stwierdzony w dniu 28 lutego 1997 r. przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia.
W uzasadnieniu decyzji podano, że w związku z niedopełnieniem przez przewoźnika obowiązku wynikającego z art. 51 ust. 8 pkt 1 ustawy - Prawo o ruchu drogowym /t.j. Dz.U. 1992 nr 11 poz. 41 ze zm./, tj. stwierdzoną podczas kontroli jazdą pojazdu nienormatywnego bez zezwolenia, z przekroczonym dopuszczalnym naciskiem osi składowych pojazdu na drogę, zasadnym było obciążenie przewoźnika przez organ I instancji opłatą drogową.
Stwierdzenie strony odwołującej się, że opłatą drogową należy obciążyć kierowcę, a nie stronę jest bezzasadne, gdyż usługi przewozowe świadczone są w imieniu właściciela pojazdu /przewoźnika/ i na jego rzecz w związku z tym jego należy obciążyć opłatą.
Zarzut, iż zostały naruszone przepisy art. 9-10, art. 12, art. 79-81 Kpa jest niezasadny. Kierowca reprezentujący stronę podpisując protokół z zatrzymania i kontroli pojazdu bez uwag zgodził się ze sposobem i wynikami przeprowadzonego ważenia.
Strona protokół otrzymała i zgodnie z treścią pkt 9 została poinformowana, że z chwilą jego sporządzenia zostaną podjęte w postępowaniu administracyjnym czynności zmierzające do wydania w sprawie obciążenia przewoźnika opłatą drogową za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia. Strona zapoznała się z protokółem co wynika z treści odwołania, a więc miała możliwość wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów.
Wszystkie czynności w postępowaniu były podejmowane z należytą starannością i wnikliwością, a materiał dowodowy w sprawie został zebrany w sposób wyczerpujący, nie nastąpiło zatem w omawianej sprawie naruszenie zasady wyrażonej w art. 12 par. 1 Kpa.
Stwierdzenie strony, że pomiar odbył się na nierównej nawierzchni jest nieuzasadnione. Pomiarów dokonano na nawierzchni spełniającej wymagania zawarte w instrukcji producenta wag. Od wyników pomiaru odjęto tolerancję przyrządów pomiarowych wynoszącą 50 kG oraz tolerancję w wysokości 2 procent uwzględniającą ewentualną dopuszczalną nierówność nawierzchni eliminując tym samym możliwość błędu pomiaru. Stwierdzenie strony, iż kierowca nie został dopuszczony do uczestniczenia w dokonywanym ważeniu nie znajduje potwierdzenia w dokumentach sprawy.
Zgodnie z art. 51 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy - Prawo o ruchu drogowym - ładunek na pojeździe umieszcza się w taki sposób, aby nie powodował przekroczenia dopuszczalnych nacisków osi pojazdu na drogę oraz dopuszczalnej ładowności pojazdu, a także powinien być zabezpieczony przed zmianą położenia.
Wilgotność ładunku oraz brak możliwości skontrolowania wagi pojazdu i ładunku przez ładowacza w miejscu załadunku w świetle przepisów wyszczególnionych w podstawie prawnej niniejszej decyzji nie może być podstawą do odstąpienia od naliczania opłaty za stwierdzone przekroczenia dopuszczalnych parametrów pojazdu. Również zaświadczenie o przeszkoleniu kierowcy oraz jego własne oświadczenie, a także oświadczenie ładowacza nic nie wnoszą do sprawy i nie mogą być podstawą do zmiany bądź uchylenia decyzji.
Świadczenie usług na rzecz przedsiębiorstw drogowych nie jest okolicznością łagodzącą, ponieważ każdy użytkownik dróg publicznych musi spełniać wszystkie wymagania zawarte w rozporządzeniu Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej w sprawie warunków technicznych i badań pojazdów, a więc również dopuszczalny nacisk osi pojazdu na drogę i dopuszczalna masa całkowita nie mogą być przekroczone. Także zarzuty dotyczące naruszenia innych artykułów Kpa tzn. art. 9-10, art. 79-81 są bezzasadne.
Decyzja została wydana po bardzo dokładnym przeprowadzeniu postępowania dowodowego i zapoznaniu się z całokształtem zebranego w sprawie materiału. Strona miała możliwość wypowiedzenia się w sprawie przed organem I instancji i podnosi ona, iż kierowca protokół jej przekazał.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Zofia K. domagała się uchylenia powyższych decyzji zarzucając m.in., iż decyzje te wydano z rażącym naruszeniem art. 9-10, art. 12, art. 28, art. 32-33 oraz art. 79-89 Kpa oraz art. 107 par. 1 i 3 Kpa.
Zdaniem skarżącej załadowanie samochodu nastąpiło według dopuszczalnego ciężaru i równomiernie, co mogą potwierdzić świadkowie. Kontrola pojazdu dokonana została w S. a ważenie masy i pomiary miały miejsce na placu znacznie pochyłym i nie legalizowanym.
Nie dokonano zaś oględzin tego miejsca z udziałem stron. Kierowca pojazdu nie działał w jej imieniu jako strona i nie został dopuszczony do ważenia ładunku i sprawdzenia nacisków na osie, gdyż polecono mu w toku czynności przebywać w kabinie samochodu i pilnować hamulców.
Protokół z kontroli pojazdu został sporządzony bez jej obecności, a zatem została pozbawiona możliwości obrony swych praw, gdyż nie mogła uczestniczyć w czynnościach i składać oświadczeń.
Generalny Dyrektor Dróg Publicznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie powołując się na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przede wszystkim stwierdzić należy, że protokół z zatrzymania i kontroli pojazdu stanowi podstawowy i jedyny dowód, na podstawie którego podjęto decyzję o wymierzeniu opłaty drogowej. Stąd też powinien on odpowiadać warunkom o jakich mowa w art. 68 par. 1 i 2 Kpa.
Zgodnie z art. 68 par. 1 Kpa protokół sporządza się tak, aby z niego wynikało, kto, kiedy, gdzie i jakich czynności dokonał, kto i w jakim charakterze był przy tym obecny, co i w jaki sposób w wyniku tych czynności ustalono i jakie uwagi zgłosiły obecne osoby.
Zawarty w aktach sprawy protokół z zatrzymania i kontroli pojazdu tym warunkom nie odpowiada.
Nie wynika bowiem z niego, czy kierowca kontrolowanego pojazdu został należycie poinformowany o wymaganiach związanych z dokonywaniem pomiarów. Kierowca złożył podpis jedynie pod oświadczeniem, że został poinformowany przed rozpoczęciem czynności kontrolnych o technice najeżdżania pojazdem na wagi i zjeżdżania z wag oraz o tym, że w przypadku kontynuowania jazdy bez zezwolenia grożą mu sankcje karnoadministracyjne.
Oświadczenie to potwierdza tylko to, co wynika z jego treści. Nie można zatem podzielić poglądu, że kierowca został poinformowany o wymaganiach dotyczących przeprowadzania pomiarów oraz, że miał możliwość ustosunkowania się do sposobu wykonania czynności pomiarowych.
W protokole zatrzymania i kontroli pojazdu nie zamieszczono także istotnych informacji na temat warunków dokonywania pomiaru.
Poza ogólnym wskazaniem miejsca przeprowadzonej kontroli nie ma bardziej szczegółowego opisu, na podstawie którego byłaby możliwa ocena, czy miejsce to odpowiadało stosownym wymaganiom. Nie podano też ilu wag użyto jednocześnie do pomiarów, i czy sprawdzono dokładności tych wag, np. przez dwukrotne ważenie nacisku tej samej osi różnymi wagami.
Brak informacji w protokole na ten temat nie pozwala na ustosunkowanie się do zarzutu skarżącej, że pomiaru dokonano na pochyłej skarpie, na której z całą pewnością jest więcej niż 2 procent pochyłości. Podkreślić przy tym należy, że zgodnie z art. 8 ustawy z dnia 3 kwietnia 1993 r. - Prawo o miarach /Dz.U. nr 55 poz. 248/ przepisy metrologiczne określające wymagania, jakim powinny odpowiadać przyrządy pomiarowe podlegające kontroli metrologicznej oraz warunki właściwego stosowania tych przyrządów ustala Prezes Głównego Urzędu Miar. Na mocy tego ustawowego upoważnienia Prezes Głównego Urzędu Miar zarządzeniem Nr 40 z dnia 23 grudnia 1994 r. /Dz.Urz. Miar i Probiernictwa nr 10 poz. 26/ określił m.in. ogólne warunki właściwego stosowania wag nieautomatycznych. Należą do nich: ustawienie wagi na sztywnym podłożu i właściwe jej wypoziomowanie /par. 49 ust. 8 zarządzenia/.
Nie ma natomiast ustawowych kompetencji do określenia zasad ważenia pojazdów w celu ustalenia masy pojazdu i nacisków osi Generalny Dyrektor Dróg Publicznych. Niemniej jednak traktując w tej części jego zarządzenia nr 3 z dnia 25 lutego 1993 r. w sprawie instrukcji o dokonywaniu kontroli kierujących pojazdami, sprawdzaniu wymiarów, nacisków osi i masy pojazdów oraz nakładaniu grzywien w drodze mandatu karnego, jako materiał dowodowy należy zauważyć, że zdaniem Generalnego Dyrektora Dróg Publicznych zasadniczy wpływ na prawidłowość pomiaru nacisku na osi pojazdu ma wypoziomowanie powierzchni, na której dokonuje się pomiaru. Instrukcja w pkt 4.4. mówi, że pojazd ważony za pomocą wag przenośnych powinien być ustawiony na utwardzonej, gładkiej i poziomej nawierzchni. Nie przeprowadza się ważenia w miejscach o pochyleniu podłużnym ponad 2 procent i pochyleniu poprzecznym ponad 5 procent.
Ową instrukcją Generalny Dyrektor Dróg Publicznych zobowiązuje osoby przeprowadzające kontrolę do powiadomienia kierowcy o wymaganiach związanych z ważeniem pojazdu. Tego rodzaju obowiązki nakłada na organ prowadzący postępowanie administracyjne przepis art. 9 Kpa. Strona postępowania powinna być należycie i wyczerpująco informowana o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć istotne znaczenie w rozpoznawanej sprawie.
Ponadto obowiązkiem organów administracji jest czuwanie nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.
Mając na względzie powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów art. 7-9, art. 68 par. 1, art. 77 par. 1 i art. 80 Kpa mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku na mocy art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o NSA /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 55 ust. 1 tej ostatniej ustawy.